|

خانه به مثابه شهر

شرق: «خواب یا بیدار فرقی نداشت، من از کنسروسازی متنفر بودم و همیشه بوی یک سبد ماهی خال‌خال می‌دادم. این بو هیچ‌ وقت از تنم نمی‌رفت، بوی اسب مرده‌ای کنار جاده، توی خیابان‌ها دنبالم می‌آمد. همراهم وارد ساختمان‌ها می‌شد. شب‌ها که می‌رفتم توی تخت، مثل پتویی روی سرتاپایم بود. توی خواب هم همه‌اش ماهی می‌دیدم و ماهی، ماهی خال‌خالی که توی دریاچه سیاهی می‌لغزید و من هم به باله‌اش بسته شده بودم و فرو می‌رفتم توی دریاچه. توی غذا و لباس‌هایم بود و حتی مزه‌اش را روی مسواکم می‌چشیدم. این بلا سر مونا و مادرم هم آمد. آخر سر این‌قدر افتضاح شد که وقتی جمعه از راه رسید، شام گوشت داشتیم. مادرم تحمل نداشت حتی به ماهی فکر کند، با اینکه اگر ماهی نمی‌خوردیم گناه بود». این بخشی از رمان «جاده لس‌آنجلس» جان فانته است که با ترجمه محمدرضا شکاری در نشر افق تجدید چاپ شده است. جان فانته، این نویسنده بداقبال آمریکایی، در ایران شناخته‌شده است و تاکنون چند کتاب او به فارسی ترجمه شده است. فانته به آن گروه از نویسندگان تعلق دارد که خیلی دیر روی موفقیت و اعتبار را دید. او سال‌هایی طولانی از زندگی‌اش را در گمنامی و فقر به سر برد و آثارش نیز توجهی جلب نمی‌کردند. فانته در هشتم آوریل ۱۹۰۹ در آمریکا متولد شد. او در آغاز داستان‌های کوتاه می‌نوشت و برای نشریات می‌فرستاد تا منتشر شوند و البته تا مدت‌ها موفق نبود و داستان‌هایش تأیید نمی‌شدند. بالاخره یکی از داستان‌های او توسط نشریه‌ای پذیرفته شد و به‌این‌ترتیب فانته بر آن شد تا به‌عنوان نویسنده داستان‌های کوتاه شناخته شود؛ اما بعد او به رمان‌نویسی هم پرداخت و «جاده لس‌آنجلس» اولین رمانی است که او نوشته است. این رمان در سال ۱۹۳۶ نوشته شد؛ اما تا دو سال بعد از مرگ نویسنده منتشر نشد. دست‌نوشته «جاده لس‌آنجلس» پس از مرگ فانته در میان کاغذهای به‌جامانده از او پیدا شد و رمان در سال ۱۹۸۵ به چاپ رسید. این رمان، روایتگر نوجوانی آرتورو باندینی است و در‌واقع جلد دوم چهارگانه فانته به شمار می‌رود. آن‌طور‌که در توضیحات پشت جلد کتاب هم آمده، در این رمان باندینی نوجوان روح سرکش خود را بالاتر از دیگران می‌داند و نمی‌تواند در شغل ثابتی باقی بماند؛ چون در آرزوی نویسندگی است. در توضیحات کتاب به این نکته هم اشاره شده که این رمان یادآور «هزارپیشه» چارلز بوکوفسکی هم هست. «جاده لس‌آنجلس» اگرچه خیلی دیرتر از زمان نوشته‌شدنش منتشر شد؛ اما بعدها با اقبال زیادی روبه‌رو شد و برخی منتقدان آن را رمان کلاسیک گم‌شده‌ای نامیده‌اند که از زمانه خود جلوتر بوده و با طنز درخور‌توجهش انگار همین امروز نوشته شده است. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «احساس می‌کردم شوریده و آشفته‌ام؛ بی‌اندازه و عجیب خوشحال بودم. بوی دریا، هوای پاک و دلپذیر نمکی، بی‌اعتنایی سرد و بدبینانه ستاره‌ها، صمیمیت پرنشاط ناگهانی خیابان‌ها، وفور بی‌پروای نور در تاریکی، سستی تابان هلال چاک‌خورده ماه. عاشق همه‌شان بودم. دوست داشتم داد بزنم، از گلویم صداهای عجیب‌‌و‌غریب دربیاورم، صداهای تازه».
یکی دیگر از کتاب‌های داستانی که به‌تازگی چاپ دومش در نشر افق منتشر شده، «شوخی می‌کنید مسیو تانر» از ژان پل دوبوآ با ترجمه اصغر نوری است. نویسنده کتاب، از چهره‌های امروزی ادبیات فرانسه است که در سال 1950 متولد شده است. او که در رشته جامعه‌شناسی تحصیل کرده، ابتدا به‌عنوان روزنامه‌نگار مشغول به کار می‌شود و در حوزه‌های مختلف برای نشریات مقاله و گزارش می‌نویسد. او اولین رمانش را با عنوان «گزارش روان‌کاوانه یک حس آشفته» در سال ۱۹۸۴ منتشر کرد. از آن پس تا امروز، او بیش از هجده رمان و دو مجموعه داستان و چند کتاب نظری نوشته است. آثار مختلف دوبوآ مورد استقبال قرار گرفته‌اند و همچنین تعدادی از آنها جوایزی هم به دست آورده‌اند. اصغر نوری در بخشی از یادداشتش، به نویسندگانی اشاره کرده که دوبوآ از آنها تأثیر گرفته است: جان فانته، کورمک مک‌کارتی، فیلیپ راث، چارلز بوکوفسکی، جیم هریسون و به‌ویژه جان آپدایک که او را استاد خود نامیده است. نثر ساده و طنزی که اغلب گزنده است، از ویژگی‌های مشترک آثار دوبوآ است. شخصیت‌های داستان‌های دوبوآ آدم‌هایی تنها هستند و البته آن‌طور که مترجم نوشته، تنهایی آنها با تنهایی نویسنده متفاوت است. «تنهایی شخصیت‌های اصلی او، تنهایی پرهیاهویی است که هر لحظه‌اش آبستن حوادثی ابزورد، خنده‌دار و گاهی ناگوار است. درواقع، شخصیت‌های رمان‌های دوبوآ آدم‌های ساده و عزلت‌جویی‌اند که زندگی راحتشان نمی‌گذارد و عملا نمی‌توانند تنهایی خودخواسته‌شان را به‌راحتی تجربه کنند. زندگی زوج‌های رمان‌های دوبوآ هم اغلب رو به زوال است. عشق همیشه جایش را به یک زندگی مشترک پرمشقت و یأس‌آور می‌دهد که در آن، هرکس به‌تدریج از دیگری دور می‌شود و دوباره به تنهایی پناه می‌برد». ژان پل دوبوآ در آثارش زندگی انسان مدرن با آرزوها و هراس‌هایش را به تصویر می‌کشد و ظواهر جهان مدرن در آثارش به‌وضوح دیده می‌شود. شهر و فضاهای شهری و مکان‌های عمومی در آثار او حضوری پررنگ دارند و حتی شهر به‌عنوان یک شخصیت در برخی داستان‌هایش مطرح هستند. در «شوخی می‌کنید مسیو تانر»، خانه در قامت شهر ظاهر می‌شود. شهری که تعلق به گذشته دارد و راوی در آن احساس بیگانگی می‌کند. راوی خانه‌ای قدیمی را به ارث برده و می‌خواهد آن را بازسازی کند و سپس در آن ساکن شود. ماجرای بازسازی به حس بیگانگی او دامن می‌زند. در بخشی از داستان می‌خوانیم: «شب نخوابیدم. از خشم و بی‌اعصابی. چند ساعت که گذشت به یقین رسیدم. مجرم‌ها را می‌شناختم. در آغوشم به آنها پناه و غذا داده بودم. جنون‌شان را تحمل کرده بودم. حیله‌ها، خست‌ها، دروغ‌ها، نابلدی‌ها و فسادشان. تقریبا با همه‌ چیز آنها کنار آمده بودم. پی‌یر ساندر و پدرو کانتور. این دزدی بوی آنها را می‌داد. با دوربین چشمی‌شان دوروبر خانه پرسه زده بودند. تهدیدم کرده بودند. همه جای خانه را می‌شناختند. یک وانت داشتند. ابزار نداشتند. فاسد بودند. طی روز، همه اینها را با خودم حلاجی کردم و عصر رفتم به خانه کانتور. خانه‌اش وسط زمینی بود که به حیاط اسقاطی‌فروشی شباهت داشت. سه اسکلت ماشین بود و همه‌جا آهن‌قراضه، لاشه‌های جاروبرقی، چند لوله تور فلزی، تکه‌ای از یک کاروان، ورق‌های فلزی خمیده، سایبان‌های فلزی، حدود ده موتور و یک تل لاستیک کهنه».
شرق: «خواب یا بیدار فرقی نداشت، من از کنسروسازی متنفر بودم و همیشه بوی یک سبد ماهی خال‌خال می‌دادم. این بو هیچ‌ وقت از تنم نمی‌رفت، بوی اسب مرده‌ای کنار جاده، توی خیابان‌ها دنبالم می‌آمد. همراهم وارد ساختمان‌ها می‌شد. شب‌ها که می‌رفتم توی تخت، مثل پتویی روی سرتاپایم بود. توی خواب هم همه‌اش ماهی می‌دیدم و ماهی، ماهی خال‌خالی که توی دریاچه سیاهی می‌لغزید و من هم به باله‌اش بسته شده بودم و فرو می‌رفتم توی دریاچه. توی غذا و لباس‌هایم بود و حتی مزه‌اش را روی مسواکم می‌چشیدم. این بلا سر مونا و مادرم هم آمد. آخر سر این‌قدر افتضاح شد که وقتی جمعه از راه رسید، شام گوشت داشتیم. مادرم تحمل نداشت حتی به ماهی فکر کند، با اینکه اگر ماهی نمی‌خوردیم گناه بود». این بخشی از رمان «جاده لس‌آنجلس» جان فانته است که با ترجمه محمدرضا شکاری در نشر افق تجدید چاپ شده است. جان فانته، این نویسنده بداقبال آمریکایی، در ایران شناخته‌شده است و تاکنون چند کتاب او به فارسی ترجمه شده است. فانته به آن گروه از نویسندگان تعلق دارد که خیلی دیر روی موفقیت و اعتبار را دید. او سال‌هایی طولانی از زندگی‌اش را در گمنامی و فقر به سر برد و آثارش نیز توجهی جلب نمی‌کردند. فانته در هشتم آوریل ۱۹۰۹ در آمریکا متولد شد. او در آغاز داستان‌های کوتاه می‌نوشت و برای نشریات می‌فرستاد تا منتشر شوند و البته تا مدت‌ها موفق نبود و داستان‌هایش تأیید نمی‌شدند. بالاخره یکی از داستان‌های او توسط نشریه‌ای پذیرفته شد و به‌این‌ترتیب فانته بر آن شد تا به‌عنوان نویسنده داستان‌های کوتاه شناخته شود؛ اما بعد او به رمان‌نویسی هم پرداخت و «جاده لس‌آنجلس» اولین رمانی است که او نوشته است. این رمان در سال ۱۹۳۶ نوشته شد؛ اما تا دو سال بعد از مرگ نویسنده منتشر نشد. دست‌نوشته «جاده لس‌آنجلس» پس از مرگ فانته در میان کاغذهای به‌جامانده از او پیدا شد و رمان در سال ۱۹۸۵ به چاپ رسید. این رمان، روایتگر نوجوانی آرتورو باندینی است و در‌واقع جلد دوم چهارگانه فانته به شمار می‌رود. آن‌طور‌که در توضیحات پشت جلد کتاب هم آمده، در این رمان باندینی نوجوان روح سرکش خود را بالاتر از دیگران می‌داند و نمی‌تواند در شغل ثابتی باقی بماند؛ چون در آرزوی نویسندگی است. در توضیحات کتاب به این نکته هم اشاره شده که این رمان یادآور «هزارپیشه» چارلز بوکوفسکی هم هست. «جاده لس‌آنجلس» اگرچه خیلی دیرتر از زمان نوشته‌شدنش منتشر شد؛ اما بعدها با اقبال زیادی روبه‌رو شد و برخی منتقدان آن را رمان کلاسیک گم‌شده‌ای نامیده‌اند که از زمانه خود جلوتر بوده و با طنز درخور‌توجهش انگار همین امروز نوشته شده است. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «احساس می‌کردم شوریده و آشفته‌ام؛ بی‌اندازه و عجیب خوشحال بودم. بوی دریا، هوای پاک و دلپذیر نمکی، بی‌اعتنایی سرد و بدبینانه ستاره‌ها، صمیمیت پرنشاط ناگهانی خیابان‌ها، وفور بی‌پروای نور در تاریکی، سستی تابان هلال چاک‌خورده ماه. عاشق همه‌شان بودم. دوست داشتم داد بزنم، از گلویم صداهای عجیب‌‌و‌غریب دربیاورم، صداهای تازه».
یکی دیگر از کتاب‌های داستانی که به‌تازگی چاپ دومش در نشر افق منتشر شده، «شوخی می‌کنید مسیو تانر» از ژان پل دوبوآ با ترجمه اصغر نوری است. نویسنده کتاب، از چهره‌های امروزی ادبیات فرانسه است که در سال 1950 متولد شده است. او که در رشته جامعه‌شناسی تحصیل کرده، ابتدا به‌عنوان روزنامه‌نگار مشغول به کار می‌شود و در حوزه‌های مختلف برای نشریات مقاله و گزارش می‌نویسد. او اولین رمانش را با عنوان «گزارش روان‌کاوانه یک حس آشفته» در سال ۱۹۸۴ منتشر کرد. از آن پس تا امروز، او بیش از هجده رمان و دو مجموعه داستان و چند کتاب نظری نوشته است. آثار مختلف دوبوآ مورد استقبال قرار گرفته‌اند و همچنین تعدادی از آنها جوایزی هم به دست آورده‌اند. اصغر نوری در بخشی از یادداشتش، به نویسندگانی اشاره کرده که دوبوآ از آنها تأثیر گرفته است: جان فانته، کورمک مک‌کارتی، فیلیپ راث، چارلز بوکوفسکی، جیم هریسون و به‌ویژه جان آپدایک که او را استاد خود نامیده است. نثر ساده و طنزی که اغلب گزنده است، از ویژگی‌های مشترک آثار دوبوآ است. شخصیت‌های داستان‌های دوبوآ آدم‌هایی تنها هستند و البته آن‌طور که مترجم نوشته، تنهایی آنها با تنهایی نویسنده متفاوت است. «تنهایی شخصیت‌های اصلی او، تنهایی پرهیاهویی است که هر لحظه‌اش آبستن حوادثی ابزورد، خنده‌دار و گاهی ناگوار است. درواقع، شخصیت‌های رمان‌های دوبوآ آدم‌های ساده و عزلت‌جویی‌اند که زندگی راحتشان نمی‌گذارد و عملا نمی‌توانند تنهایی خودخواسته‌شان را به‌راحتی تجربه کنند. زندگی زوج‌های رمان‌های دوبوآ هم اغلب رو به زوال است. عشق همیشه جایش را به یک زندگی مشترک پرمشقت و یأس‌آور می‌دهد که در آن، هرکس به‌تدریج از دیگری دور می‌شود و دوباره به تنهایی پناه می‌برد». ژان پل دوبوآ در آثارش زندگی انسان مدرن با آرزوها و هراس‌هایش را به تصویر می‌کشد و ظواهر جهان مدرن در آثارش به‌وضوح دیده می‌شود. شهر و فضاهای شهری و مکان‌های عمومی در آثار او حضوری پررنگ دارند و حتی شهر به‌عنوان یک شخصیت در برخی داستان‌هایش مطرح هستند. در «شوخی می‌کنید مسیو تانر»، خانه در قامت شهر ظاهر می‌شود. شهری که تعلق به گذشته دارد و راوی در آن احساس بیگانگی می‌کند. راوی خانه‌ای قدیمی را به ارث برده و می‌خواهد آن را بازسازی کند و سپس در آن ساکن شود. ماجرای بازسازی به حس بیگانگی او دامن می‌زند. در بخشی از داستان می‌خوانیم: «شب نخوابیدم. از خشم و بی‌اعصابی. چند ساعت که گذشت به یقین رسیدم. مجرم‌ها را می‌شناختم. در آغوشم به آنها پناه و غذا داده بودم. جنون‌شان را تحمل کرده بودم. حیله‌ها، خست‌ها، دروغ‌ها، نابلدی‌ها و فسادشان. تقریبا با همه‌ چیز آنها کنار آمده بودم. پی‌یر ساندر و پدرو کانتور. این دزدی بوی آنها را می‌داد. با دوربین چشمی‌شان دوروبر خانه پرسه زده بودند. تهدیدم کرده بودند. همه جای خانه را می‌شناختند. یک وانت داشتند. ابزار نداشتند. فاسد بودند. طی روز، همه اینها را با خودم حلاجی کردم و عصر رفتم به خانه کانتور. خانه‌اش وسط زمینی بود که به حیاط اسقاطی‌فروشی شباهت داشت. سه اسکلت ماشین بود و همه‌جا آهن‌قراضه، لاشه‌های جاروبرقی، چند لوله تور فلزی، تکه‌ای از یک کاروان، ورق‌های فلزی خمیده، سایبان‌های فلزی، حدود ده موتور و یک تل لاستیک کهنه».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.