مقالاتی از لوکاچ و آخرين رمان پاموک
شرق: لوکاچ از شاخصترین چهرههای فلسفه و نقد ادبی در قرن بیسستم است و میتوان او را مهمترین منتقد ادبی مارکسیست این سده دانست. او در سالهای حیاتش نقدهای متعددی درباره نویسندگان مختلف نوشت و چند کتاب ارزشمند هم درباره رمان و نظریه رمان از او منتشر شد. لوکاچ در نظریههایش صورتبندی منسجمی از زیباییشناسی مارکسی به دست داد و به بسیاری از سوءتفاهمها و کلیشههایی که در این زمینه رواج یافته بود، پاسخ داد. لوکاچ از سالها پیش در ایران هم شناخته میشد و تاکنون آثار مهمی از او به فارسی منتشر شده است. اکبر معصومبیگی یکی از مترجمانی است که آثاری از لوکاچ به فارسی برگردانده و بهتازگی تازهترین ترجمهاش، «نویسندگان رئالیست آلمان در سده نوزدهم»، در نشر نگاه منتشر شده است. این کتاب مجموعهای از مقالات لوکاچ را دربر گرفته و او در مقام مورخ و منتقد ادبی به یکی از درخشانترین دورههای ادبیات آلمان و اروپا پرداخته است. این مجموعه شامل تحلیلها و نقدهایی است درباره هاینریش فون کلایست، یوزف آیشندورف، گئورگ بوشنر، هاینریش هاینه، گوتفرید کلر، ویلهلم رابه و تئودور فونتانه که همگی در فاصله سالهای 1936 تا 1950 نوشته شده
است. معصومبیگی در بخشی از یادداشت کوتاه ابتدایی کتاب درباره این مقالههای لوکاچ و علاقه او به ادبیات کلاسیک آلمانی نوشته که این نقدها «نمودار عشق پایدار لوکاچ به ادبیات و فرهنگ سترگ آلمان و ایمان او به سنت اومانیستی در این ادبیات انسانمحور است. گذشته از این، در همه این مقالهها میتوان دخالتگری فعالانه و پرجوشوخروش او را در مباحثات فرهنگی زمانهای پرآشوب مشاهده کرد: نقش و اهمیت ادبیات، پیوند سنت ادبی و جامعه و سرانجام رابطه میان ادبیات و سیاست. لوکاچ در این مجموعه، چنانکه خود تصریح دارد، موضوع کار خود را دفاع از رئالیسم و سنتهای پایدار و دیرپای آن میداند، اما هدف اصلی او روشنساختن بستر فکری، تاریخی و ادبی است که این نویسندگان بزرگ در آن کار و زندگی کردند، و بهاینترتیب میکوشد از این راه به درک کاملتری از آنچه این نویسندگان مینویسند، دست یابد و نیز به تسویهحساب با آن دسته از منتقدان ادبی برمیخیزد که با تمام نیرو همه کوشش خود را به کار میبرند تا بسیاری از این نویسندگان را در پانتئون پوشالی فاشیسم و ادبیات فاشیستی جای دهند». لوکاچ درباره نویسندگان همعصر خودش هم نقدهای قابلتوجه زیادی نوشته
از جمله درباره نویسنده مورد علاقهاش توماس مان. مقالات لوکاچ درباره توماس مان چند سال پیش با عنوان «جستارهایی درباره توماس مان» با ترجمه معصومبیگی منتشر شده بود. جستارهای این کتاب دربرگیرنده زبدهترین نقدها و تحلیلهای لوکاچ درباره توماس مان است. «نویسنده، نقد و فرهنگ» یکی دیگر از ترجمههای معصومبیگی از مقالات لوکاچ است که ویراست تازهای از آن چند سال پیش منتشر شد. این کتاب نیز برخی از مهمترین مقالات لوکاچ را در زمینههای نقد ادبی، نظریه ادبیات، زیباییشناسی و فرهنگ دربرگرفته. لوکاچ در این مقالات، به آثار نویسندگانی مثل گوته، زولا، تالستوی، تورگنیف، توماس مان، فلوبر، شکسپیر و دیگران پرداخته است.
«شبهای طاعون» عنوان یکی از رمانهای اورهان پاموک است که بهتازگی با ترجمه ایلناز حقوقی در نشر نگاه به چاپ رسیده است. این رمان که درواقع آخرین رمان پاموک است، درباره شیوع بیماری طاعون در یک جزیزه در دوران عثمانی است. پاموک پنج سال برای نوشتن این رمان زمان صرف کرده و میتوان آن را یکی از مهمترین آثار او دانست. مترجم در بخشی از مقدمهاش درباره این رمان و جزیرهای که طاعون در آن رواج یافته نوشته: «این جزیره که مینگر نام دارد، خیالی است ولی اتفاقاتی که در آن رخ میدهد بیشباهت به وقایع جهان امروز ما نیست. راوی داستان زنی است به نام مینا مینگرلی. در مقدمه داستان مینا مینگرلی مختصرا خودش را معرفی میکند و توضیح میدهد که ابتدا تصمیم داشته نامههای دختر سوم مراد پنجم، پاکیزه سلطان، را تنظیم و پس از نگارش مقدمهای منتشر کند. اما بعد، تصمیم گرفت متن نامهها را در قالب رمانی تاریخی منتشر کند و برای پربارترشدن رمان، تاریخ حوادث رمان را نیز وارد آن کند و بدین ترتیب، به قول خودش، هم رمانی تاریخی نوشته باشد و هم تاریخی را در قالب رمان روایت کرده باشد». راوی رمان شخصیتی خیالی است و در روایتش تاریخ جزیرهای خیالی را شرح
میدهد. پاموک این جزیره خیالی را با تمام جزئیاتش طراحی کرده و شخصیتها و حوادث داستان را در بستری تاریخی نشانده است. آنطورکه در مقدمه مترجم آمده، پاموک در مصاحبهای گفته که ذهنش چهل سال درگیر شکلگیری روایت این رمان بوده و در نهایت در طول پنج سال آن را نوشته است. عجیب آنکه زمان نوشتن این رمان با بحران کرونا یکی شده است. روایت رمان مربوط به سال 1901 است. پس از شیوع بیماری در جزیره، پادشاه عبدالحمید، برای جلوگیری از شیوع طاعون از مینگر به اروپا، پزشکانی به جزیره میفرستد. در میانه بحران بیماری، مضامینی چون امید به زندگی در روزهایی تاریک و مهینپرستی و قدرت علم و همچنین عشق و دلدادگی روایت شدهاند. در بخشی از «شبهای طاعون» میخوانیم: «ایستگاه قرنطینهای که آن موقع در جزیره کاماران دریای سرخ که در ولایت عثمانی یمن بود ساخته شد، هم بهخاطر پذیرش تعداد زیادی از بیماران و هم از منظر مکانی، بزرگترین تأسیسات قرنطینه دنیا بود. دکتر نوری اولینبار هفت سال پیش در جریان همهگیری وبا که درست وسط موسم حج افتاد به آنجا رفته بود. موقع تعریف خاطراتش نتوانست جلوی احساساتش را بگیرد. در سالهای اولیه حال پریشان حجاج مخصوصا
در کشتیهای پرچمدار کهنه و قراضه انگلیسی که از هند و جاوه میآمدند و حتی در انبارهایشان دستهدسته حاجیها را جای میدادند، او را به گریه میانداخت. بعدها دید که وضعیت همه کشتیهایی که از بنادر هندوستان میآیند، وخیمتر شده است. قانون آژانسهای مسافرتی بمبئی، کراچی و کلکته این بود که حجاج باید بلیت رفت و برگشت میخریدند، اما از هر پنج حاجی که از هند به سفر حج میرفت، یکی میمرد یا اینکه نمیتوانست بازگردد. به رغم هزینههای بالایی که برای مسافرت از بمبئی به جده دریافت میکردند، در کشتیهایی که ظرفیتشان چهارصد نفر بود، هزار یا دو هزار و دویست نفر حاجی سوار میکردند. دکتر نوری دیده بود که حتی در انبارهای باری حاجیها روی هم تلنبار میشدند».
شرق: لوکاچ از شاخصترین چهرههای فلسفه و نقد ادبی در قرن بیسستم است و میتوان او را مهمترین منتقد ادبی مارکسیست این سده دانست. او در سالهای حیاتش نقدهای متعددی درباره نویسندگان مختلف نوشت و چند کتاب ارزشمند هم درباره رمان و نظریه رمان از او منتشر شد. لوکاچ در نظریههایش صورتبندی منسجمی از زیباییشناسی مارکسی به دست داد و به بسیاری از سوءتفاهمها و کلیشههایی که در این زمینه رواج یافته بود، پاسخ داد. لوکاچ از سالها پیش در ایران هم شناخته میشد و تاکنون آثار مهمی از او به فارسی منتشر شده است. اکبر معصومبیگی یکی از مترجمانی است که آثاری از لوکاچ به فارسی برگردانده و بهتازگی تازهترین ترجمهاش، «نویسندگان رئالیست آلمان در سده نوزدهم»، در نشر نگاه منتشر شده است. این کتاب مجموعهای از مقالات لوکاچ را دربر گرفته و او در مقام مورخ و منتقد ادبی به یکی از درخشانترین دورههای ادبیات آلمان و اروپا پرداخته است. این مجموعه شامل تحلیلها و نقدهایی است درباره هاینریش فون کلایست، یوزف آیشندورف، گئورگ بوشنر، هاینریش هاینه، گوتفرید کلر، ویلهلم رابه و تئودور فونتانه که همگی در فاصله سالهای 1936 تا 1950 نوشته شده
است. معصومبیگی در بخشی از یادداشت کوتاه ابتدایی کتاب درباره این مقالههای لوکاچ و علاقه او به ادبیات کلاسیک آلمانی نوشته که این نقدها «نمودار عشق پایدار لوکاچ به ادبیات و فرهنگ سترگ آلمان و ایمان او به سنت اومانیستی در این ادبیات انسانمحور است. گذشته از این، در همه این مقالهها میتوان دخالتگری فعالانه و پرجوشوخروش او را در مباحثات فرهنگی زمانهای پرآشوب مشاهده کرد: نقش و اهمیت ادبیات، پیوند سنت ادبی و جامعه و سرانجام رابطه میان ادبیات و سیاست. لوکاچ در این مجموعه، چنانکه خود تصریح دارد، موضوع کار خود را دفاع از رئالیسم و سنتهای پایدار و دیرپای آن میداند، اما هدف اصلی او روشنساختن بستر فکری، تاریخی و ادبی است که این نویسندگان بزرگ در آن کار و زندگی کردند، و بهاینترتیب میکوشد از این راه به درک کاملتری از آنچه این نویسندگان مینویسند، دست یابد و نیز به تسویهحساب با آن دسته از منتقدان ادبی برمیخیزد که با تمام نیرو همه کوشش خود را به کار میبرند تا بسیاری از این نویسندگان را در پانتئون پوشالی فاشیسم و ادبیات فاشیستی جای دهند». لوکاچ درباره نویسندگان همعصر خودش هم نقدهای قابلتوجه زیادی نوشته
از جمله درباره نویسنده مورد علاقهاش توماس مان. مقالات لوکاچ درباره توماس مان چند سال پیش با عنوان «جستارهایی درباره توماس مان» با ترجمه معصومبیگی منتشر شده بود. جستارهای این کتاب دربرگیرنده زبدهترین نقدها و تحلیلهای لوکاچ درباره توماس مان است. «نویسنده، نقد و فرهنگ» یکی دیگر از ترجمههای معصومبیگی از مقالات لوکاچ است که ویراست تازهای از آن چند سال پیش منتشر شد. این کتاب نیز برخی از مهمترین مقالات لوکاچ را در زمینههای نقد ادبی، نظریه ادبیات، زیباییشناسی و فرهنگ دربرگرفته. لوکاچ در این مقالات، به آثار نویسندگانی مثل گوته، زولا، تالستوی، تورگنیف، توماس مان، فلوبر، شکسپیر و دیگران پرداخته است.
«شبهای طاعون» عنوان یکی از رمانهای اورهان پاموک است که بهتازگی با ترجمه ایلناز حقوقی در نشر نگاه به چاپ رسیده است. این رمان که درواقع آخرین رمان پاموک است، درباره شیوع بیماری طاعون در یک جزیزه در دوران عثمانی است. پاموک پنج سال برای نوشتن این رمان زمان صرف کرده و میتوان آن را یکی از مهمترین آثار او دانست. مترجم در بخشی از مقدمهاش درباره این رمان و جزیرهای که طاعون در آن رواج یافته نوشته: «این جزیره که مینگر نام دارد، خیالی است ولی اتفاقاتی که در آن رخ میدهد بیشباهت به وقایع جهان امروز ما نیست. راوی داستان زنی است به نام مینا مینگرلی. در مقدمه داستان مینا مینگرلی مختصرا خودش را معرفی میکند و توضیح میدهد که ابتدا تصمیم داشته نامههای دختر سوم مراد پنجم، پاکیزه سلطان، را تنظیم و پس از نگارش مقدمهای منتشر کند. اما بعد، تصمیم گرفت متن نامهها را در قالب رمانی تاریخی منتشر کند و برای پربارترشدن رمان، تاریخ حوادث رمان را نیز وارد آن کند و بدین ترتیب، به قول خودش، هم رمانی تاریخی نوشته باشد و هم تاریخی را در قالب رمان روایت کرده باشد». راوی رمان شخصیتی خیالی است و در روایتش تاریخ جزیرهای خیالی را شرح
میدهد. پاموک این جزیره خیالی را با تمام جزئیاتش طراحی کرده و شخصیتها و حوادث داستان را در بستری تاریخی نشانده است. آنطورکه در مقدمه مترجم آمده، پاموک در مصاحبهای گفته که ذهنش چهل سال درگیر شکلگیری روایت این رمان بوده و در نهایت در طول پنج سال آن را نوشته است. عجیب آنکه زمان نوشتن این رمان با بحران کرونا یکی شده است. روایت رمان مربوط به سال 1901 است. پس از شیوع بیماری در جزیره، پادشاه عبدالحمید، برای جلوگیری از شیوع طاعون از مینگر به اروپا، پزشکانی به جزیره میفرستد. در میانه بحران بیماری، مضامینی چون امید به زندگی در روزهایی تاریک و مهینپرستی و قدرت علم و همچنین عشق و دلدادگی روایت شدهاند. در بخشی از «شبهای طاعون» میخوانیم: «ایستگاه قرنطینهای که آن موقع در جزیره کاماران دریای سرخ که در ولایت عثمانی یمن بود ساخته شد، هم بهخاطر پذیرش تعداد زیادی از بیماران و هم از منظر مکانی، بزرگترین تأسیسات قرنطینه دنیا بود. دکتر نوری اولینبار هفت سال پیش در جریان همهگیری وبا که درست وسط موسم حج افتاد به آنجا رفته بود. موقع تعریف خاطراتش نتوانست جلوی احساساتش را بگیرد. در سالهای اولیه حال پریشان حجاج مخصوصا
در کشتیهای پرچمدار کهنه و قراضه انگلیسی که از هند و جاوه میآمدند و حتی در انبارهایشان دستهدسته حاجیها را جای میدادند، او را به گریه میانداخت. بعدها دید که وضعیت همه کشتیهایی که از بنادر هندوستان میآیند، وخیمتر شده است. قانون آژانسهای مسافرتی بمبئی، کراچی و کلکته این بود که حجاج باید بلیت رفت و برگشت میخریدند، اما از هر پنج حاجی که از هند به سفر حج میرفت، یکی میمرد یا اینکه نمیتوانست بازگردد. به رغم هزینههای بالایی که برای مسافرت از بمبئی به جده دریافت میکردند، در کشتیهایی که ظرفیتشان چهارصد نفر بود، هزار یا دو هزار و دویست نفر حاجی سوار میکردند. دکتر نوری دیده بود که حتی در انبارهای باری حاجیها روی هم تلنبار میشدند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.