|

5 هدف جدید آمریكا در سوریه

بعد از بررسی‌ها و بحث‌های بسیار در میان دستگاه‌های گوناگون آمریكا از آغاز سال جاری میلادی، دولت جو بایدن در واشنگتن به صورت‌بندی نهایی اولویت‌های آمریكا در سوریه رسید که پنج هدف اصلی در آن تعریف شده است.
روزنامه الشرق‌الاوسط در گزارشی نوشت اولویت‌های آمریكا که در نشست‌های پشت درهای بسته مطرح شده، شامل نخست، ماندن در سوریه و ادامه جنگ با داعش؛ دوم، ارسال کمک‌های انسانی از مرزهای سوریه؛ سوم، حفظ آتش‌بس در سوریه؛ چهارم، حمایت از حقوق بشر و خلع سلاح‌های کشتارجمعی؛ پنجم، کمک به پیشبرد اجرای راه‌حل سیاسی در سوریه بر اساس قطع‌نامه 2254 است.
در این اولویت‌بندی، خلاف دولت سابق آمریكا، موضوع کاهش نفوذ ایران در سوریه در دستور کار نیست و در عوض بر حمایت از ثبات کشورهای هم‌جوار سوریه، از جمله اردن و اسرائیل، تأکید شده است. این صورت‌بندی حالت به‌روزشده اولویت‌هایی است که پیش از این آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریكا، در اواخر جولای گذشته در نشستی در حاشیه کنفرانس ائتلاف بین‌المللی مطرح کرد. او در آن نشست گفت که آمریكا در سوریه سه اولویت دارد که عبارت است از کمک‌های انسانی، مبارزه با داعش، آتش‌بس با هدف پیشبرد روند صلح.
این اولویت‌بندی که بعد از بررسی‌ها و بازنگری‌های دستگاه‌های داخلی آمریكا حالت نهایی یافته، برخی اقدامات تیم بایدن را هم توضیح می‌دهد. از جمله سفر ژنرال کنت مکنزی، فرمانده ستاد مرکزی آمریكا را که بعد از خروج آشفته نیروهای آمریكایی از افغانستان، به‌صورت محرمانه به مناطق شمال شرق سوریه رفت و به «نیروهای دموکراتیک سوریه» (قسد) اطمینان داد که آمریكا برنامه‌ای برای خروج از شرق فرات ندارد. در عرصه کمک‌های بشردوستانه هم تیم بایدن مذاکرات محرمانه‌ای با نمایندگان ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه در ژنو انجام دادند تا مصوبه شورای امنیت درباره این کمک‌ها تمدید شود. از سوی دیگر، برت مک‌گورک، نماینده آمریكا در امور خاورمیانه، در دیدار با سرگئی ورشنین و الکساندر لاورنتیف، معاونان وزارت خارجه روسیه، در ژنو برای تمدید این مصوبه به مدت شش ماه دیگر مذاکره کرد. همچنین آمریكا قرار است به‌زودی کمک‌های مالی برای تقویت ثبات در شمال شرق و شمال غرب سوریه پرداخت کند. تحریم‌های تازه از جانب وزارت خزانه‌داری آمریكا در پرونده‌های مرتبط با حقوق بشر و نیز مستثنا‌کردن خط لوله گاز مصر به لبنان از مفاد تحریم‌های سزار همگی در همین چارچوب قابل‌توضیح است. اما آنچه در این اولویت‌بندی دیده نمی‌شود، شاید مهم‌تر از مطالبی باشد که به آنها تصریح شده است. دولت بایدن تاکنون فرستاده ویژه‌ سیاسی برای امور سوریه تعیین نکرده است و این به آن معناست که پرونده در دست برت مک‌گورک می‌ماند و وزارتخانه‌های دفاع و خارجه از این پرونده کنار گذاشته شده‌اند.
تیم بایدن همچنین کارزاری دیپلماتیک برای جلوگیری از عادی‌سازی روابط کشورهای عربی با دمشق انجام نداد، هرچند تأکید کرده که از این روند حمایت نمی‌کند و اگر هم روابطی برقرار می‌شود، نباید بدون دریافت امتیاز از سوریه باشد و همچنین هر‌بار خاطرنشان کرده که قانون سزار به‌عنوان مصوبه کنگره چیزی نیست که بتوان اجرای آن را به تعلیق درآورد. علاوه بر این، شاید مهم‌ترین تحول در این اولویت‌بندی در مقایسه با دولت دونالد ترامپ، سلف بایدن به موضوع ایران مربوط شود. پیش از این مایک پمپئو، وزیر خارجه سابق آمریكا، با هماهنگی جیمز جفری، نماینده ویژه آمریكا در امور سوریه، اولویت‌بندی راهبردی خاص خود را برای سوریه تعریف کرده بود که شامل شکست داعش، اجرای قطع‌نامه 2254، اخراج ایران از سوریه، جلوگیری از دستیابی دولت سوریه به سلاح‌های کشتار‌جمعی‌ و در نهایت کمک به وضعیت انسانی مردم سوریه می‌شد.
دولت ترامپ همچنین هرگونه عادی‌سازی روابط با دمشق را مشروط به شش شرط کرده بود: توقف حمایت از تروریسم، توقف حمایت از سپاه ایران و حزب‌الله، تعهد به عدم تهدید کشورهای همسایه، خلع‌ سلاح کشتار‌جمعی، بازگشت داوطلبانه آوارگان و محاکمه جنایتکاران جنگی. تیم ترامپ همچنین با همکاری متحدان عرب و اروپایی خود سازوکار مشخصی برای تحقق این اهداف تعیین کرده بود که شامل حضور نیروهای آمریكایی در شرق فرات و بستن دسترسی دولت سوریه به منابع ثروت‌های طبیعی و استفاده از ابزار شورای امنیت و تحریم‌های گسترده و جلوگیری از بهبود روابط کشورهای عربی با دمشق و ارائه کمک اطلاعاتی و لجستیک به اسرائیل و جلوگیری از آغاز بازسازی سوریه می‌شد. در سال 2019، برت مک‌گورک در مقاله‌ای نوشت که آمریكا نمی‌تواند مانع از بهبود روابط کشورهای عربی با سوریه شود و مقاومتش در برابر این روند صرفا موجب سرخوردگی این کشورها از سیاست‌های آمریكا و نادیده‌گرفتن آمریكا می‌شود و برای همین بهتر است آمریكا سازوکاری واقع‌بینانه برای تعامل با دمشق تعریف کند. قرار است این اولویت‌های جدید آمریكا درباره سوریه در کنفرانس دوره‌ای ائتلاف بین‌المللی علیه داعش که در دوم دسامبر در بروکسل برگزار خواهد شد و در حاشیه‌ آن نشستی به سوریه اختصاص خواهد یافت، با متحدان آمریكا در میان گذاشته شود.
بعد از بررسی‌ها و بحث‌های بسیار در میان دستگاه‌های گوناگون آمریكا از آغاز سال جاری میلادی، دولت جو بایدن در واشنگتن به صورت‌بندی نهایی اولویت‌های آمریكا در سوریه رسید که پنج هدف اصلی در آن تعریف شده است.
روزنامه الشرق‌الاوسط در گزارشی نوشت اولویت‌های آمریكا که در نشست‌های پشت درهای بسته مطرح شده، شامل نخست، ماندن در سوریه و ادامه جنگ با داعش؛ دوم، ارسال کمک‌های انسانی از مرزهای سوریه؛ سوم، حفظ آتش‌بس در سوریه؛ چهارم، حمایت از حقوق بشر و خلع سلاح‌های کشتارجمعی؛ پنجم، کمک به پیشبرد اجرای راه‌حل سیاسی در سوریه بر اساس قطع‌نامه 2254 است.
در این اولویت‌بندی، خلاف دولت سابق آمریكا، موضوع کاهش نفوذ ایران در سوریه در دستور کار نیست و در عوض بر حمایت از ثبات کشورهای هم‌جوار سوریه، از جمله اردن و اسرائیل، تأکید شده است. این صورت‌بندی حالت به‌روزشده اولویت‌هایی است که پیش از این آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریكا، در اواخر جولای گذشته در نشستی در حاشیه کنفرانس ائتلاف بین‌المللی مطرح کرد. او در آن نشست گفت که آمریكا در سوریه سه اولویت دارد که عبارت است از کمک‌های انسانی، مبارزه با داعش، آتش‌بس با هدف پیشبرد روند صلح.
این اولویت‌بندی که بعد از بررسی‌ها و بازنگری‌های دستگاه‌های داخلی آمریكا حالت نهایی یافته، برخی اقدامات تیم بایدن را هم توضیح می‌دهد. از جمله سفر ژنرال کنت مکنزی، فرمانده ستاد مرکزی آمریكا را که بعد از خروج آشفته نیروهای آمریكایی از افغانستان، به‌صورت محرمانه به مناطق شمال شرق سوریه رفت و به «نیروهای دموکراتیک سوریه» (قسد) اطمینان داد که آمریكا برنامه‌ای برای خروج از شرق فرات ندارد. در عرصه کمک‌های بشردوستانه هم تیم بایدن مذاکرات محرمانه‌ای با نمایندگان ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه در ژنو انجام دادند تا مصوبه شورای امنیت درباره این کمک‌ها تمدید شود. از سوی دیگر، برت مک‌گورک، نماینده آمریكا در امور خاورمیانه، در دیدار با سرگئی ورشنین و الکساندر لاورنتیف، معاونان وزارت خارجه روسیه، در ژنو برای تمدید این مصوبه به مدت شش ماه دیگر مذاکره کرد. همچنین آمریكا قرار است به‌زودی کمک‌های مالی برای تقویت ثبات در شمال شرق و شمال غرب سوریه پرداخت کند. تحریم‌های تازه از جانب وزارت خزانه‌داری آمریكا در پرونده‌های مرتبط با حقوق بشر و نیز مستثنا‌کردن خط لوله گاز مصر به لبنان از مفاد تحریم‌های سزار همگی در همین چارچوب قابل‌توضیح است. اما آنچه در این اولویت‌بندی دیده نمی‌شود، شاید مهم‌تر از مطالبی باشد که به آنها تصریح شده است. دولت بایدن تاکنون فرستاده ویژه‌ سیاسی برای امور سوریه تعیین نکرده است و این به آن معناست که پرونده در دست برت مک‌گورک می‌ماند و وزارتخانه‌های دفاع و خارجه از این پرونده کنار گذاشته شده‌اند.
تیم بایدن همچنین کارزاری دیپلماتیک برای جلوگیری از عادی‌سازی روابط کشورهای عربی با دمشق انجام نداد، هرچند تأکید کرده که از این روند حمایت نمی‌کند و اگر هم روابطی برقرار می‌شود، نباید بدون دریافت امتیاز از سوریه باشد و همچنین هر‌بار خاطرنشان کرده که قانون سزار به‌عنوان مصوبه کنگره چیزی نیست که بتوان اجرای آن را به تعلیق درآورد. علاوه بر این، شاید مهم‌ترین تحول در این اولویت‌بندی در مقایسه با دولت دونالد ترامپ، سلف بایدن به موضوع ایران مربوط شود. پیش از این مایک پمپئو، وزیر خارجه سابق آمریكا، با هماهنگی جیمز جفری، نماینده ویژه آمریكا در امور سوریه، اولویت‌بندی راهبردی خاص خود را برای سوریه تعریف کرده بود که شامل شکست داعش، اجرای قطع‌نامه 2254، اخراج ایران از سوریه، جلوگیری از دستیابی دولت سوریه به سلاح‌های کشتار‌جمعی‌ و در نهایت کمک به وضعیت انسانی مردم سوریه می‌شد.
دولت ترامپ همچنین هرگونه عادی‌سازی روابط با دمشق را مشروط به شش شرط کرده بود: توقف حمایت از تروریسم، توقف حمایت از سپاه ایران و حزب‌الله، تعهد به عدم تهدید کشورهای همسایه، خلع‌ سلاح کشتار‌جمعی، بازگشت داوطلبانه آوارگان و محاکمه جنایتکاران جنگی. تیم ترامپ همچنین با همکاری متحدان عرب و اروپایی خود سازوکار مشخصی برای تحقق این اهداف تعیین کرده بود که شامل حضور نیروهای آمریكایی در شرق فرات و بستن دسترسی دولت سوریه به منابع ثروت‌های طبیعی و استفاده از ابزار شورای امنیت و تحریم‌های گسترده و جلوگیری از بهبود روابط کشورهای عربی با دمشق و ارائه کمک اطلاعاتی و لجستیک به اسرائیل و جلوگیری از آغاز بازسازی سوریه می‌شد. در سال 2019، برت مک‌گورک در مقاله‌ای نوشت که آمریكا نمی‌تواند مانع از بهبود روابط کشورهای عربی با سوریه شود و مقاومتش در برابر این روند صرفا موجب سرخوردگی این کشورها از سیاست‌های آمریكا و نادیده‌گرفتن آمریكا می‌شود و برای همین بهتر است آمریكا سازوکاری واقع‌بینانه برای تعامل با دمشق تعریف کند. قرار است این اولویت‌های جدید آمریكا درباره سوریه در کنفرانس دوره‌ای ائتلاف بین‌المللی علیه داعش که در دوم دسامبر در بروکسل برگزار خواهد شد و در حاشیه‌ آن نشستی به سوریه اختصاص خواهد یافت، با متحدان آمریكا در میان گذاشته شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.