|

مذاکرات استراتژیک واشنگتن و قاهره پس از 6 سال وقفه از سر گرفته شد

بازگشت به‌سوي شريك حياتي

با گذشت شش سال پس از آخرین دور گفت‌‌وگوی استراتژیک آمریکا و مصر، وزرای خارجه این دو کشور دور جدید این مذاکرات را در واشنگتن آغاز کردند. آمریکا و مصر تا قبل از فروپاشی حکومت حسنی مبارک رئیس‌جمهوری سابق مصر رابطه‌ای نزدیک داشتند و قاهره متحد استراتژیک واشنگتن در خاورمیانه و شمال آفریقا محسوب می‌شد اما پس از سقوط مبارک در سال 2011 و عدم حمایت دولت باراک اوباما رئیس‌جمهوری وقت آمریکا از حکومت مبارک، رابطه قاهره و واشنگتن به سردی گرایید.
پس از برکناری محمد مرسی رئیس‌جمهوری سابق مصر و روی‌کارآمدن ژنرال عبدالفتاح سیسی در این کشور تلاش‌هایی برای بهبود رابطه این دو متحد سابق انجام گرفت اما به‌قدرت‌رسیدن دونالد ترامپ در واشنگتن این روند را کندتر کرد. با گذشت شش سال از مذاکرات استراتژیک واشنگتن و قاهره، تونی بلینکن وزیر خارجه دولت بایدن میزبان سامح شکری همتای مصری خود بود تا نشست افتتاحیه گفت‌وگوی استراتژیک دو کشور در واشنگتن برگزار شود. از سال ۱۹۹۸ گفت‌وگوی استراتژیک میان آمریکا و مصر به صورت دوره‌ای برگزار می‌شد و آخرین دور آن در آگوست ۲۰۱۵ در قاهره به ریاست شکری و جان کری همتای وقت آمریکایی‌اش برگزار شد.
دیواری به نام حقوق‌ بشر
در این دور گفت‌وگوها، بلینکن و شکری علاوه بر تبادل نظر و هماهنگی درباره مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی مهم و مشترک و در رأس آنها پرونده هسته‌ای ایران، بحران لیبی، تحولات اخیر سودان، بحران سد النهضه در اتیوپی، بحران آب در مصر و تحولات سوریه و اقداماتی را که برای پایان‌دادن به بحران این کشور انجام می‌شوند، بررسی کردند. مذاکرات امسال برای رهبران مصر فرصتی است تا دوباره نقش خود به عنوان یک شریک حیاتی ایالات متحده در منطقه را احیا کند. اما در طرف مقابل، مقام‌های دولت بایدن تأکید کرده‌اند که تعمیق روابط دوجانبه مستلزم آن است که مصر به انتقادهای دولت بایدن از نقض سیستماتیک حقوق بشر در مصر واکنش مثبت نشان دهد. تونی بلینکن هم در دیدار با همتای مصری خود بر این نکته تأکید کرد که «تحقق پیشرفت چشمگیر و دائمی در زمینه حقوق بشر برای تقویت روابط دوجانبه ما ضروری است. موضوعات دیگری نیز وجود دارند که برای ما اهمیت دارند و می‌توان اقدامات مثبتی را درمورد آنها در پیش گرفت نه برای اینکه آمریکا یا طرف دیگری خواستار آنهاست بلکه برای اینکه این موضوعات در راستای منافع مردم مصر هستند». با این حال مصر می‌خواهد نقش مثبت خود در میانجیگری میان اسرائیل و فلسطین، از جمله آتش‌بس اخیر اسرائیل و حماس در ماه می‌ را به عنوان یکی از مهم‌ترین موضوعات برای فصل جدید روابط با واشنگتن مورد توجه قرار دهد. این نکته به عنوان یک نقطه تمرکز برای تأکید بر ارزشی است که مصر به عنوان یک شریک منطقه‌ای می‌تواند برای واشنگتن به ارمغان ‌آورد. قاهره در راستای تلاش‌ها برای ایفای نقش مؤثرتر در خاورمیانه، در ماه سپتامبر میزبان عبدالله دوم پادشاه اردن و محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین برای احیای گفت‌وگوها بر سر راه‌حل دوکشوری بود. مصر همچنین از نفتالی بنت نخست‌وزیر جدید اسرائیل در اولین سفر رسمی یک نخست‌وزیر اسرائیل طی یک دهه اخیر به مصر میزبانی کرد و همچنین مذاکراتی با حماس بر سر تبادل اسرا و ایجاد یک آتش‌بس طولانی‌مدت با اسرائیل انجام داد.
طرح مشترک برای فلسطین
شکری پس از مذاکرات خود با بلینکن در واشنگتن بر این نقش قاهره تأکید کرد و گفت: «رهبری ایالات متحده در گفت‌وگو با مصر باید رهبری و نقش مؤثر قاهره در این موضوعات را به عنوان یک حوزه اصلی که در آن منافع دو کشور در یک راستا قرار دارد، مورد حمایت قرار دهد. مصر و آمریکا برای برقراری صلح در منطقه با یکدیگر همکاری دارند و مصر شریک مورد اطمینان آمریکا در منطقه خاورمیانه است و در سال‌های گذشته روابط مصر و آمریکا با وجود مشکلات منطقه از مسیر خود خارج نشد. این منطقه با چالش‌های متعددی مواجه است و ما با آمریکا برای مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی همکاری می‌کنیم». هم‌زمان با دیدار وزرای خارجه آمریکا و مصر، روزنامه اسرائیلی‌ هاآرتص خبر داد که واشنگتن و قاهره می‌خواهند با تشکیل دولت وحدت ملی فلسطین آتش‌بس طولانی‌مدت در غزه تثبیت شده و بازسازی این منطقه انجام شود. بر این اساس نام سلام فیاض نخست‌وزیر اسبق فلسطین به‌عنوان نخست‌وزیر دولت وحدت ملی مطرح است و با وجود اینکه امکان تشکیل چنین دولتی اندک است اما فتح و حماس مجبور هستند در این خصوص انعطاف نشان دهند تا به مخالفت با هرگونه پیشرفت در زمینه تشکیل دولت متهم نشوند.عمرو هادی معاون وزیر خارجه آمریکا در سفر هفته گذشته خود به رام‌الله و دیدار با محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین ایده تشکیل دولت مشترک حماس و فتح یا دولت تکنوکرات را مطرح کرد. عباس با ایده تشکیل دولت تکنوکرات مخالفت کرده و تشکیل دولت با مشارکت حماس را به موافقت این جنبش با توافق‌نامه‌های امضاشده با رژیم صهیونیستی منوط کرد. هاآرتص همچنین به نقل از یک منبع فلسطینی نوشت که آنچه برای آمریکا اهمیت دارد، تثبیت آتش‌بس در نوار غزه است و هیچ طرحی نیز درباره کرانه باختری وجود ندارد. ایالات متحده می‌داند که چنین طرحی را بدون همکاری مصر که نفوذ زیادی بر گروه‌های فلسطینی دارد نمی‌تواند انجام دهد. تماس تلفنی اخیر عبدالفتاح السیسی با محمود عباس هم بی‌ارتباط با این پیشنهاد نیست و به خواست آمریکا انجام شده است و السیسی به عباس وعده داده تا برای تحقق آشتی فلسطینیان و بازگرداندن حاکمیت تشکیلات خودگردان در نوار غزه تلاش کند.
عقب‌نشینی قاهره
مصر برای متقاعدکردن دولت بایدن، گام‌هایی برای جلب رضایت واشنگتن برای بهبود وضعیت حقوق بشر برداشته و در این راستا تعداد انگشت‌شماری از زندانیان سیاسی را آزاد کرده و از استراتژی ملی حقوق بشر (البته با بررسی‌هایی کاملا متفاوت با آمریکا) رونمایی کرده است. همچنین حکومت سیسی وضعیت اضطراری در مصر را که از سال 2017 اعمال کرده بود و براساس آن اختیارات گسترده‌ای برای بازداشت و سرکوب مخالفان و منتقدان داشت، لغو کرده است. اینها گام‌های کوچکی هستند و شامل تغییرات ساختاری گسترده مورد اشاره واشنگتن نیستند. آنچه دولت قاره تاکنون انجام داده بسیار کمتر از آن چیزی است که بسیاری از فعالان حقوق بشر انتظارش را دارند. با این حال، انعطاف مصر نشان می‌دهد که در صورت افزایش فشار‌های واشنگتن می‌توان درجاتی از پاسخ‌گویی و عقب‌نشینی در مقام‌های مصری را مشاهده کرد. علاوه بر موضوع حقوق بشر، چندین عرصه دیگر برای بحث راهبردی و همکاری‌های امنیتی و اقتصادی آمریکا و مصر وجود دارد که تنها به نشست اخیر وزرای خارجه این دو کشور محدود نمی‌شود. یکی از این مسائل، جلسات منظم کمیته همکاری نظامی است که سی‌ودومین دور آن در ماه سپتامبر برگزار شد. تحول حیاتی در زمینه همکاری نظامی دو طرف، در ماه‌های اخیر این بود که دولت بایدن نزدیک به نیمی از کمک نظامی 300میلیون‌دلاری خود به قاهره را مشروط به رفع برخی نگرانی‌های حقوق‌بشری در مصر کرد. از آن زمان تاکنون مقام‌های مصری اقدامات حقوق‌بشری خود را برای تأمین خواسته آمریکا برجسته کرده‌اند.
با گذشت شش سال پس از آخرین دور گفت‌‌وگوی استراتژیک آمریکا و مصر، وزرای خارجه این دو کشور دور جدید این مذاکرات را در واشنگتن آغاز کردند. آمریکا و مصر تا قبل از فروپاشی حکومت حسنی مبارک رئیس‌جمهوری سابق مصر رابطه‌ای نزدیک داشتند و قاهره متحد استراتژیک واشنگتن در خاورمیانه و شمال آفریقا محسوب می‌شد اما پس از سقوط مبارک در سال 2011 و عدم حمایت دولت باراک اوباما رئیس‌جمهوری وقت آمریکا از حکومت مبارک، رابطه قاهره و واشنگتن به سردی گرایید.
پس از برکناری محمد مرسی رئیس‌جمهوری سابق مصر و روی‌کارآمدن ژنرال عبدالفتاح سیسی در این کشور تلاش‌هایی برای بهبود رابطه این دو متحد سابق انجام گرفت اما به‌قدرت‌رسیدن دونالد ترامپ در واشنگتن این روند را کندتر کرد. با گذشت شش سال از مذاکرات استراتژیک واشنگتن و قاهره، تونی بلینکن وزیر خارجه دولت بایدن میزبان سامح شکری همتای مصری خود بود تا نشست افتتاحیه گفت‌وگوی استراتژیک دو کشور در واشنگتن برگزار شود. از سال ۱۹۹۸ گفت‌وگوی استراتژیک میان آمریکا و مصر به صورت دوره‌ای برگزار می‌شد و آخرین دور آن در آگوست ۲۰۱۵ در قاهره به ریاست شکری و جان کری همتای وقت آمریکایی‌اش برگزار شد.
دیواری به نام حقوق‌ بشر
در این دور گفت‌وگوها، بلینکن و شکری علاوه بر تبادل نظر و هماهنگی درباره مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی مهم و مشترک و در رأس آنها پرونده هسته‌ای ایران، بحران لیبی، تحولات اخیر سودان، بحران سد النهضه در اتیوپی، بحران آب در مصر و تحولات سوریه و اقداماتی را که برای پایان‌دادن به بحران این کشور انجام می‌شوند، بررسی کردند. مذاکرات امسال برای رهبران مصر فرصتی است تا دوباره نقش خود به عنوان یک شریک حیاتی ایالات متحده در منطقه را احیا کند. اما در طرف مقابل، مقام‌های دولت بایدن تأکید کرده‌اند که تعمیق روابط دوجانبه مستلزم آن است که مصر به انتقادهای دولت بایدن از نقض سیستماتیک حقوق بشر در مصر واکنش مثبت نشان دهد. تونی بلینکن هم در دیدار با همتای مصری خود بر این نکته تأکید کرد که «تحقق پیشرفت چشمگیر و دائمی در زمینه حقوق بشر برای تقویت روابط دوجانبه ما ضروری است. موضوعات دیگری نیز وجود دارند که برای ما اهمیت دارند و می‌توان اقدامات مثبتی را درمورد آنها در پیش گرفت نه برای اینکه آمریکا یا طرف دیگری خواستار آنهاست بلکه برای اینکه این موضوعات در راستای منافع مردم مصر هستند». با این حال مصر می‌خواهد نقش مثبت خود در میانجیگری میان اسرائیل و فلسطین، از جمله آتش‌بس اخیر اسرائیل و حماس در ماه می‌ را به عنوان یکی از مهم‌ترین موضوعات برای فصل جدید روابط با واشنگتن مورد توجه قرار دهد. این نکته به عنوان یک نقطه تمرکز برای تأکید بر ارزشی است که مصر به عنوان یک شریک منطقه‌ای می‌تواند برای واشنگتن به ارمغان ‌آورد. قاهره در راستای تلاش‌ها برای ایفای نقش مؤثرتر در خاورمیانه، در ماه سپتامبر میزبان عبدالله دوم پادشاه اردن و محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین برای احیای گفت‌وگوها بر سر راه‌حل دوکشوری بود. مصر همچنین از نفتالی بنت نخست‌وزیر جدید اسرائیل در اولین سفر رسمی یک نخست‌وزیر اسرائیل طی یک دهه اخیر به مصر میزبانی کرد و همچنین مذاکراتی با حماس بر سر تبادل اسرا و ایجاد یک آتش‌بس طولانی‌مدت با اسرائیل انجام داد.
طرح مشترک برای فلسطین
شکری پس از مذاکرات خود با بلینکن در واشنگتن بر این نقش قاهره تأکید کرد و گفت: «رهبری ایالات متحده در گفت‌وگو با مصر باید رهبری و نقش مؤثر قاهره در این موضوعات را به عنوان یک حوزه اصلی که در آن منافع دو کشور در یک راستا قرار دارد، مورد حمایت قرار دهد. مصر و آمریکا برای برقراری صلح در منطقه با یکدیگر همکاری دارند و مصر شریک مورد اطمینان آمریکا در منطقه خاورمیانه است و در سال‌های گذشته روابط مصر و آمریکا با وجود مشکلات منطقه از مسیر خود خارج نشد. این منطقه با چالش‌های متعددی مواجه است و ما با آمریکا برای مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی همکاری می‌کنیم». هم‌زمان با دیدار وزرای خارجه آمریکا و مصر، روزنامه اسرائیلی‌ هاآرتص خبر داد که واشنگتن و قاهره می‌خواهند با تشکیل دولت وحدت ملی فلسطین آتش‌بس طولانی‌مدت در غزه تثبیت شده و بازسازی این منطقه انجام شود. بر این اساس نام سلام فیاض نخست‌وزیر اسبق فلسطین به‌عنوان نخست‌وزیر دولت وحدت ملی مطرح است و با وجود اینکه امکان تشکیل چنین دولتی اندک است اما فتح و حماس مجبور هستند در این خصوص انعطاف نشان دهند تا به مخالفت با هرگونه پیشرفت در زمینه تشکیل دولت متهم نشوند.عمرو هادی معاون وزیر خارجه آمریکا در سفر هفته گذشته خود به رام‌الله و دیدار با محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین ایده تشکیل دولت مشترک حماس و فتح یا دولت تکنوکرات را مطرح کرد. عباس با ایده تشکیل دولت تکنوکرات مخالفت کرده و تشکیل دولت با مشارکت حماس را به موافقت این جنبش با توافق‌نامه‌های امضاشده با رژیم صهیونیستی منوط کرد. هاآرتص همچنین به نقل از یک منبع فلسطینی نوشت که آنچه برای آمریکا اهمیت دارد، تثبیت آتش‌بس در نوار غزه است و هیچ طرحی نیز درباره کرانه باختری وجود ندارد. ایالات متحده می‌داند که چنین طرحی را بدون همکاری مصر که نفوذ زیادی بر گروه‌های فلسطینی دارد نمی‌تواند انجام دهد. تماس تلفنی اخیر عبدالفتاح السیسی با محمود عباس هم بی‌ارتباط با این پیشنهاد نیست و به خواست آمریکا انجام شده است و السیسی به عباس وعده داده تا برای تحقق آشتی فلسطینیان و بازگرداندن حاکمیت تشکیلات خودگردان در نوار غزه تلاش کند.
عقب‌نشینی قاهره
مصر برای متقاعدکردن دولت بایدن، گام‌هایی برای جلب رضایت واشنگتن برای بهبود وضعیت حقوق بشر برداشته و در این راستا تعداد انگشت‌شماری از زندانیان سیاسی را آزاد کرده و از استراتژی ملی حقوق بشر (البته با بررسی‌هایی کاملا متفاوت با آمریکا) رونمایی کرده است. همچنین حکومت سیسی وضعیت اضطراری در مصر را که از سال 2017 اعمال کرده بود و براساس آن اختیارات گسترده‌ای برای بازداشت و سرکوب مخالفان و منتقدان داشت، لغو کرده است. اینها گام‌های کوچکی هستند و شامل تغییرات ساختاری گسترده مورد اشاره واشنگتن نیستند. آنچه دولت قاره تاکنون انجام داده بسیار کمتر از آن چیزی است که بسیاری از فعالان حقوق بشر انتظارش را دارند. با این حال، انعطاف مصر نشان می‌دهد که در صورت افزایش فشار‌های واشنگتن می‌توان درجاتی از پاسخ‌گویی و عقب‌نشینی در مقام‌های مصری را مشاهده کرد. علاوه بر موضوع حقوق بشر، چندین عرصه دیگر برای بحث راهبردی و همکاری‌های امنیتی و اقتصادی آمریکا و مصر وجود دارد که تنها به نشست اخیر وزرای خارجه این دو کشور محدود نمی‌شود. یکی از این مسائل، جلسات منظم کمیته همکاری نظامی است که سی‌ودومین دور آن در ماه سپتامبر برگزار شد. تحول حیاتی در زمینه همکاری نظامی دو طرف، در ماه‌های اخیر این بود که دولت بایدن نزدیک به نیمی از کمک نظامی 300میلیون‌دلاری خود به قاهره را مشروط به رفع برخی نگرانی‌های حقوق‌بشری در مصر کرد. از آن زمان تاکنون مقام‌های مصری اقدامات حقوق‌بشری خود را برای تأمین خواسته آمریکا برجسته کرده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.