|

عمر دوباره

شرق: «در ماه ژوئن 1945 اجساد شصت‌و‌هشت تن را که در زندان فوسولی تیرباران شده بودند از محلی که به‌صورت گروهی دفن شده بودند درآوردند، تابوت‌ها را به میلان منتقل کردند و پس از مراسمی رسمی به ریاست کاردینال شوستر و با حضور مردم در صومعه دوئوموی میلان به خاک سپردند. تنها بر یکی از تابوت‌ها بود که نه خویشاوندی قطره اشکی ریخت و نه دوستی جلو رفت تا دسته‌گلی بر آن بگذارد. این تابوت، اندکی دورتر از سایر تابوت‌ها قرار داده شده بود. فکر می‌کنم من تنها کسی بودم که لحظه‌ای در برابر آن مکث کردم و تعدادی گل داوودی را که از دم صومعه خریده بودم بر آن نهادم». این آغاز رمانی است با عنوان «ژنرال دلا روره» از ایندرو مونتانللی که با ترجمه وازریک درساهاکیان در نشر نو منتشر شده است. نویسنده کتاب، روزنامه‌نگار، داستان‌نویس و تاریخ‌نویس ایتالیایی و از مشهورترین روزنامه‌نگاران ایتالیا در قرن بیستم محسوب می‌شود. مونتانللی در اوایل دهه ۱۹۳۰ تحصیلاتش را در رشته حقوق در دانشگاه فلورانس به پایان برد. پایان‌نامه او درباره اصلاحات انتخاباتی بود که حزب فاشیست موسولینی به‌راه انداخته بود. پایه و اساس تز او در این پایان‌نامه این بود که فاشیست‌ها به‌جای هر‌گونه اصلاحات، کل فرایند انتخابات را از میان برداشته‌اند. اما مونتانللی طی اقامتی کوتاه در شهر گرونوبل (فرانسه) و تحت تأثیر فضای فرهنگی آنجا، به این نتیجه رسید که به‌جای حقوق، باید به کار روزنامه‌نگاری بپردازد. پس از سال ۱۹۳۵، وقتی موسولینی دستور توقیف «اونیورساله» و سایر مجله‌ها و روزنامه‌های افشاگر را صادر کرد، مونتانللی از فاشیسم رویگردان شد. با شروع جنگ جهانی دوم از جبهه‌های گوناگون با چند روزنامه به همکاری پرداخت. چندی بعد عازم بالکان و یونان شد و از مشارکت نیروهای ایتالیایی در آن جبهه‌ها گزارش‌هایی فرستاد. اینجا بود که تصمیم گرفت به پارتیزان‌ها بپیوندد و علیه فاشیست‌ها سلاح برگیرد. مونتانللی در آخرین سال حاکمیت موسولینی در میلان به زندان فاشیست‌ها افتاده بود که با شخصیت اصلی این داستان آشنا شد. او آدمی کلاهبردار و قمارباز است که نازی‌ها می‌کوشند با استفاده از او در صفوف مبارزان آزادیخواه نفوذ کنند اما همه‌چیز آن‌طور‌که می‌خواهند پیش نمی‌رود و نتیجه دیگری حاصل می‌شود. کلاهبردار نقش قهرمان نهضت آزادی را چنان خوب بازی می‌کند که ناگهان تصمیم می‌گیرد کار را قهرمانانه به پایان برساند مبادا که مفهوم «قهرمان» در میان دیگرانی که قرار است در کنارشان اعدام شود خدشه‌دار شود. مثالی از انسان‌های عادیِ عصر ظلمت که در لحظه‌ای از زندگی تحولی ژرف را تجربه می‌کنند و از زندگیِ خود طرحی غیرمنتظره و غیرعادی می‌آفرینند. روبرتو روسلینی فیلمی را به همین نام بر اساس این رمان ساخت که برنده شیر طلایی فستیوال فیلم ونیز شد. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «دلا روره تمام خصایل یک افسر سواره‌نظام را داشت، شامل یک قیافه اشرافی، پاهای خمیده، چهار ستون نه‌چندان سنگین، سینه ستبر، دندان مصنوعی، و عینک یک‌چشم. صورتش خوب اصلاح شده بود، شلوارش اتو داشت، و ناخن‌هایش کاملا تمیز بودند. در این هلفدونی مشمئزکننده، که چرک و کثافت از در و دیوارش می‌بارید و ما همه بدون رعایت سلسله‌مراتب نظامی با هم حرف می‌زدیم، او تنها کسی بود که پس از مدت‌ها با لحنی رسمی حرف می‌زد. گفت: شما باید سروان مونتانللی باشید، نیست؟ اما دستش را پیش نیاورد با من دست بدهد، چون داشت عینک یک‌چشمش را تمیز می‌کرد. ادامه داد: پیش از پیاده‌شدن از کشتی، خبر داشتم که شما اینجا هستید. بادولیو خودش این را در بریندیزی به اطلاع من رساند. دولت اعلیحضرت وضع شما را از نزدیک و با علاقه وافر دنبال می‌کند. گرچه امید زیادی به نجات شما ندارند».
«تضاد بین امیال و واژه‌ها در افراد و ملت‌هایی که حرف و عملشان یکی نیست، مشکلات ارتباطی و معیارهایی دوگانه به وجود می‌آورد. مردم عادی که از طریق واژه‌ها با هم در ارتباط هستند، با مشاهده این تضاد سردرگم می‌شوند و قدرت تصمیم‌گیری را از دست می‌دهند. اما عجیب است که همین مردم اغوا‌شدن را بر احساس فریب‌خوردگی ترجیح می‌دهند. حاضرند یک دروغ آشکار را بپذیرند اما به حرف‌های کسی مثل خوبیلو در مورد تمایلات قلبی انسان‌ها توجه نکنند. بنابراین، طبیعی بود که وقتی خوبیلو حقیقت را می‌گفت تصور می‌کردند او دروغ می‌گوید». این بخشی از رمانی است با عنوان «ناگهان هوس» از لائورا اسکیول که به تازگی با ترجمه آذر عالی‌پور در نشر نو منتشر شده است. لائورا اسکیول از نویسندگان معاصر مکزیکی است که در سال 1950 به دنیا آمده است. از او پیش‌ از این آثار دیگری هم به فارسی ترجمه شده بود و کم‌وبیش در ایران شناخته می‌شد. «ناگهان هوس» با ماجرای به‌دنیا‌آمدن ناگهانی و زودهنگام قهرمان داستان، خوبیلو، آغاز می‌شود. خوبیلوی تلگرافچی می‌تواند احساسات حقیقی و پنهانی آدم‌ها را بشنود و این ویژگی زندگی او را تا پایان عمرش دستخوش دگرگونی می‌کند. او به دختر خانواده‌ای ثروتمند دل می‌بندد اما اختلاف سطح مالی آنها فاحش است و این مانعی برای ازدواج آنها است اما در‌نهایت آ‌نها تشکیل زندگی می‌دهند و اتفاقا زندگی خوشایندی هم دارند. اما ماجرایی تلخ این دو را از هم جدا می‌کند. سال‌ها از این ماجرا می‌گذرد و خوبیلو در آستانه مرگ است و حالا دخترش راز جدایی خوبیلو و همسرش را بازمی‌گوید. در بخشی از این رمان می‌خوانیم: «خوبیلو از اینکه لوچا و بقیه همکارانش بی‌عدالتی‌ها را می‌بینند اما به خاطر مصلحت شغلی چیزی نمی‌گویند، غصه‌اش می‌گرفت. آیا تأمین معاش به از‌دست‌دادن شرافت انسانی می‌ارزید؟ یعنی آنها متوجه نمی‌شدند اگر پول و مقام دون پدرو را از او بگیرند، کسی برایش تره هم خرد نمی‌کند. مگر او نبود که با خفت و خواری از روی پله‌ها قل خورد و افتاد پایین، پس چرا آنها باید این همه ذلت را تحمل کنند؟ چرا باید از آدم فاسد و منفوری مثل دون پدرو حساب ببرند و از ترس، جلویش دولا راست شوند. کاش مادربزرگش زنده بود! او علاوه بر اینکه مسائل را خیلی خوب و دقیق تجزیه‌و تحلیل می‌کرد، هیچ‌وقت از مبارزه در برابر بی‌عدالتی‌های اجتماعی خسته نمی‌شد. اگر زنده بود، حتما همه کارکنان تلگرافخانه را علیه دون پدرو بسیج می‌کرد و درسی به او می‌داد که هرگز از یادش نمی‌رفت».
شرق: «در ماه ژوئن 1945 اجساد شصت‌و‌هشت تن را که در زندان فوسولی تیرباران شده بودند از محلی که به‌صورت گروهی دفن شده بودند درآوردند، تابوت‌ها را به میلان منتقل کردند و پس از مراسمی رسمی به ریاست کاردینال شوستر و با حضور مردم در صومعه دوئوموی میلان به خاک سپردند. تنها بر یکی از تابوت‌ها بود که نه خویشاوندی قطره اشکی ریخت و نه دوستی جلو رفت تا دسته‌گلی بر آن بگذارد. این تابوت، اندکی دورتر از سایر تابوت‌ها قرار داده شده بود. فکر می‌کنم من تنها کسی بودم که لحظه‌ای در برابر آن مکث کردم و تعدادی گل داوودی را که از دم صومعه خریده بودم بر آن نهادم». این آغاز رمانی است با عنوان «ژنرال دلا روره» از ایندرو مونتانللی که با ترجمه وازریک درساهاکیان در نشر نو منتشر شده است. نویسنده کتاب، روزنامه‌نگار، داستان‌نویس و تاریخ‌نویس ایتالیایی و از مشهورترین روزنامه‌نگاران ایتالیا در قرن بیستم محسوب می‌شود. مونتانللی در اوایل دهه ۱۹۳۰ تحصیلاتش را در رشته حقوق در دانشگاه فلورانس به پایان برد. پایان‌نامه او درباره اصلاحات انتخاباتی بود که حزب فاشیست موسولینی به‌راه انداخته بود. پایه و اساس تز او در این پایان‌نامه این بود که فاشیست‌ها به‌جای هر‌گونه اصلاحات، کل فرایند انتخابات را از میان برداشته‌اند. اما مونتانللی طی اقامتی کوتاه در شهر گرونوبل (فرانسه) و تحت تأثیر فضای فرهنگی آنجا، به این نتیجه رسید که به‌جای حقوق، باید به کار روزنامه‌نگاری بپردازد. پس از سال ۱۹۳۵، وقتی موسولینی دستور توقیف «اونیورساله» و سایر مجله‌ها و روزنامه‌های افشاگر را صادر کرد، مونتانللی از فاشیسم رویگردان شد. با شروع جنگ جهانی دوم از جبهه‌های گوناگون با چند روزنامه به همکاری پرداخت. چندی بعد عازم بالکان و یونان شد و از مشارکت نیروهای ایتالیایی در آن جبهه‌ها گزارش‌هایی فرستاد. اینجا بود که تصمیم گرفت به پارتیزان‌ها بپیوندد و علیه فاشیست‌ها سلاح برگیرد. مونتانللی در آخرین سال حاکمیت موسولینی در میلان به زندان فاشیست‌ها افتاده بود که با شخصیت اصلی این داستان آشنا شد. او آدمی کلاهبردار و قمارباز است که نازی‌ها می‌کوشند با استفاده از او در صفوف مبارزان آزادیخواه نفوذ کنند اما همه‌چیز آن‌طور‌که می‌خواهند پیش نمی‌رود و نتیجه دیگری حاصل می‌شود. کلاهبردار نقش قهرمان نهضت آزادی را چنان خوب بازی می‌کند که ناگهان تصمیم می‌گیرد کار را قهرمانانه به پایان برساند مبادا که مفهوم «قهرمان» در میان دیگرانی که قرار است در کنارشان اعدام شود خدشه‌دار شود. مثالی از انسان‌های عادیِ عصر ظلمت که در لحظه‌ای از زندگی تحولی ژرف را تجربه می‌کنند و از زندگیِ خود طرحی غیرمنتظره و غیرعادی می‌آفرینند. روبرتو روسلینی فیلمی را به همین نام بر اساس این رمان ساخت که برنده شیر طلایی فستیوال فیلم ونیز شد. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «دلا روره تمام خصایل یک افسر سواره‌نظام را داشت، شامل یک قیافه اشرافی، پاهای خمیده، چهار ستون نه‌چندان سنگین، سینه ستبر، دندان مصنوعی، و عینک یک‌چشم. صورتش خوب اصلاح شده بود، شلوارش اتو داشت، و ناخن‌هایش کاملا تمیز بودند. در این هلفدونی مشمئزکننده، که چرک و کثافت از در و دیوارش می‌بارید و ما همه بدون رعایت سلسله‌مراتب نظامی با هم حرف می‌زدیم، او تنها کسی بود که پس از مدت‌ها با لحنی رسمی حرف می‌زد. گفت: شما باید سروان مونتانللی باشید، نیست؟ اما دستش را پیش نیاورد با من دست بدهد، چون داشت عینک یک‌چشمش را تمیز می‌کرد. ادامه داد: پیش از پیاده‌شدن از کشتی، خبر داشتم که شما اینجا هستید. بادولیو خودش این را در بریندیزی به اطلاع من رساند. دولت اعلیحضرت وضع شما را از نزدیک و با علاقه وافر دنبال می‌کند. گرچه امید زیادی به نجات شما ندارند».
«تضاد بین امیال و واژه‌ها در افراد و ملت‌هایی که حرف و عملشان یکی نیست، مشکلات ارتباطی و معیارهایی دوگانه به وجود می‌آورد. مردم عادی که از طریق واژه‌ها با هم در ارتباط هستند، با مشاهده این تضاد سردرگم می‌شوند و قدرت تصمیم‌گیری را از دست می‌دهند. اما عجیب است که همین مردم اغوا‌شدن را بر احساس فریب‌خوردگی ترجیح می‌دهند. حاضرند یک دروغ آشکار را بپذیرند اما به حرف‌های کسی مثل خوبیلو در مورد تمایلات قلبی انسان‌ها توجه نکنند. بنابراین، طبیعی بود که وقتی خوبیلو حقیقت را می‌گفت تصور می‌کردند او دروغ می‌گوید». این بخشی از رمانی است با عنوان «ناگهان هوس» از لائورا اسکیول که به تازگی با ترجمه آذر عالی‌پور در نشر نو منتشر شده است. لائورا اسکیول از نویسندگان معاصر مکزیکی است که در سال 1950 به دنیا آمده است. از او پیش‌ از این آثار دیگری هم به فارسی ترجمه شده بود و کم‌وبیش در ایران شناخته می‌شد. «ناگهان هوس» با ماجرای به‌دنیا‌آمدن ناگهانی و زودهنگام قهرمان داستان، خوبیلو، آغاز می‌شود. خوبیلوی تلگرافچی می‌تواند احساسات حقیقی و پنهانی آدم‌ها را بشنود و این ویژگی زندگی او را تا پایان عمرش دستخوش دگرگونی می‌کند. او به دختر خانواده‌ای ثروتمند دل می‌بندد اما اختلاف سطح مالی آنها فاحش است و این مانعی برای ازدواج آنها است اما در‌نهایت آ‌نها تشکیل زندگی می‌دهند و اتفاقا زندگی خوشایندی هم دارند. اما ماجرایی تلخ این دو را از هم جدا می‌کند. سال‌ها از این ماجرا می‌گذرد و خوبیلو در آستانه مرگ است و حالا دخترش راز جدایی خوبیلو و همسرش را بازمی‌گوید. در بخشی از این رمان می‌خوانیم: «خوبیلو از اینکه لوچا و بقیه همکارانش بی‌عدالتی‌ها را می‌بینند اما به خاطر مصلحت شغلی چیزی نمی‌گویند، غصه‌اش می‌گرفت. آیا تأمین معاش به از‌دست‌دادن شرافت انسانی می‌ارزید؟ یعنی آنها متوجه نمی‌شدند اگر پول و مقام دون پدرو را از او بگیرند، کسی برایش تره هم خرد نمی‌کند. مگر او نبود که با خفت و خواری از روی پله‌ها قل خورد و افتاد پایین، پس چرا آنها باید این همه ذلت را تحمل کنند؟ چرا باید از آدم فاسد و منفوری مثل دون پدرو حساب ببرند و از ترس، جلویش دولا راست شوند. کاش مادربزرگش زنده بود! او علاوه بر اینکه مسائل را خیلی خوب و دقیق تجزیه‌و تحلیل می‌کرد، هیچ‌وقت از مبارزه در برابر بی‌عدالتی‌های اجتماعی خسته نمی‌شد. اگر زنده بود، حتما همه کارکنان تلگرافخانه را علیه دون پدرو بسیج می‌کرد و درسی به او می‌داد که هرگز از یادش نمی‌رفت».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.