|

در انتظار سخنگو

‌شرق: بیش از سه‌ماه از استقرار ابراهیم رئیسی در پاستور و بیش از دو ماه از تشکیل کابینه سیزدهم می‌گذرد اما هنوز خبری از انتخاب «سخنگوی دولت» نیست. حتی نام آشنایی نیز برای این پست مهم به گوش نمی‌رسد، تنها گزینه‌‌ جدی که تا این لحظه نام او به میان آمده «سپهر خلجی» است که خودش اعلام کرد توفیق حضور در دولت را نیافته است. خلجی، پیش‌تر معاونت خبری ایرنا را بر عهده داشت و در کارنامه فعالیت او کارشناس معاونت بررسی دفتر مقام معظم رهبری، تدریس در دانشکده خبر و ریاست هیئت‌مدیره یک مؤسسه پژوهشی دیده می‌شود. او از سال 90 مدیر روابط عمومی دفتر رهبری منصوب است. اولین بار عبدالله گنجی، مدیر‌مسئول روزنامه جوان از احتمال انتخاب خلجی برای سخنگویی دولت سیزدهم خبر داده اما سپهر خلجی در یادداشتی در صفحه اینستاگرام خود درباره اخبار منتشر‌شده درباره حضور خود در بخش اطلاع‌رسانی دولت سیزدهم نوشت: «خبر درست بود و مدت‌ها مذاکراتی جدی در‌خصوص مقدمات این انتقال در‌حال انجام بود؛ اما با وجود لطف و عنایت بسیارِ آیت‌الله رئیسی رئیس‌جمهور محترم، سرانجام این توفیق حاصل نشد. سربازی برای نظام و انقلاب در هر سنگری افتخار است. رهبر حکیم انقلاب اسلامی در فرازی از بیاناتشان می‌فرمایند: «در جمهوری اسلامی هرجا که قرار گرفته‌اید همان‌جا را مرکز دنیا بدانید... باید با این روحیه کار و تلاش کرد و زحمت کشید(۵ اسفند ۱۳۷۰)». او همچنین نوشت که: «فعلا توفیق همکاری مستقیم با دولت مردمی و خدمتگزار فراهم نشد ابراز تأسف و شرمندگی کنم؛ اگرچه کمک به دولت انقلابی به هر شکل ممکن را جزء وظایف قطعی خود می‌دانم». از ابتدای انقلاب تاکنون به‌جز دولت دوم میرحسین موسوی و دو دولت مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی، بقیه رؤسای‌جمهور برای کابینه خود سخنگو انتخاب کرده‌اند. مرحوم عباس امیرانتظام و مرحوم صادق طباطبایی در دولت موقت سخنگو بودند و مرحوم حسن حبیبی، سخنگویی شورای انقلاب را برعهده داشت. بهزاد نبوی مدت کوتاهی سخنگوی کابینه شهید باهنر شد و احمد توکلی نیز سخنگویی دولت اول میرحسین موسوی را برعهده داشت.
از دولت اول سید‌محمد خاتمی، سخنگویی دولت نظم و قاعده بهتری گرفت. او حدود چهار ماه بعد از روی‌کار‌آمدن دولت اول خود، عطاالله مهاجرانی را به عنوان سخنگو برگزید. مهاجرانی اما تا آذر سال 79 در این سمت ماند. حدود چهار ماه بعد از روی‌کار‌آمدن دولت دوم خاتمی، این بار عبدالله رمضان‌زاده، عهده‌دار سخنگویی دولت اصلاحات شد و تا پایان دولت در این پست ماند. محمود احمدی‌نژاد، تنها چند روز بعد از روی‌کار‌آمدن دولت اولش سخنگوی خود را انتخاب کرد و غلامحسین الهام عهده‌دار آن شد. او پیش‌تر ‌سابقه سخنگویی در شورای نگهبان و قوه قضائیه را نیز داشت. او یک‌بار از سخنگویی رفت اما دوباره در آذر 91 به این جایگاه بازگشت تا پایان دولت احمدی‌نژاد در این سمت ماند. البته دولت احمدی‌نژاد یک سخنگوی دولت دیگر نیز داشت؛ شمس‌الدین حسینی، وزیر اقتصاد با حفظ سمت سخنگوی اقتصادی دولت هم بود.
حسن روحانی نیز کمتر از 20 روز از رفتنش به پاستور، سخنگویی دولت را به محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه‌وبودجه سپرد. نوبخت در تمام دولت اول روحانی و تا مرداد 97 نیز سخنگو بود اما ناگهان در توییتی نوشت: «از رئیس‌جمهور درخواست نمودم به‌دلیل شرایط جدید اجازه دهند همه توان خود را صرف کمک به ایشان در حوزه برنامه‌وبودجه نمایم و مسئولیت سخنگویی دولت را از دید دیگری بر عهده بگیرم که خوشبختانه مورد موافقت ایشان نیز قرار گرفت». در خرداد 98، علی ربیعی که در دولت روحانی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی بود اما با استیضاح مجلس برکنار شده بود، به جای نوبخت نشست. هنوز دولت ابراهیم رئیسی برای سخنگویی دولت تصمیم خاصی نگرفته است، هرچند احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد چندی پیش به‌عنوان سخنگوی اقتصادی دولت سیزدهم انتخاب شد.

محمدعلی ابطحی: سخنگویی دولت یک امر فرعی نیست

محمد‌علی ابطحی، سال‌ها به‌عنوان رئیس‌دفتر رئیس دولت اصلاحات با سخنگوی دولت مراوده داشته و نقش و اهمیت این پست را می‌داند. او درباره سخنگویی دولت و اهمیت آن با «شرق» گفت‌وگو کرده که در ادامه می‌خوانید:
‌سخنگوی دولت چه نقشی در دولت دارد؟
سخنگو فردی است که از طرف دولت به‌صورت مستند دیدگاه‌های دولت را بیان می‌کند و به همین دلیل اگر دولتی به افکار عمومی اهمیت دهد، باید از همان روز اول سخنگو را انتخاب کند تا بتواند هم از دولت دفاع کند و هم اینکه در برابر شبهات، نظرات دولت را مطرح کند.
من فکر می‌کنم آن‌قدر حوادث و مسائل در هم ریخته شده که دولت جدید اصلا به سخنگویی توجه ندارد، در‌حالی‌که من معتقد‌م در دوران معاصر و انقلاب ارتباطات، سخنگویی یک امر فرعی نیست بلکه اصلی است که یک رئیس‌جمهور باید حتی قبل از انتخاب وزرا به فکر یک سخنگوی خوب برای دستگاه اجرائی باشد. فکر می‌کنم اینکه تا الان سخنگو برای دولت سیزدهم انتخاب نشده، خود دولت و مجموعه سیستم حکومتی بیشتر آسیب خواهد دید.
‌فکر می‌کنید چرا تا الان انتخاب صورت نگرفته؟ تعمدی است یا فرد مناسبی را پیدا نکرده‌اند؟
من فکر نمی‌کنم تعمدی برای آن وجود داشته باشد. من اتهام نمی‌زنم، البته گاهی اوقات منافع درون‌دولتی نیز در اینکه چه کسی سخنگو باشد، تعیین‌کننده است. من در مورد این دولت نمی‌گویم اما در دولت‌ها می‌تواند باندهایی وجود داشته باشند که علاقه‌مند باشند سخنگو فردی باشد که سیستم آنها را توجیه کند و بتواند دیدگاه آنها را منتقل کند.
دوره خاتمی پایه‌گذار یک اتفاق شد؛ در ابتدا آقای مهاجرانی سخنگو بود اما بعد از آن سخنگویی با دبیر دولت یکی شد و وقتی آقای رمضانزاده به‌عنوان سخنگو انتخاب شد، دبیر دولت نیز بود. نکته مثبت آن در این بود که چون دبیر دولت در جزئیات تصمیمات سیاسی و اقتصادی دولت اشراف دارد، لزوما سخنگوی رئیس‌جمهور نباشد و در اصل سخنگوی دولت باشد. من شخصا ترجیح می‌دهم سخنگو دبیر باشد تا جزئیات را بداند و در نشست‌ها درباره آن بگوید و از مسائل و بحث‌های دولت خبر داشته باشد.
‌به نظر شما بهترین سخنگوی دولت چه کسی بوده است؟
من نمی‌خواهم درباره افراد قضاوت کنم اما طبیعتا در دوره‌های مختلف مسائل متفاوت رخ داده است. در دوره آقای خاتمی که فضای مجازی وجود نداشت یا حتی تا نیمه‌های دولت احمدی‌نژاد، تعامل و ارتباط سخنگو با رسانه‌ها یک مشی خاص را احتیاج داشت. اما عصر فضای مجازی دوره جدیدی است و حتی جامعه بشری دوران تازه‌ای را تجربه می‌کند. در این تجربه جدید طبیعتا به کسی نیاز است که این دوره را بشناسد. اتفاقا آقای رئیسی چند روز پیش به نکته خوبی اشاره کردند که جلوی شایعات را سریع بگیرید، قطعا یکی از راه‌های جلوگیری از شایعات وجود سخنگو است تا هر‌روز بتواند جلوی شایعات را بگیرد و آنها را تأیید یا تکذیب کند.
اتفاق بدی در دوره احمدی‌نژاد در رسانه و بحث سخنگویی‌ افتاد و آن این بود که وقتی مطلبی به هر دلیلی نباید مطرح می‌شد (که در همه دنیا پیش می‌آید که مقامی حرفی را مطرح می‌کند که لزومی به طرح آن نبوده است) معمولا آن حرف تصحیح می‌شود اما در دوران احمدی‌نژاد رسم شد که به‌جای تصحیح، تکذیب می‌کردند. مثلا شخص آقای احمدی‌نژاد چندین‌بار مسائل مربوط به خودش را تکذیب کرد، در‌حالی‌که فیلم و صوت آن پخش شده بود و نفهمیدیم ایشان چه چیزی را تکذیب می‌کردند؛ در‌حالی‌که می‌توانستند این اتفاقات را تصحیح کنند و این‌گونه جا بیندازند که تکذیب با تصحیح فرق دارد و هر‌چه را که اتفاق افتاده اما آنها نمی‌پسندند، تکذیب نکنند و این تکذیب‌کردن‌های بی‌دلیل اعتماد عمومی را سلب می‌کند.

‌شرق: بیش از سه‌ماه از استقرار ابراهیم رئیسی در پاستور و بیش از دو ماه از تشکیل کابینه سیزدهم می‌گذرد اما هنوز خبری از انتخاب «سخنگوی دولت» نیست. حتی نام آشنایی نیز برای این پست مهم به گوش نمی‌رسد، تنها گزینه‌‌ جدی که تا این لحظه نام او به میان آمده «سپهر خلجی» است که خودش اعلام کرد توفیق حضور در دولت را نیافته است. خلجی، پیش‌تر معاونت خبری ایرنا را بر عهده داشت و در کارنامه فعالیت او کارشناس معاونت بررسی دفتر مقام معظم رهبری، تدریس در دانشکده خبر و ریاست هیئت‌مدیره یک مؤسسه پژوهشی دیده می‌شود. او از سال 90 مدیر روابط عمومی دفتر رهبری منصوب است. اولین بار عبدالله گنجی، مدیر‌مسئول روزنامه جوان از احتمال انتخاب خلجی برای سخنگویی دولت سیزدهم خبر داده اما سپهر خلجی در یادداشتی در صفحه اینستاگرام خود درباره اخبار منتشر‌شده درباره حضور خود در بخش اطلاع‌رسانی دولت سیزدهم نوشت: «خبر درست بود و مدت‌ها مذاکراتی جدی در‌خصوص مقدمات این انتقال در‌حال انجام بود؛ اما با وجود لطف و عنایت بسیارِ آیت‌الله رئیسی رئیس‌جمهور محترم، سرانجام این توفیق حاصل نشد. سربازی برای نظام و انقلاب در هر سنگری افتخار است. رهبر حکیم انقلاب اسلامی در فرازی از بیاناتشان می‌فرمایند: «در جمهوری اسلامی هرجا که قرار گرفته‌اید همان‌جا را مرکز دنیا بدانید... باید با این روحیه کار و تلاش کرد و زحمت کشید(۵ اسفند ۱۳۷۰)». او همچنین نوشت که: «فعلا توفیق همکاری مستقیم با دولت مردمی و خدمتگزار فراهم نشد ابراز تأسف و شرمندگی کنم؛ اگرچه کمک به دولت انقلابی به هر شکل ممکن را جزء وظایف قطعی خود می‌دانم». از ابتدای انقلاب تاکنون به‌جز دولت دوم میرحسین موسوی و دو دولت مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی، بقیه رؤسای‌جمهور برای کابینه خود سخنگو انتخاب کرده‌اند. مرحوم عباس امیرانتظام و مرحوم صادق طباطبایی در دولت موقت سخنگو بودند و مرحوم حسن حبیبی، سخنگویی شورای انقلاب را برعهده داشت. بهزاد نبوی مدت کوتاهی سخنگوی کابینه شهید باهنر شد و احمد توکلی نیز سخنگویی دولت اول میرحسین موسوی را برعهده داشت.
از دولت اول سید‌محمد خاتمی، سخنگویی دولت نظم و قاعده بهتری گرفت. او حدود چهار ماه بعد از روی‌کار‌آمدن دولت اول خود، عطاالله مهاجرانی را به عنوان سخنگو برگزید. مهاجرانی اما تا آذر سال 79 در این سمت ماند. حدود چهار ماه بعد از روی‌کار‌آمدن دولت دوم خاتمی، این بار عبدالله رمضان‌زاده، عهده‌دار سخنگویی دولت اصلاحات شد و تا پایان دولت در این پست ماند. محمود احمدی‌نژاد، تنها چند روز بعد از روی‌کار‌آمدن دولت اولش سخنگوی خود را انتخاب کرد و غلامحسین الهام عهده‌دار آن شد. او پیش‌تر ‌سابقه سخنگویی در شورای نگهبان و قوه قضائیه را نیز داشت. او یک‌بار از سخنگویی رفت اما دوباره در آذر 91 به این جایگاه بازگشت تا پایان دولت احمدی‌نژاد در این سمت ماند. البته دولت احمدی‌نژاد یک سخنگوی دولت دیگر نیز داشت؛ شمس‌الدین حسینی، وزیر اقتصاد با حفظ سمت سخنگوی اقتصادی دولت هم بود.
حسن روحانی نیز کمتر از 20 روز از رفتنش به پاستور، سخنگویی دولت را به محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه‌وبودجه سپرد. نوبخت در تمام دولت اول روحانی و تا مرداد 97 نیز سخنگو بود اما ناگهان در توییتی نوشت: «از رئیس‌جمهور درخواست نمودم به‌دلیل شرایط جدید اجازه دهند همه توان خود را صرف کمک به ایشان در حوزه برنامه‌وبودجه نمایم و مسئولیت سخنگویی دولت را از دید دیگری بر عهده بگیرم که خوشبختانه مورد موافقت ایشان نیز قرار گرفت». در خرداد 98، علی ربیعی که در دولت روحانی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی بود اما با استیضاح مجلس برکنار شده بود، به جای نوبخت نشست. هنوز دولت ابراهیم رئیسی برای سخنگویی دولت تصمیم خاصی نگرفته است، هرچند احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد چندی پیش به‌عنوان سخنگوی اقتصادی دولت سیزدهم انتخاب شد.

محمدعلی ابطحی: سخنگویی دولت یک امر فرعی نیست

محمد‌علی ابطحی، سال‌ها به‌عنوان رئیس‌دفتر رئیس دولت اصلاحات با سخنگوی دولت مراوده داشته و نقش و اهمیت این پست را می‌داند. او درباره سخنگویی دولت و اهمیت آن با «شرق» گفت‌وگو کرده که در ادامه می‌خوانید:
‌سخنگوی دولت چه نقشی در دولت دارد؟
سخنگو فردی است که از طرف دولت به‌صورت مستند دیدگاه‌های دولت را بیان می‌کند و به همین دلیل اگر دولتی به افکار عمومی اهمیت دهد، باید از همان روز اول سخنگو را انتخاب کند تا بتواند هم از دولت دفاع کند و هم اینکه در برابر شبهات، نظرات دولت را مطرح کند.
من فکر می‌کنم آن‌قدر حوادث و مسائل در هم ریخته شده که دولت جدید اصلا به سخنگویی توجه ندارد، در‌حالی‌که من معتقد‌م در دوران معاصر و انقلاب ارتباطات، سخنگویی یک امر فرعی نیست بلکه اصلی است که یک رئیس‌جمهور باید حتی قبل از انتخاب وزرا به فکر یک سخنگوی خوب برای دستگاه اجرائی باشد. فکر می‌کنم اینکه تا الان سخنگو برای دولت سیزدهم انتخاب نشده، خود دولت و مجموعه سیستم حکومتی بیشتر آسیب خواهد دید.
‌فکر می‌کنید چرا تا الان انتخاب صورت نگرفته؟ تعمدی است یا فرد مناسبی را پیدا نکرده‌اند؟
من فکر نمی‌کنم تعمدی برای آن وجود داشته باشد. من اتهام نمی‌زنم، البته گاهی اوقات منافع درون‌دولتی نیز در اینکه چه کسی سخنگو باشد، تعیین‌کننده است. من در مورد این دولت نمی‌گویم اما در دولت‌ها می‌تواند باندهایی وجود داشته باشند که علاقه‌مند باشند سخنگو فردی باشد که سیستم آنها را توجیه کند و بتواند دیدگاه آنها را منتقل کند.
دوره خاتمی پایه‌گذار یک اتفاق شد؛ در ابتدا آقای مهاجرانی سخنگو بود اما بعد از آن سخنگویی با دبیر دولت یکی شد و وقتی آقای رمضانزاده به‌عنوان سخنگو انتخاب شد، دبیر دولت نیز بود. نکته مثبت آن در این بود که چون دبیر دولت در جزئیات تصمیمات سیاسی و اقتصادی دولت اشراف دارد، لزوما سخنگوی رئیس‌جمهور نباشد و در اصل سخنگوی دولت باشد. من شخصا ترجیح می‌دهم سخنگو دبیر باشد تا جزئیات را بداند و در نشست‌ها درباره آن بگوید و از مسائل و بحث‌های دولت خبر داشته باشد.
‌به نظر شما بهترین سخنگوی دولت چه کسی بوده است؟
من نمی‌خواهم درباره افراد قضاوت کنم اما طبیعتا در دوره‌های مختلف مسائل متفاوت رخ داده است. در دوره آقای خاتمی که فضای مجازی وجود نداشت یا حتی تا نیمه‌های دولت احمدی‌نژاد، تعامل و ارتباط سخنگو با رسانه‌ها یک مشی خاص را احتیاج داشت. اما عصر فضای مجازی دوره جدیدی است و حتی جامعه بشری دوران تازه‌ای را تجربه می‌کند. در این تجربه جدید طبیعتا به کسی نیاز است که این دوره را بشناسد. اتفاقا آقای رئیسی چند روز پیش به نکته خوبی اشاره کردند که جلوی شایعات را سریع بگیرید، قطعا یکی از راه‌های جلوگیری از شایعات وجود سخنگو است تا هر‌روز بتواند جلوی شایعات را بگیرد و آنها را تأیید یا تکذیب کند.
اتفاق بدی در دوره احمدی‌نژاد در رسانه و بحث سخنگویی‌ افتاد و آن این بود که وقتی مطلبی به هر دلیلی نباید مطرح می‌شد (که در همه دنیا پیش می‌آید که مقامی حرفی را مطرح می‌کند که لزومی به طرح آن نبوده است) معمولا آن حرف تصحیح می‌شود اما در دوران احمدی‌نژاد رسم شد که به‌جای تصحیح، تکذیب می‌کردند. مثلا شخص آقای احمدی‌نژاد چندین‌بار مسائل مربوط به خودش را تکذیب کرد، در‌حالی‌که فیلم و صوت آن پخش شده بود و نفهمیدیم ایشان چه چیزی را تکذیب می‌کردند؛ در‌حالی‌که می‌توانستند این اتفاقات را تصحیح کنند و این‌گونه جا بیندازند که تکذیب با تصحیح فرق دارد و هر‌چه را که اتفاق افتاده اما آنها نمی‌پسندند، تکذیب نکنند و این تکذیب‌کردن‌های بی‌دلیل اعتماد عمومی را سلب می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.