|

دومین «دیدار هنرمند» بهزاد حاتم

سروناز علم‌بیگی؛ از خط‌خطی تا گبه ایرانی

آزاده جعفریان: سلسله نمایشگاه‌های «دیدار هنرمند» که بهزاد حاتم، چهره شناخته‌شده هنر تجسمی، مجموعه‌دار و مدیر گالری 10 بنیان‌گذاری کرده است به لطف نمایشگاه پروپیمانی که از هنرمند برپا می‌کند و یک کتاب جامع صدوچند صفحه‌ای لبریز از تصویر و توضیحات و تفسیرهای موشکافانه یک هنرمند را به تمام معنا در معرض مطالعه و تحقیق قرار می‌دهد.
«دیدار هنرمند» پاییز ۹۸ با نمایشگاه و کتاب آثار ژوبین میراسکندری در گالری آب‌انبار آغاز به کار کرد، اما پاندمی کرونا مانند زندگی همه ما، تمام رشته‌های حاتم را پنبه و دیدارهایش با هنرمندان را زمین‌گیر کرد و او، ما و هنرمندان را به گوشه عزلت و تنهایی و قرنطینه برد.
حالا اما در دوره به‌اصطلاح پساکرونا، اتفاقا مفهوم رویدادهای «دیدار هنرمند» حائز معناهای عمیق‌تری هم شده است و چنین می‌نماید که انسان‌های دو سال تنهامانده، غار تنهایی را ترک می‌کنند و به دیدار هنرمند می‌روند.
بهزاد حاتم برای آغاز این ضیافت‌های دیدارمحور، هنرمندان تجسمی را برگزیده که شاید نامشان کمتر شنیده شده باشد و اگر در دیدارهای سوم و چهارم به سراغ سیدمحمد احصائی در گالری گلستان می‌رود از زاویه دیده‌نشده عکس‌های دوران دانشجویی و نیز مشق شب استاد است!
دیدارکنندگان از نمایشگاه سروناز علم‌بیگی در گالری اعتماد مبهوت سادگی ۶۸ نقاشی می‌شوند که روی دیوار نشسته‌اند؛ کارها بی‌تردید مخاطب را به کودکی ارجاع می‌دهند، گویا واقعا یک کودک، خط‌های رها و اشکال کمینه‌گرا و مینی‌مال، بدون ساخت‌وسازهای معمول را کشیده است، لیکن کودکی باهوش که دور و اطرافش را به درستی و دقت می‌بیند و به جای قضاوت، آنچه را می‌بیند جلوی چشم شما می‌گذارد.
سروناز علم‌بیگی می‌گوید: «بچه‌بودن به معنای سادگی‌‌‌اش را خیلی دوست دارم، من از ساده‌کردن چیزها واقعا لذت می‌برم و فکر می‌کنم برای یک هنرمند ساده‌کردن سخت‌ترین چیزهاست».
ارائه چنین آثاری از این منظر در این روزگار مهم است که معمولا گالری‌ها پر شده‌اند از آثار هنری که از همیشه پیچیده‌ترند و گاه مخاطب را از فضای رسمی هنر فراری می‌دهند؛ زیرا می‌بینند از درک و همذات‌پنداری بخشی از آثار هنری عاجز هستند.
پالت رنگی سروناز علم‌بیگی متنوع و دلپذیر است و همین بیننده را مجذوب خود می‌کند، در اثری انگار فقط یک زغال سیاه در دست دارد و تابلوی دیگرش رنگین‌کمان رنگ است و گویی چشمتان را به روی گلیم و گبه ایرانی می‌نشاند.
اما چرا بهزاد حاتم، سروناز علم‌بیگی را برای ضیافت دومین دیدار برگزیده است؟ حاتم در یادداشت روزانه‌ای که در کتاب نمایشگاه درج شده با اشاره به داستان‌کوتاه‌هایی که از هنرمند جوان شنیده است، می‌نویسد: «هرگز نمی‌دانی سروناز علم‌بیگی پای در دنیای راستینه دارد یا در آسمان پندار... چنان به‌ هم‌ آمیخته و در هم تنیده که نمی‌توان گفت بستر داستانش راستینه است و پندار در آن روی می‌نماید یا واژگونه‌اش می‌کند. و ارزش کار او را بیشتر در این می‌بینم که این توانایی در آفرینش داستان است نه یک استادی در نگاشتن. آنچه چون آب روان از اندیشه او بر کاغذ می‌ریزد از سرچشمه‌اش این آمیختگی را دارد. این آمیختگی یک روش بازگویی ساخته‌شده نیست. این همان چیزی است که در نقاشی‌های او هم هست. نقاشی‌هایش همچون داستان‌هایش ساخته و پرداخته نیست. نقاشی‌هایش نیز چون آب بر کاغذ یا بر بوم می‌ریزد و همین آمیختگی همه چیز با پندارهای پیچیده در سرچشمه آنهاست که پاره‌ای از نقاشی‌های او را برای بیننده‌اش ناخوانا می‌گذارد. و این، چون خود اوست».
و همین نگاه خاص هنرمند جوان سبب می‌شود که در مقام تهیه‌کننده، ساخت فیلم «نقطه و شیر» درباره پرویز تناولی را به او بسپارد. جالب که در همین باره آقای حاتم در کتاب نمایشگاه، ذیل تاریخ ۲۸ مرداد ۱۳۹۶ می‌نویسد: «امروز در روزنامه شرق گفت‌وگویی با سروناز منتشر شده است. خانم فرانک آرتا نویسنده روزنامه از سروناز پرسیده است: چرا در سکانس انتهای فیلم تنها پلانی که از آقای تناولی می‌بینیم دور است؟ چرا به هنرمند بیشتر نزدیک نشده‌اید؟
سروناز پاسخ داده است که: هنرمند هنرهای تجسمی همیشه نزدیک به اثرش ایستاده. فکر می‌کنم این درست‌ترین جا برای اوست. هیچ چیز نباید آن دو را از هم جدا کند. این تفاوت یک مجسمه‌ساز با یک هنرپیشه یا کارگردان سینماست که نزدیک به لنز دوربین قرار می‌گیرند. به هنرمند مجسمه‌ساز هیچ چیز نزدیک‌تر از اثرش نیست. این نزدیکی یک پیوند عاشقانه است. در سکانس پایانی فیلم من یک مشاهده‌گر بودم و خالقی را می‌دیدم که عزیزترینش را روانه شهر می‌کند. بنابراین نزدیک‌ترشدن من به آن دو می‌توانست دخالت جدی باشد در یک خداحافظی». و اکنون علم‌بیگی را در گالری اعتماد به دومین دیدار دعوت کرده است.
بهزاد حاتم درباره چرایی انتخاب این هنرمند جوان نوشته است: «سروناز علم‌بیگی یکی از آن نمونه‌های کمیاب هنرمندانی‌ است که توانسته است از هفت‌خان آموزش هنر، که بیشتر هنرمندان را راهی گورستان استعدادهای هنری می‌کند و از ناهنرمندان، گالری‌پر‌کن می‌سازد، بگذرد و به خود بازگردد. او اینک نیروی آن را بازیافته است که مانند روزگار کودکی‌اش با دست و دل و سری آزاد بگذارد نقاشی از درونش بیرون بریزد... یکی از آن نمونه‌هایی است که یادآور می‌شوند که هنر چیزی نیست که در جایی باشد و تو برای رسیدن به آن بایسته است که هنرمند شوی. نه، هنرمند است که هست و هنر آن است که از درون او زاده می‌شود. شادمانم که آموزش هنر نتوانست او را راهی گورستان هنرمندان کند. اینک کودک آزاده مدادرنگی به دستی که نامش سروناز علم‌بیگی بود، بازگشته و در اوج آفرینش در کنار ماست». و جالب است که در همین باره سروناز علم‌بیگی می‌گوید: «من اصلا خوشحال نیستم دانشگاه نقاشی رفته‌ام. چون کاری که باهات می‌کنه دقیقا اینه که استعدادهای تو رو نابود می‌کنه و ترسوت می‌کنه، به‌ جای اینکه بهت یاد بده که نقاش باشی. نقاشی چیزیه که توی تو هست. متأسفانه از همون سال‌هایی که من شروع کردم به آکادمیک نقاشی رو خوندن، چه در دانشگاه، چه بعد با معلم‌های مختلفی که همشون صاحب‌نام هستن، فهمیدم که همه میخوان تو رو شکل خودشون بکنن و این خیلی برام ناراحت‌کننده بود». نمایشگاه یادداشت‌های روزانه سروناز علم‌بیگی تا یازدهم آبان در گالری اعتماد به تماشاست.
آزاده جعفریان: سلسله نمایشگاه‌های «دیدار هنرمند» که بهزاد حاتم، چهره شناخته‌شده هنر تجسمی، مجموعه‌دار و مدیر گالری 10 بنیان‌گذاری کرده است به لطف نمایشگاه پروپیمانی که از هنرمند برپا می‌کند و یک کتاب جامع صدوچند صفحه‌ای لبریز از تصویر و توضیحات و تفسیرهای موشکافانه یک هنرمند را به تمام معنا در معرض مطالعه و تحقیق قرار می‌دهد.
«دیدار هنرمند» پاییز ۹۸ با نمایشگاه و کتاب آثار ژوبین میراسکندری در گالری آب‌انبار آغاز به کار کرد، اما پاندمی کرونا مانند زندگی همه ما، تمام رشته‌های حاتم را پنبه و دیدارهایش با هنرمندان را زمین‌گیر کرد و او، ما و هنرمندان را به گوشه عزلت و تنهایی و قرنطینه برد.
حالا اما در دوره به‌اصطلاح پساکرونا، اتفاقا مفهوم رویدادهای «دیدار هنرمند» حائز معناهای عمیق‌تری هم شده است و چنین می‌نماید که انسان‌های دو سال تنهامانده، غار تنهایی را ترک می‌کنند و به دیدار هنرمند می‌روند.
بهزاد حاتم برای آغاز این ضیافت‌های دیدارمحور، هنرمندان تجسمی را برگزیده که شاید نامشان کمتر شنیده شده باشد و اگر در دیدارهای سوم و چهارم به سراغ سیدمحمد احصائی در گالری گلستان می‌رود از زاویه دیده‌نشده عکس‌های دوران دانشجویی و نیز مشق شب استاد است!
دیدارکنندگان از نمایشگاه سروناز علم‌بیگی در گالری اعتماد مبهوت سادگی ۶۸ نقاشی می‌شوند که روی دیوار نشسته‌اند؛ کارها بی‌تردید مخاطب را به کودکی ارجاع می‌دهند، گویا واقعا یک کودک، خط‌های رها و اشکال کمینه‌گرا و مینی‌مال، بدون ساخت‌وسازهای معمول را کشیده است، لیکن کودکی باهوش که دور و اطرافش را به درستی و دقت می‌بیند و به جای قضاوت، آنچه را می‌بیند جلوی چشم شما می‌گذارد.
سروناز علم‌بیگی می‌گوید: «بچه‌بودن به معنای سادگی‌‌‌اش را خیلی دوست دارم، من از ساده‌کردن چیزها واقعا لذت می‌برم و فکر می‌کنم برای یک هنرمند ساده‌کردن سخت‌ترین چیزهاست».
ارائه چنین آثاری از این منظر در این روزگار مهم است که معمولا گالری‌ها پر شده‌اند از آثار هنری که از همیشه پیچیده‌ترند و گاه مخاطب را از فضای رسمی هنر فراری می‌دهند؛ زیرا می‌بینند از درک و همذات‌پنداری بخشی از آثار هنری عاجز هستند.
پالت رنگی سروناز علم‌بیگی متنوع و دلپذیر است و همین بیننده را مجذوب خود می‌کند، در اثری انگار فقط یک زغال سیاه در دست دارد و تابلوی دیگرش رنگین‌کمان رنگ است و گویی چشمتان را به روی گلیم و گبه ایرانی می‌نشاند.
اما چرا بهزاد حاتم، سروناز علم‌بیگی را برای ضیافت دومین دیدار برگزیده است؟ حاتم در یادداشت روزانه‌ای که در کتاب نمایشگاه درج شده با اشاره به داستان‌کوتاه‌هایی که از هنرمند جوان شنیده است، می‌نویسد: «هرگز نمی‌دانی سروناز علم‌بیگی پای در دنیای راستینه دارد یا در آسمان پندار... چنان به‌ هم‌ آمیخته و در هم تنیده که نمی‌توان گفت بستر داستانش راستینه است و پندار در آن روی می‌نماید یا واژگونه‌اش می‌کند. و ارزش کار او را بیشتر در این می‌بینم که این توانایی در آفرینش داستان است نه یک استادی در نگاشتن. آنچه چون آب روان از اندیشه او بر کاغذ می‌ریزد از سرچشمه‌اش این آمیختگی را دارد. این آمیختگی یک روش بازگویی ساخته‌شده نیست. این همان چیزی است که در نقاشی‌های او هم هست. نقاشی‌هایش همچون داستان‌هایش ساخته و پرداخته نیست. نقاشی‌هایش نیز چون آب بر کاغذ یا بر بوم می‌ریزد و همین آمیختگی همه چیز با پندارهای پیچیده در سرچشمه آنهاست که پاره‌ای از نقاشی‌های او را برای بیننده‌اش ناخوانا می‌گذارد. و این، چون خود اوست».
و همین نگاه خاص هنرمند جوان سبب می‌شود که در مقام تهیه‌کننده، ساخت فیلم «نقطه و شیر» درباره پرویز تناولی را به او بسپارد. جالب که در همین باره آقای حاتم در کتاب نمایشگاه، ذیل تاریخ ۲۸ مرداد ۱۳۹۶ می‌نویسد: «امروز در روزنامه شرق گفت‌وگویی با سروناز منتشر شده است. خانم فرانک آرتا نویسنده روزنامه از سروناز پرسیده است: چرا در سکانس انتهای فیلم تنها پلانی که از آقای تناولی می‌بینیم دور است؟ چرا به هنرمند بیشتر نزدیک نشده‌اید؟
سروناز پاسخ داده است که: هنرمند هنرهای تجسمی همیشه نزدیک به اثرش ایستاده. فکر می‌کنم این درست‌ترین جا برای اوست. هیچ چیز نباید آن دو را از هم جدا کند. این تفاوت یک مجسمه‌ساز با یک هنرپیشه یا کارگردان سینماست که نزدیک به لنز دوربین قرار می‌گیرند. به هنرمند مجسمه‌ساز هیچ چیز نزدیک‌تر از اثرش نیست. این نزدیکی یک پیوند عاشقانه است. در سکانس پایانی فیلم من یک مشاهده‌گر بودم و خالقی را می‌دیدم که عزیزترینش را روانه شهر می‌کند. بنابراین نزدیک‌ترشدن من به آن دو می‌توانست دخالت جدی باشد در یک خداحافظی». و اکنون علم‌بیگی را در گالری اعتماد به دومین دیدار دعوت کرده است.
بهزاد حاتم درباره چرایی انتخاب این هنرمند جوان نوشته است: «سروناز علم‌بیگی یکی از آن نمونه‌های کمیاب هنرمندانی‌ است که توانسته است از هفت‌خان آموزش هنر، که بیشتر هنرمندان را راهی گورستان استعدادهای هنری می‌کند و از ناهنرمندان، گالری‌پر‌کن می‌سازد، بگذرد و به خود بازگردد. او اینک نیروی آن را بازیافته است که مانند روزگار کودکی‌اش با دست و دل و سری آزاد بگذارد نقاشی از درونش بیرون بریزد... یکی از آن نمونه‌هایی است که یادآور می‌شوند که هنر چیزی نیست که در جایی باشد و تو برای رسیدن به آن بایسته است که هنرمند شوی. نه، هنرمند است که هست و هنر آن است که از درون او زاده می‌شود. شادمانم که آموزش هنر نتوانست او را راهی گورستان هنرمندان کند. اینک کودک آزاده مدادرنگی به دستی که نامش سروناز علم‌بیگی بود، بازگشته و در اوج آفرینش در کنار ماست». و جالب است که در همین باره سروناز علم‌بیگی می‌گوید: «من اصلا خوشحال نیستم دانشگاه نقاشی رفته‌ام. چون کاری که باهات می‌کنه دقیقا اینه که استعدادهای تو رو نابود می‌کنه و ترسوت می‌کنه، به‌ جای اینکه بهت یاد بده که نقاش باشی. نقاشی چیزیه که توی تو هست. متأسفانه از همون سال‌هایی که من شروع کردم به آکادمیک نقاشی رو خوندن، چه در دانشگاه، چه بعد با معلم‌های مختلفی که همشون صاحب‌نام هستن، فهمیدم که همه میخوان تو رو شکل خودشون بکنن و این خیلی برام ناراحت‌کننده بود». نمایشگاه یادداشت‌های روزانه سروناز علم‌بیگی تا یازدهم آبان در گالری اعتماد به تماشاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.