|

قانون جوانی جمعیت و ساده‌نگری به جامعه

ابراهیم ایوبی- وکیل دادگستری

سخنگوی شورای نگهبان در آخرین ساعت روز دهم آبان خبر از تأیید مصوبه «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» با اصلاحاتی در شورای نگهبان داد. در بخشی از مقدمه توجیهی این مصوبه که سال گذشته بر مبنای طرح تعدادی از نمایندگان به تصویب رسیده بود، آمده است: «نگرش مردم نسبت به فرزندآوری در قیاس با دهه‌های قبل بیشتر شده است، به‌گونه‌ای که در سال 1398 بیش از 40 درصد از مردم تمایل به داشتن حداقل چهار فرزند دارند...». در ادامه نیز هدف طرح حمایت از خانواده‌های دارای حداقل سه فرزند، ولادت‌های جدید، زوجین نابارور، زنان باردار و مادران دارای فرزند زیر دو سال عنوان شده که شامل حمایت‌ها و مشوق‌هایی می‌شود؛ البته متن نهایی هنوز منتشر نشده و این یادداشت بر مبنای طرح اولیه منتشر‌شده در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (که بعید است تغییرات بنیادینی یافته باشد) نوشته شده است. مواد این مصوبه 52 ماده‌ای در سه بخش آموزشی، تبلیغاتی و حمایت‌های مالی بررسی می‌شود. در ماده اول، مؤسسات آموزش عالی مکلف شده‌اند حداکثر یک سال پس از ابلاغ قانون، ضمن حذف محتوای مخالف فرزندآوری برنامه‌های درسی، به آگاهی‌بخشی نسبت به وجوه مثبت ازدواج بهنگام، فرزند‌آوری و تعدد فرزندان در خانواده، حرمت سقط جنین و تحکیم خانواده اقدام کنند. در ماده دوم وزارت آموزش‌و‌پرورش مکلف شده است در قالب جشنواره‌ها و اردوهای فرهنگی و تربیتی، محتوای چند‌رسانه‌ای به شکل تعاملی و برخط در بستر فضای مجازی به آموزش و تربیت مهارت‌های مربوط به سبک زندگی، ترویج فرهنگ ارزشمند ازدواج، خانواده و فرزندآوری اقدام کند. در ماده سوم نیز وزارتخانه‌های آموزش‌و‌پرورش و علوم، تحقیقات و فناوری مکلف به ایجاد رشته‌های تحصیلی متناسب با جایگاه و نقش خانواده و زن بر اساس فرهنگ اسلامی-ایرانی همچون «مدیریت خانه و خانواده» شده‌اند. مواد چهارم به بعد به سیاست‌های تبلیغاتی می‌پردازد. تولید، پخش، ترویج و اشاعه هرگونه برنامه و محتوای آموزشی، پژوهشی، فرهنگی، سرگرمی و... از‌جمله فیلم، سریال و پویانمایی که برخلاف سیاست‌های جمعیتی باشد، از سوی کلیه نهادهای فرهنگی و تبلیغاتی کشور منع شده است. همچنین ترویج خانواده‌های دارای دو فرزند و کمتر در آگهی‌های بازرگانی صداوسیما و تبلیغات تجاری و محیطی در بستر فضای مجازی، رسانه‌های برخط، سینمای خانگی و محیط‌های عمومی ممنوع اعلام شده است. در عوض سفارش‌دهندگانی که در تبلیغات خود به نمایش خانواده‌های بیش از سه فرزند می‌پردازند، از 20 درصد تخفیف برخوردار خواهند شد. صداوسیما موظف است 10 درصد از مجموع تولیدات فیلم، سریال، مستند، پویانمایی و برنامه‌های گفت‌وگو‌محور را به تبلیغ فرزندآوری، تقبیح تجرد‌زیستی، کم‌فرزندی و سقط جنین اختصاص دهد. در ادامه کلیه واحدهای تولیدی، توزیعی و خدماتی تکلیف دارند نسبت به درج عباراتی با محتوای حمایت از فرزندآوری در بسته‌بندی محصولات و کالاها اقدام کنند. حمایت‌های مالی در بخش اعطای وام، بیمه و خدمات پزشکی، تسهیلات مسکن و معافیت‌های مالیاتی پیش‌بینی شده است. اعطای وام ودیعه مسکن به دانشجویان متأهل فاقد مسکن که کارمند نباشند، تکلیف بانک مسکن به پرداخت دو برابر تسهیلات مصوب سایرین برای خانواده‌های دارای حداقل سه فرزند زیر 20 سال، احداث مسکن ویژه دانشجویان و طلاب با همکاری دانشگاه‌ها و سازمان اوقاف و امور خیریه با استفاده از زمین‌های اوقافی و آستانه‌ای، بخشی از حمایت‌های حوزه وام و مسکن است. در ماده 14، موادی از قانون کار در راستای افزایش زمان مرخصی دوران بارداری و زایمان اصلاح شده و امکان دورکاری نیز فراهم شده است. رایگان‌بودن زایمان طبیعی و تسهیلات بیمه‌ای در مواد متعددی به چشم می‌خورد. در ماده 45 سازمان ثبت احوال موظف به صدور «کارت مادرانه» با اعتبار 10ساله قابل تمدید (به شرط زایمان بعدی) برای مادران دارای حداقل سه فرزند جهت استفاده از مزایایی نظیر نیم‌بها‌بودن بلیت موزه‌ها و اماکن و بناهای تاریخی-فرهنگی، حمل‌ونقل عمومی و بلیت سینماها (ماهی یک‌بار) شده است. در ماده 32 اعطای یارانه اقلام مربوط به پیشگیری از بارداری یا کارگذاشتن آن در شبکه بهداشتی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی منع و در بعد کیفری نیز توزیع، نگهداری و حمل داروهای سقط جنین فقط برای مراکز بیمارستانی مجاز دانسته شده و تحویل آن به فرد دیگر جرم محسوب می‌شود. همچنین مدیران و عوامل مؤثر که در بستر فضای مجازی مراکز و افراد انجام‌دهنده سقط جنین را معرفی کنند، مجرم شناخته شده‌اند. نکته‌ای که در سراسر قانون مغفول مانده، ریشه‌یابی دلایل واقعی عدم تمایل به فرزندآوری در نسل جوان و خلاصه‌کردن موضوع به مشکلات مالی و تبلیغات سوء است.

سخنگوی شورای نگهبان در آخرین ساعت روز دهم آبان خبر از تأیید مصوبه «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» با اصلاحاتی در شورای نگهبان داد. در بخشی از مقدمه توجیهی این مصوبه که سال گذشته بر مبنای طرح تعدادی از نمایندگان به تصویب رسیده بود، آمده است: «نگرش مردم نسبت به فرزندآوری در قیاس با دهه‌های قبل بیشتر شده است، به‌گونه‌ای که در سال 1398 بیش از 40 درصد از مردم تمایل به داشتن حداقل چهار فرزند دارند...». در ادامه نیز هدف طرح حمایت از خانواده‌های دارای حداقل سه فرزند، ولادت‌های جدید، زوجین نابارور، زنان باردار و مادران دارای فرزند زیر دو سال عنوان شده که شامل حمایت‌ها و مشوق‌هایی می‌شود؛ البته متن نهایی هنوز منتشر نشده و این یادداشت بر مبنای طرح اولیه منتشر‌شده در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (که بعید است تغییرات بنیادینی یافته باشد) نوشته شده است. مواد این مصوبه 52 ماده‌ای در سه بخش آموزشی، تبلیغاتی و حمایت‌های مالی بررسی می‌شود. در ماده اول، مؤسسات آموزش عالی مکلف شده‌اند حداکثر یک سال پس از ابلاغ قانون، ضمن حذف محتوای مخالف فرزندآوری برنامه‌های درسی، به آگاهی‌بخشی نسبت به وجوه مثبت ازدواج بهنگام، فرزند‌آوری و تعدد فرزندان در خانواده، حرمت سقط جنین و تحکیم خانواده اقدام کنند. در ماده دوم وزارت آموزش‌و‌پرورش مکلف شده است در قالب جشنواره‌ها و اردوهای فرهنگی و تربیتی، محتوای چند‌رسانه‌ای به شکل تعاملی و برخط در بستر فضای مجازی به آموزش و تربیت مهارت‌های مربوط به سبک زندگی، ترویج فرهنگ ارزشمند ازدواج، خانواده و فرزندآوری اقدام کند. در ماده سوم نیز وزارتخانه‌های آموزش‌و‌پرورش و علوم، تحقیقات و فناوری مکلف به ایجاد رشته‌های تحصیلی متناسب با جایگاه و نقش خانواده و زن بر اساس فرهنگ اسلامی-ایرانی همچون «مدیریت خانه و خانواده» شده‌اند. مواد چهارم به بعد به سیاست‌های تبلیغاتی می‌پردازد. تولید، پخش، ترویج و اشاعه هرگونه برنامه و محتوای آموزشی، پژوهشی، فرهنگی، سرگرمی و... از‌جمله فیلم، سریال و پویانمایی که برخلاف سیاست‌های جمعیتی باشد، از سوی کلیه نهادهای فرهنگی و تبلیغاتی کشور منع شده است. همچنین ترویج خانواده‌های دارای دو فرزند و کمتر در آگهی‌های بازرگانی صداوسیما و تبلیغات تجاری و محیطی در بستر فضای مجازی، رسانه‌های برخط، سینمای خانگی و محیط‌های عمومی ممنوع اعلام شده است. در عوض سفارش‌دهندگانی که در تبلیغات خود به نمایش خانواده‌های بیش از سه فرزند می‌پردازند، از 20 درصد تخفیف برخوردار خواهند شد. صداوسیما موظف است 10 درصد از مجموع تولیدات فیلم، سریال، مستند، پویانمایی و برنامه‌های گفت‌وگو‌محور را به تبلیغ فرزندآوری، تقبیح تجرد‌زیستی، کم‌فرزندی و سقط جنین اختصاص دهد. در ادامه کلیه واحدهای تولیدی، توزیعی و خدماتی تکلیف دارند نسبت به درج عباراتی با محتوای حمایت از فرزندآوری در بسته‌بندی محصولات و کالاها اقدام کنند. حمایت‌های مالی در بخش اعطای وام، بیمه و خدمات پزشکی، تسهیلات مسکن و معافیت‌های مالیاتی پیش‌بینی شده است. اعطای وام ودیعه مسکن به دانشجویان متأهل فاقد مسکن که کارمند نباشند، تکلیف بانک مسکن به پرداخت دو برابر تسهیلات مصوب سایرین برای خانواده‌های دارای حداقل سه فرزند زیر 20 سال، احداث مسکن ویژه دانشجویان و طلاب با همکاری دانشگاه‌ها و سازمان اوقاف و امور خیریه با استفاده از زمین‌های اوقافی و آستانه‌ای، بخشی از حمایت‌های حوزه وام و مسکن است. در ماده 14، موادی از قانون کار در راستای افزایش زمان مرخصی دوران بارداری و زایمان اصلاح شده و امکان دورکاری نیز فراهم شده است. رایگان‌بودن زایمان طبیعی و تسهیلات بیمه‌ای در مواد متعددی به چشم می‌خورد. در ماده 45 سازمان ثبت احوال موظف به صدور «کارت مادرانه» با اعتبار 10ساله قابل تمدید (به شرط زایمان بعدی) برای مادران دارای حداقل سه فرزند جهت استفاده از مزایایی نظیر نیم‌بها‌بودن بلیت موزه‌ها و اماکن و بناهای تاریخی-فرهنگی، حمل‌ونقل عمومی و بلیت سینماها (ماهی یک‌بار) شده است. در ماده 32 اعطای یارانه اقلام مربوط به پیشگیری از بارداری یا کارگذاشتن آن در شبکه بهداشتی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی منع و در بعد کیفری نیز توزیع، نگهداری و حمل داروهای سقط جنین فقط برای مراکز بیمارستانی مجاز دانسته شده و تحویل آن به فرد دیگر جرم محسوب می‌شود. همچنین مدیران و عوامل مؤثر که در بستر فضای مجازی مراکز و افراد انجام‌دهنده سقط جنین را معرفی کنند، مجرم شناخته شده‌اند. نکته‌ای که در سراسر قانون مغفول مانده، ریشه‌یابی دلایل واقعی عدم تمایل به فرزندآوری در نسل جوان و خلاصه‌کردن موضوع به مشکلات مالی و تبلیغات سوء است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.