|

داستان‌هایی از تورگنیف و جهان قدیم

شرق: «هرکس که برحسب اتفاق از بخش بولخوف به منطقه ژیزدرا سفر کرده باشد، بی‌تردید از تفاوت‌های چشمگیر میان طبیعت مردم استان اورلف و کالوگا به شگفت افتاده است. دهقان اورلفی ریزاندام است با شانه گرد، افسرده‌سیماست و نگاهی اخمو دارد و در کلبه محقری از چوب سپیدار به سر می‌برد و بیگاری می‌کند. بده‌بستانی ندارد، خورد و خوراکش ناچیز است و چارق پا می‌کند، حال آن‌که دهقان کالوگایی که اجاره می‌پردازد، در کلبه‌ای جادار از چوب سرخس زندگی می‌کند، بلندقامت است و شاد و گستاخ با چهره‌ای پاکیزه و روشن به آدم می‌نگرد»؛ این آغاز یکی از داستان‌های کوتاه ایوان تورگنیف با عنوان «خور و کالینیچ» است که در مجموعه‌ای با عنوان «شکارچی در سایه‌روشن زندگی» با ترجمه هرمز ریاحی و بهزاد برکت منتشر شده است. این کتاب سال‌ها پیش به فارسی ترجمه شده بود و بعدتر در نشر نو تجدید چاپ شد. تورگنیف از نویسندگان برجسته و کلاسیک ادبیات روسیه است که در سال 1818 متولد شد. او را می‌توان اولین نویسنده روس دانست که شهرتی جهانی پیدا کرد. تورگنیف اشراف‌زاده‌ای بود که از او آثار زیادی به‌‌جا مانده و به‌جز داستان و رمان، شعرهایی هم از او منتشر شده است. تورگنیف را می‌توان دشمن سرف‌داری دانست. او پس از تحصیل در مسکو و سن‌پترزبورگ به برلین رفت و در آلمان اقامت و تحصیل کرد. او در آنجا از ایدئالیسم آلمانی تأثیر گرفت و همچنین از چهره‌هایی همچون شوپنهاور و گوته هم تأثیر پذیرفت. او پس از این وقتی به روسیه بازگشت آزادی‌خواه و غرب‌گرایی پرشور بود. از او شعر، نمایش‌نامه و داستان کوتاه منتشر شده اما شهرت اصلی تورگنیف به‌واسطه رمان‌هایش است. او در رمان‌هایش فضایی شاعرانه را در پس‌زمینه روستایی آفریده و شخصیت‌های داستان‌هایش را می‌توان تصویری زنده از آدم‌های آن دوران دانست. داستان‌ها و رمان‌های رئالیستی تورگنیف مثل بسیاری از آثار کلاسیک تصویری جان‌دار و با جزئیات از زندگی در قرن نوزدهم به دست می‌دهند و به‌واسطه آنها می‌توان تصویری روشن از جامعه روسیه در آن زمان به دست آورد. در بخشی دیگر از داستان اول کتاب می‌خوانیم: «روزی که برای شکار به منطقه ژیزدرا رفته بودم، با زمین‌دار خرده‌پای کالوگایی به نام پولوتیکین آشنا شدم که او هم شکارچی پرشور و در نتیجه رفیق بسیار خوبی بود. بی‌تردید، او یکی دو عیبی داشت: مثلا به همه دختران جوان ثروتمند دم بخت اظهار عشق می‌کرد و از آنجا که دست رد به سینه‌اش می‌زدند و اجازه نمی‌دادند به خانه‌شان برود، در‌حالی‌که برای همه والدین آنها هلوی ترش و دیگر محصول‌های کال باغش را هدیه می‌فرستاد، علاقه داشت حکایتی را مدام نقل کند که خودش فکر می‌کرد جالب است، اما هیچ‌کس را نمی‌خنداند. شیفته آثار آکیم ناخیموف و داستان پینا بود، لکنت‌زبان هم داشت، سگش را منجم صدا می‌کرد و به‌جای معهذا می‌گفت علیهذا...».
«همه داستان‌ها در حافظه‌اش بود. می‌دانست که چنین موهبتی به هرکسی ارزانی نمی‌شود و بسیاری از مردم هیچ رویدادی را به شکلی منسجم و پیوسته به یاد نمی‌آورند. داستان‌هایش را متفکرانه، با دقت و به شیوه‌ای بسیار زنده تعریف می‌کرد و آشکارا از این کار لذت می‌برد. نخست قصه‌ها را از اول تا آخر تعریف می‌کرد و بعد، اگر لازم بود، آنها را آهسته‌تر بازگو می‌کرد، به‌طوری‌که پس از مدتی تمرین به‌سادگی می‌شد گفته‌هایش را نوشت». برادران گریم زنی را که در آغاز قرن نوزدهم بهترین قصه‌هاشان را از او شنیدند، این‌چنین توصیف کرده‌اند. «قصه‌های برادران گریم» قصه‌هایی کهن است که خواننده را با خود به قدیم‌ترین سرچشمه‌های قصه‌گویی جهان می‌برند. این قصه‌ها ماحصل سال‌ها سفر و جست‌وجوی دو برادر به نام‌های یاکوب و ویلهلم گریم برای یافتن روایت‌هایی اصیل از قصه‌ها و افسانه‌های عامیانه کهن است. «قصه‌های برادران گریم» را هرمز ریاحی، نسرین طباطبایی و بهزاد برکت به فارسی ترجمه کرده‌اند و بارها در نشر نو تجدید چاپ شده است. در آغاز ترجمه فارسی این کتاب یادداشتی از پادرک کالم آمده است. در بخشی از این یادداشت درباره قصه‌های برادران گریم و به‌طور کلی همه قصه‌های سنتی و گذشته‌ای که از خلال این قصه‌ها بر خواننده مکشوف می‌شود، می‌خوانیم: «به‌جز گذشته‌ای که تاریخ برای ما بازمی‌گوید گذشته دیگری نیز داریم، گذشته‌ای که در ما، در هر فرد، زنده‌تر از تاریخ ثبت شده است، این میراثی است که در آن انسان همپای تشکیل جامعه و آفرینش هنرها و قانون‌ها در آرامش به خودآگاهی دست می‌یابد. اکنون شاعران و رمان‌نویسان پیش‌رفته‌ای حضور دارند که می‌کوشند به شیوه‌هایی نشانه‌های گذشته ثبت‌نشده را در حافظه و نگرش‌های ما بنمایند و به کار خود بُعد دیگری ببخشند. قصه‌های این کتاب و دیگر قصه‌های سنتی، این گذشته دور را در یاد ما زنده می‌کنند، گذشته‌ای که به زمانی می‌پیوندد که انسان با جانوران رفیق بود و به نیروی طبیعت شخصیت می‌بخشید. این گذشته چیزهای خاصی را به تخیل ما بازمی‌گرداند». در پیشگفتار ویراست تازه ترجمه فارسی این قصه‌ها، هرمز ریاحی آنها را «درختچه‌های سبزابیِ یکی از جشنواره‌های دایمی بر سر قله دنیا» نامیده و درباره اهمیت و ارزش کار این دو برادر نوشته است: «روش کار دقیق، ظرافت و هشیاریِ برادران گریم در تلاش برای رنگ آبروی بشریت و نه برای بزرگ‌نمایی ملت یا کشوری خاص، در تاریخ ادبیات ثبت شد. قصه‌ها به جامه زبان‌های جهان به سیر و گشت درآمدند. این، فتح بابِ شناختِ فرهنگ‌های عامه نیز بود. کارهای ناانسانی که پایان می‌گیرند، پاهای فرزندان مادر-زمین طبیعت‌خواهانه و انسان‌دوستانه راه می‌افتند. آنچه از هستی به گفته و قصه درآمده‌- رابطه‌های از پرتو نور حساس‌تر و باریک‌تر- میان زاده‌شدن تا گاه مرگ را آنان در مجموعه‌شان پرده‌ پرده رقم زدند. آنچه در خیال مردم و در زندگی واقعی‌شان اتفاق افتاده بود، به شکل قصه یا افسانه گرد آوردند و آگاهانه به آن چیزی نیفزودند». ترجمه فارسی این قصه‌ها با تفسیر فولکلورشناسانه جوزف کمبل درباره قصه‌ها همراه است. او قصه‌های عامیانه را برخلاف اسطوره نوعی سرگرمی نامیده است. در مجموعه «قصه‌های برادران گریم» به قصه‌های متعددی برمی‌خوریم که قطعا بسیاری از ما از آنها خاطره داریم. از روی بعضی از آنها انیمیشن‌های معروفی ساخته شده و بسیاری از آنها به‌صورت کتاب‌هایی برای کودکان منتشر شده‌اند.
شرق: «هرکس که برحسب اتفاق از بخش بولخوف به منطقه ژیزدرا سفر کرده باشد، بی‌تردید از تفاوت‌های چشمگیر میان طبیعت مردم استان اورلف و کالوگا به شگفت افتاده است. دهقان اورلفی ریزاندام است با شانه گرد، افسرده‌سیماست و نگاهی اخمو دارد و در کلبه محقری از چوب سپیدار به سر می‌برد و بیگاری می‌کند. بده‌بستانی ندارد، خورد و خوراکش ناچیز است و چارق پا می‌کند، حال آن‌که دهقان کالوگایی که اجاره می‌پردازد، در کلبه‌ای جادار از چوب سرخس زندگی می‌کند، بلندقامت است و شاد و گستاخ با چهره‌ای پاکیزه و روشن به آدم می‌نگرد»؛ این آغاز یکی از داستان‌های کوتاه ایوان تورگنیف با عنوان «خور و کالینیچ» است که در مجموعه‌ای با عنوان «شکارچی در سایه‌روشن زندگی» با ترجمه هرمز ریاحی و بهزاد برکت منتشر شده است. این کتاب سال‌ها پیش به فارسی ترجمه شده بود و بعدتر در نشر نو تجدید چاپ شد. تورگنیف از نویسندگان برجسته و کلاسیک ادبیات روسیه است که در سال 1818 متولد شد. او را می‌توان اولین نویسنده روس دانست که شهرتی جهانی پیدا کرد. تورگنیف اشراف‌زاده‌ای بود که از او آثار زیادی به‌‌جا مانده و به‌جز داستان و رمان، شعرهایی هم از او منتشر شده است. تورگنیف را می‌توان دشمن سرف‌داری دانست. او پس از تحصیل در مسکو و سن‌پترزبورگ به برلین رفت و در آلمان اقامت و تحصیل کرد. او در آنجا از ایدئالیسم آلمانی تأثیر گرفت و همچنین از چهره‌هایی همچون شوپنهاور و گوته هم تأثیر پذیرفت. او پس از این وقتی به روسیه بازگشت آزادی‌خواه و غرب‌گرایی پرشور بود. از او شعر، نمایش‌نامه و داستان کوتاه منتشر شده اما شهرت اصلی تورگنیف به‌واسطه رمان‌هایش است. او در رمان‌هایش فضایی شاعرانه را در پس‌زمینه روستایی آفریده و شخصیت‌های داستان‌هایش را می‌توان تصویری زنده از آدم‌های آن دوران دانست. داستان‌ها و رمان‌های رئالیستی تورگنیف مثل بسیاری از آثار کلاسیک تصویری جان‌دار و با جزئیات از زندگی در قرن نوزدهم به دست می‌دهند و به‌واسطه آنها می‌توان تصویری روشن از جامعه روسیه در آن زمان به دست آورد. در بخشی دیگر از داستان اول کتاب می‌خوانیم: «روزی که برای شکار به منطقه ژیزدرا رفته بودم، با زمین‌دار خرده‌پای کالوگایی به نام پولوتیکین آشنا شدم که او هم شکارچی پرشور و در نتیجه رفیق بسیار خوبی بود. بی‌تردید، او یکی دو عیبی داشت: مثلا به همه دختران جوان ثروتمند دم بخت اظهار عشق می‌کرد و از آنجا که دست رد به سینه‌اش می‌زدند و اجازه نمی‌دادند به خانه‌شان برود، در‌حالی‌که برای همه والدین آنها هلوی ترش و دیگر محصول‌های کال باغش را هدیه می‌فرستاد، علاقه داشت حکایتی را مدام نقل کند که خودش فکر می‌کرد جالب است، اما هیچ‌کس را نمی‌خنداند. شیفته آثار آکیم ناخیموف و داستان پینا بود، لکنت‌زبان هم داشت، سگش را منجم صدا می‌کرد و به‌جای معهذا می‌گفت علیهذا...».
«همه داستان‌ها در حافظه‌اش بود. می‌دانست که چنین موهبتی به هرکسی ارزانی نمی‌شود و بسیاری از مردم هیچ رویدادی را به شکلی منسجم و پیوسته به یاد نمی‌آورند. داستان‌هایش را متفکرانه، با دقت و به شیوه‌ای بسیار زنده تعریف می‌کرد و آشکارا از این کار لذت می‌برد. نخست قصه‌ها را از اول تا آخر تعریف می‌کرد و بعد، اگر لازم بود، آنها را آهسته‌تر بازگو می‌کرد، به‌طوری‌که پس از مدتی تمرین به‌سادگی می‌شد گفته‌هایش را نوشت». برادران گریم زنی را که در آغاز قرن نوزدهم بهترین قصه‌هاشان را از او شنیدند، این‌چنین توصیف کرده‌اند. «قصه‌های برادران گریم» قصه‌هایی کهن است که خواننده را با خود به قدیم‌ترین سرچشمه‌های قصه‌گویی جهان می‌برند. این قصه‌ها ماحصل سال‌ها سفر و جست‌وجوی دو برادر به نام‌های یاکوب و ویلهلم گریم برای یافتن روایت‌هایی اصیل از قصه‌ها و افسانه‌های عامیانه کهن است. «قصه‌های برادران گریم» را هرمز ریاحی، نسرین طباطبایی و بهزاد برکت به فارسی ترجمه کرده‌اند و بارها در نشر نو تجدید چاپ شده است. در آغاز ترجمه فارسی این کتاب یادداشتی از پادرک کالم آمده است. در بخشی از این یادداشت درباره قصه‌های برادران گریم و به‌طور کلی همه قصه‌های سنتی و گذشته‌ای که از خلال این قصه‌ها بر خواننده مکشوف می‌شود، می‌خوانیم: «به‌جز گذشته‌ای که تاریخ برای ما بازمی‌گوید گذشته دیگری نیز داریم، گذشته‌ای که در ما، در هر فرد، زنده‌تر از تاریخ ثبت شده است، این میراثی است که در آن انسان همپای تشکیل جامعه و آفرینش هنرها و قانون‌ها در آرامش به خودآگاهی دست می‌یابد. اکنون شاعران و رمان‌نویسان پیش‌رفته‌ای حضور دارند که می‌کوشند به شیوه‌هایی نشانه‌های گذشته ثبت‌نشده را در حافظه و نگرش‌های ما بنمایند و به کار خود بُعد دیگری ببخشند. قصه‌های این کتاب و دیگر قصه‌های سنتی، این گذشته دور را در یاد ما زنده می‌کنند، گذشته‌ای که به زمانی می‌پیوندد که انسان با جانوران رفیق بود و به نیروی طبیعت شخصیت می‌بخشید. این گذشته چیزهای خاصی را به تخیل ما بازمی‌گرداند». در پیشگفتار ویراست تازه ترجمه فارسی این قصه‌ها، هرمز ریاحی آنها را «درختچه‌های سبزابیِ یکی از جشنواره‌های دایمی بر سر قله دنیا» نامیده و درباره اهمیت و ارزش کار این دو برادر نوشته است: «روش کار دقیق، ظرافت و هشیاریِ برادران گریم در تلاش برای رنگ آبروی بشریت و نه برای بزرگ‌نمایی ملت یا کشوری خاص، در تاریخ ادبیات ثبت شد. قصه‌ها به جامه زبان‌های جهان به سیر و گشت درآمدند. این، فتح بابِ شناختِ فرهنگ‌های عامه نیز بود. کارهای ناانسانی که پایان می‌گیرند، پاهای فرزندان مادر-زمین طبیعت‌خواهانه و انسان‌دوستانه راه می‌افتند. آنچه از هستی به گفته و قصه درآمده‌- رابطه‌های از پرتو نور حساس‌تر و باریک‌تر- میان زاده‌شدن تا گاه مرگ را آنان در مجموعه‌شان پرده‌ پرده رقم زدند. آنچه در خیال مردم و در زندگی واقعی‌شان اتفاق افتاده بود، به شکل قصه یا افسانه گرد آوردند و آگاهانه به آن چیزی نیفزودند». ترجمه فارسی این قصه‌ها با تفسیر فولکلورشناسانه جوزف کمبل درباره قصه‌ها همراه است. او قصه‌های عامیانه را برخلاف اسطوره نوعی سرگرمی نامیده است. در مجموعه «قصه‌های برادران گریم» به قصه‌های متعددی برمی‌خوریم که قطعا بسیاری از ما از آنها خاطره داریم. از روی بعضی از آنها انیمیشن‌های معروفی ساخته شده و بسیاری از آنها به‌صورت کتاب‌هایی برای کودکان منتشر شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.