|

نشست مجازی سران آمریکا و چین و گفت‌وگوي محترمانه بايدن با شي جين‌پينگ

3 ساعت و نیم گپ‌وگفت بي‌فايده

زمانی كه شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، از طریق دیداری مجازی وارد كاخ‌ سفید شد، جو بایدن، همتای او در «اتاق روزولت» در كاخ‌ سفید به دو مانتیور چشم دوخته بود تا بعد از 10 ماه انتظار بتواند با همتای چینی خود رودررو صحبت كند؛ همان اتاقی كه در بال غربی کاخ‌ سفید واقع شده و خانه و محل کار اصلی رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکاست و نامش را از دو رئیس‌جمهوری سابق، تئودور روزولت و فرانکلین دی روزولت وام گرفته است. بایدن كه روبه‌روی مانیتور اصلی نشسته بود، در آغاز سخنانش گفت: «ما زمان زیادی را صرف صحبت با یكدیگر كرده‌ایم و امیدوارم امشب نیز بتوانیم گفت‌وگوی‌ صریحی داشته باشیم».
در آن سو، شی جین‌پینگ در اتاق بزرگی با سقفی بلند در تالار بزرگ خلق چین با نگاهی دوستانه منتظر آغاز نخستین دیدار با همتای آمریكایی‌اش بود. او كه از زمان شیوع كووید19 از مرزهای كشورش خارج نشده و همین موضوع را بهانه اصلی برای فرار از دیدار با بایدن نیز كرده بود، در جواب صحبت آغازین رئیس‌جمهوری آمریكا، گفت: «اگرچه چنین دیداری به خوبی‌ دیداری رودررو نیست اما از دیدن دوست قدیمی خود بسیار خوشحالم».
این شروع خوبی برای مهم‌ترین و حساس‌ترین گفت‌وگویی بود كه بایدن مدت‌ها انتظار آن را می‌كشید؛ آن‌هم در شرایطی كه روابط بین واشنگتن و پكن همان‌طور‌كه مقامات دو كشور بارها به آن اذعان كردند، رو به وخامت گذاشته و مدیریت روابط با پكن به اصلی‌ترین هدف رئیس‌ كاخ‌ سفید تبدیل شده است.
اما این احوالپرسی دوستانه پس از آنكه بایدن درمورد نقض حقوق‌ بشر، تجاوز به تایوان و سیاست‌های تجاری پكن ابراز نگرانی كرد، لحنی جدی به خود گرفت؛ هرچند ‌به گفته یكی از مقامات ارشد دولت آمریكا كه در این گفت‌وگو حضور داشت، رؤسای‌ جمهوری دو كشور درگیر «مناظره‌ای سالم» بودند. مقامات حاضر می‌گویند این نشست كه 3‌ساعت‌‌و‌نیم به درازا كشید، طولانی‌تر از آن چیزی بود كه از قبل برنامه‌ریزی شده بود؛ اما به بایدن و شی این فرصت را داد تا از آنچه در یادداشت‌های خود آماده كرده بودند، فاصله بگیرند و با لحنی جدی‌تر مذاكره كنند. البته به گفته آنان، لحن گفت‌وگو از ابتدا تا اتمام آن، «محترمانه و صریح» باقی ماند.
آنتونی بلینکن، وزیر خارجه، جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی، جنت یلن، وزیر خزانه‌داری، کرت کمپبل، هماهنگ‌کننده امور هند و اقیانوس آرام و جان سین، مدیر ارشد چین، در کنار بایدن در این دیدار حضور داشتند. در آن‌سو شی به‌تنهایی روی پرده ظاهر شد؛ اما طبق فهرست رسمی، دیگر شرکت‌کنندگان چینی عبارت بودند از دینگ ژوئینگ، دبیرکل حزب کمونیست، لیو هه، معاون نخست‌وزیر، یانگ جیچی، رئیس روابط خارجی حزب و وانگ یی، وزیر خارجه و معاونش، زی فنگ.
وزارت خارجه چین پس از این دیدار اعلام کرد که شی و بایدن بر سر حفظ روابط نزدیک برای بازگرداندن روابط واشنگتن و پکن در مسیر توسعه صحیح توافق و تأكید كردند كه مسیر جدید باید به نفع مردم چین، ایالات متحده و همچنین مردم کل جهان باشد؛ هرچند‌ تمام حاضران در این جلسه بر این باورند كه نباید به نتایج فوری مهم این نشست امیدوار بود.
این سومین باری است که این دو رهبر از زمان تحلیف بایدن در ماه ژانویه با هم صحبت می‌کنند. روابط چین و آمریکا برای هر دو طرف و حتی جهان حیاتی است؛ به‌طوری‌که پکن مکررا از دولت جدید واشنگتن خواسته است تا روابطی را که در دوران سلف بایدن، دونالد ترامپ، بدتر شده بود، بهبود بخشد.
سیاستی كه به نظر می‌رسد از سوی رئیس‌جمهوری دموكرات آمریكا در‌حال پیگیری است؛ چرا‌كه او در ابتدای این نشست خطاب به شی گفت که «هر‌دو آنها به‌عنوان دو رهبر مسئولیت دارند اطمینان حاصل کنند که روابط بین چین و ایالات متحده به درگیری آشکار تبدیل نشود». به گفته رسانه‌های دولتی چین، شی نیز به بایدن گفته است که زمین برای توسعه چین و آمریکا به اندازه کافی بزرگ است و رهبران نباید بازی‌های حاصل جمع صفر را انجام دهند‌ اما در سخنانی هشدارآمیز ادامه داده است كه پكن آماده است در صورت عبور نیروهای جدایی‌طلب در تایوان از «خط قرمز» اقدامات قاطعی انجام دهد. پکن هرچند کنترل تایوان را در دست ندارد‌ اما آن را یکی از استان‌های خود می‌داند. تنش‌ها بر سر سرنوشت تایوان در هفته‌های گذشته بین آمریکا و چین افزایش یافته بود.
تمامی راه‌ها به پكن ختم می‌شود
به گفته تحلیلگران در‌حال‌حاضر بایدن چاره‌ای به‌جز تعامل و البته كنترل پكن ندارد؛ چراكه تقریبا هر موضوعی كه بایدن در داخل و در عرصه بین‌المللی روی آن متمركز است، با چین ارتباط دارد. مشكلات در زنجیره تأمین مواد اولیه را كه باعث تورم در داخل ایالات متحده شده است، می‌توان تا حدی در كمبود كارخانه‌های چینی جست‌وجو كرد. مبارزه با تغییرات اقلیمی نیز مستلزم پذیرش از سوی شی جین‌پینگ است تا تمایل خود را برای مشاركت در این زمینه به‌خوبی نشان دهد. حتی مدیریت بحران‌های مشترك جهانی مانند كره‌ شمالی و حتی توافق با تهران نیز نیازمند هماهنگی واشنگتن با پكن است.
شاید به‌همین‌دلیل بایدن خواهان دیدار رودررو با همتای چینی خود بود. رئیس‌جمهوری ایالات متحده از طرفداران جلسات حضوری است و در همان ابتدای كارش در ماه ژانویه از برگزاری نشست‌های مجازی شكایت كرده و گفته بود كه این نشست‌ها نمی‌توانند هم‌اندازه دیدارهای چهره به چهره مثمرثمر واقع شوند.
مقامات آمریكایی بر این باورند كه دیدار دو رهبر و مقام عالی‌رتبه به‌صورت حضوری آن‌هم زمانی‌ كه طرف مقابل رئیس‌جمهوری چین باشد، بسیار حائز اهمیت است؛ چرا‌كه حلقه درونی شی بسیار كوچك شده و او اكنون در قدرتمندترین شرایط خود قرار دارد. نشست مجازی رهبران آمریکا و چین تنها چند روز پس از آن برگزار شد كه در قطع‌نامه‌ای درباره تاریخ حزب کمونیست از نقش «مهم و کلیدی» شی جین‌‌پینگ ستایش شده بود. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که تصویب این قطع‌نامه زمینه‌ساز تداوم زمامداری شی‌ جین‌‌پینگ پس از برگزاری کنگره سال آینده حزب کمونیست است.
در تمامی تابستان گذشته، دستیاران بایدن بر این امید بودند كه دیداری بین این دو رهبر در حاشیه نشست گروه 20 در رم صورت بگیرد؛ اما شی همه این امیدها را نقش بر آب كرد و بایدن برای پیشبرد دو مكالمه تلفنی قبلی خود با همتای چینی‌اش چاره‌ای جز نشستن پشت مانیتورها و تن‌دادن به نشست مجازی نداشت.
یكی از مقامات ارشد كاخ‌ سفید با تشریح روش‌های مختلف آماده‌سازی برگزاری كنفرانس ویدئویی در مقایسه با گفت‌وگوی تلفنی به سی‌ان‌ان می‌گوید «دیدار چهره‌به‌چهره در عمق‌دهی به مذاكرات تأثیرگذار است و این دستاورد را نمی‌توان با گفت‌وگوی ساده تلفنی كسب كرد». این دقیقا همان نكته‌ای است كه تحلیلگران آمریكایی پس از این دیدار بر آن صحه می‌گذارند و نتیجه می‌گیرند كه هرچند بایدن و شی نزدیك به چهار ساعت با یكدیگر صحبت كردند‌ اما نمی‌توان امیدی به رفع اختلافات یا حتی تعامل بیشتر میان دو ابرقدرت جهانی داشت.
زمانی كه شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، از طریق دیداری مجازی وارد كاخ‌ سفید شد، جو بایدن، همتای او در «اتاق روزولت» در كاخ‌ سفید به دو مانتیور چشم دوخته بود تا بعد از 10 ماه انتظار بتواند با همتای چینی خود رودررو صحبت كند؛ همان اتاقی كه در بال غربی کاخ‌ سفید واقع شده و خانه و محل کار اصلی رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکاست و نامش را از دو رئیس‌جمهوری سابق، تئودور روزولت و فرانکلین دی روزولت وام گرفته است. بایدن كه روبه‌روی مانیتور اصلی نشسته بود، در آغاز سخنانش گفت: «ما زمان زیادی را صرف صحبت با یكدیگر كرده‌ایم و امیدوارم امشب نیز بتوانیم گفت‌وگوی‌ صریحی داشته باشیم».
در آن سو، شی جین‌پینگ در اتاق بزرگی با سقفی بلند در تالار بزرگ خلق چین با نگاهی دوستانه منتظر آغاز نخستین دیدار با همتای آمریكایی‌اش بود. او كه از زمان شیوع كووید19 از مرزهای كشورش خارج نشده و همین موضوع را بهانه اصلی برای فرار از دیدار با بایدن نیز كرده بود، در جواب صحبت آغازین رئیس‌جمهوری آمریكا، گفت: «اگرچه چنین دیداری به خوبی‌ دیداری رودررو نیست اما از دیدن دوست قدیمی خود بسیار خوشحالم».
این شروع خوبی برای مهم‌ترین و حساس‌ترین گفت‌وگویی بود كه بایدن مدت‌ها انتظار آن را می‌كشید؛ آن‌هم در شرایطی كه روابط بین واشنگتن و پكن همان‌طور‌كه مقامات دو كشور بارها به آن اذعان كردند، رو به وخامت گذاشته و مدیریت روابط با پكن به اصلی‌ترین هدف رئیس‌ كاخ‌ سفید تبدیل شده است.
اما این احوالپرسی دوستانه پس از آنكه بایدن درمورد نقض حقوق‌ بشر، تجاوز به تایوان و سیاست‌های تجاری پكن ابراز نگرانی كرد، لحنی جدی به خود گرفت؛ هرچند ‌به گفته یكی از مقامات ارشد دولت آمریكا كه در این گفت‌وگو حضور داشت، رؤسای‌ جمهوری دو كشور درگیر «مناظره‌ای سالم» بودند. مقامات حاضر می‌گویند این نشست كه 3‌ساعت‌‌و‌نیم به درازا كشید، طولانی‌تر از آن چیزی بود كه از قبل برنامه‌ریزی شده بود؛ اما به بایدن و شی این فرصت را داد تا از آنچه در یادداشت‌های خود آماده كرده بودند، فاصله بگیرند و با لحنی جدی‌تر مذاكره كنند. البته به گفته آنان، لحن گفت‌وگو از ابتدا تا اتمام آن، «محترمانه و صریح» باقی ماند.
آنتونی بلینکن، وزیر خارجه، جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی، جنت یلن، وزیر خزانه‌داری، کرت کمپبل، هماهنگ‌کننده امور هند و اقیانوس آرام و جان سین، مدیر ارشد چین، در کنار بایدن در این دیدار حضور داشتند. در آن‌سو شی به‌تنهایی روی پرده ظاهر شد؛ اما طبق فهرست رسمی، دیگر شرکت‌کنندگان چینی عبارت بودند از دینگ ژوئینگ، دبیرکل حزب کمونیست، لیو هه، معاون نخست‌وزیر، یانگ جیچی، رئیس روابط خارجی حزب و وانگ یی، وزیر خارجه و معاونش، زی فنگ.
وزارت خارجه چین پس از این دیدار اعلام کرد که شی و بایدن بر سر حفظ روابط نزدیک برای بازگرداندن روابط واشنگتن و پکن در مسیر توسعه صحیح توافق و تأكید كردند كه مسیر جدید باید به نفع مردم چین، ایالات متحده و همچنین مردم کل جهان باشد؛ هرچند‌ تمام حاضران در این جلسه بر این باورند كه نباید به نتایج فوری مهم این نشست امیدوار بود.
این سومین باری است که این دو رهبر از زمان تحلیف بایدن در ماه ژانویه با هم صحبت می‌کنند. روابط چین و آمریکا برای هر دو طرف و حتی جهان حیاتی است؛ به‌طوری‌که پکن مکررا از دولت جدید واشنگتن خواسته است تا روابطی را که در دوران سلف بایدن، دونالد ترامپ، بدتر شده بود، بهبود بخشد.
سیاستی كه به نظر می‌رسد از سوی رئیس‌جمهوری دموكرات آمریكا در‌حال پیگیری است؛ چرا‌كه او در ابتدای این نشست خطاب به شی گفت که «هر‌دو آنها به‌عنوان دو رهبر مسئولیت دارند اطمینان حاصل کنند که روابط بین چین و ایالات متحده به درگیری آشکار تبدیل نشود». به گفته رسانه‌های دولتی چین، شی نیز به بایدن گفته است که زمین برای توسعه چین و آمریکا به اندازه کافی بزرگ است و رهبران نباید بازی‌های حاصل جمع صفر را انجام دهند‌ اما در سخنانی هشدارآمیز ادامه داده است كه پكن آماده است در صورت عبور نیروهای جدایی‌طلب در تایوان از «خط قرمز» اقدامات قاطعی انجام دهد. پکن هرچند کنترل تایوان را در دست ندارد‌ اما آن را یکی از استان‌های خود می‌داند. تنش‌ها بر سر سرنوشت تایوان در هفته‌های گذشته بین آمریکا و چین افزایش یافته بود.
تمامی راه‌ها به پكن ختم می‌شود
به گفته تحلیلگران در‌حال‌حاضر بایدن چاره‌ای به‌جز تعامل و البته كنترل پكن ندارد؛ چراكه تقریبا هر موضوعی كه بایدن در داخل و در عرصه بین‌المللی روی آن متمركز است، با چین ارتباط دارد. مشكلات در زنجیره تأمین مواد اولیه را كه باعث تورم در داخل ایالات متحده شده است، می‌توان تا حدی در كمبود كارخانه‌های چینی جست‌وجو كرد. مبارزه با تغییرات اقلیمی نیز مستلزم پذیرش از سوی شی جین‌پینگ است تا تمایل خود را برای مشاركت در این زمینه به‌خوبی نشان دهد. حتی مدیریت بحران‌های مشترك جهانی مانند كره‌ شمالی و حتی توافق با تهران نیز نیازمند هماهنگی واشنگتن با پكن است.
شاید به‌همین‌دلیل بایدن خواهان دیدار رودررو با همتای چینی خود بود. رئیس‌جمهوری ایالات متحده از طرفداران جلسات حضوری است و در همان ابتدای كارش در ماه ژانویه از برگزاری نشست‌های مجازی شكایت كرده و گفته بود كه این نشست‌ها نمی‌توانند هم‌اندازه دیدارهای چهره به چهره مثمرثمر واقع شوند.
مقامات آمریكایی بر این باورند كه دیدار دو رهبر و مقام عالی‌رتبه به‌صورت حضوری آن‌هم زمانی‌ كه طرف مقابل رئیس‌جمهوری چین باشد، بسیار حائز اهمیت است؛ چرا‌كه حلقه درونی شی بسیار كوچك شده و او اكنون در قدرتمندترین شرایط خود قرار دارد. نشست مجازی رهبران آمریکا و چین تنها چند روز پس از آن برگزار شد كه در قطع‌نامه‌ای درباره تاریخ حزب کمونیست از نقش «مهم و کلیدی» شی جین‌‌پینگ ستایش شده بود. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که تصویب این قطع‌نامه زمینه‌ساز تداوم زمامداری شی‌ جین‌‌پینگ پس از برگزاری کنگره سال آینده حزب کمونیست است.
در تمامی تابستان گذشته، دستیاران بایدن بر این امید بودند كه دیداری بین این دو رهبر در حاشیه نشست گروه 20 در رم صورت بگیرد؛ اما شی همه این امیدها را نقش بر آب كرد و بایدن برای پیشبرد دو مكالمه تلفنی قبلی خود با همتای چینی‌اش چاره‌ای جز نشستن پشت مانیتورها و تن‌دادن به نشست مجازی نداشت.
یكی از مقامات ارشد كاخ‌ سفید با تشریح روش‌های مختلف آماده‌سازی برگزاری كنفرانس ویدئویی در مقایسه با گفت‌وگوی تلفنی به سی‌ان‌ان می‌گوید «دیدار چهره‌به‌چهره در عمق‌دهی به مذاكرات تأثیرگذار است و این دستاورد را نمی‌توان با گفت‌وگوی ساده تلفنی كسب كرد». این دقیقا همان نكته‌ای است كه تحلیلگران آمریكایی پس از این دیدار بر آن صحه می‌گذارند و نتیجه می‌گیرند كه هرچند بایدن و شی نزدیك به چهار ساعت با یكدیگر صحبت كردند‌ اما نمی‌توان امیدی به رفع اختلافات یا حتی تعامل بیشتر میان دو ابرقدرت جهانی داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.