جنگ و گذشته مدفون
شرق: «صبح فردای شبی که فِدها خانه حوا را سوزاندند و پدرش را بردند، حوا از خواب شقایقهای دریایی بیدار شد. همان موقع که لباس میپوشید، احمد که تمام شب را نخوابیده بود، از اتاق خواب بیرون آمد، به تماشای آسمان ایستاد که در آنسوی پنجره روشن میشد؛ تابهحال نشده بود که احمد با دیدن آفتاب سحرگاه احساس کند دیرش شده. وقتی دختر از اتاق خواب بیرون زد، از دختر هشتساله سابق بزرگتر مینمود؛ احمد چمدان دختر را گرفت و دختر به دنبالش از در بیرون رفت. احمد دختر را تا وسط خیابان برده بود که سر بلند کرد و به چیزی که زمانی خانه دختر بود نگاه کرد. گفت، حوا، باید برویم، اما هیچکدام از جایشان جنب نخوردند». این آغاز رمانی است با نام «منظومهای از پدیدههای حیاتی» از آنتونی مارا که با ترجمه فرزانه قوجلو و محمدرضا جعفری در نشر نو منتشر شده است.
آنتونی مارا از نویسندگان معاصر آمریکایی است که در سال 1984 در واشنگتن متولد شده است. او نویسندهای است که برای آثار مختلفش جوایز گوناگونی کسب کرده و همین رمانی که اخیرا از او به فارسی ترجمه شده نیز جوایزی به دست آورده است. آنتونی مارا نویسندهای است که در سراسر اروپای شرقی تحصیل و زندگی و سفر کرده و اکنون در کالیفرنیا زندگی میکند.
«منظومهای از پدیدههای حیاتی» رمانی است که ماجراهای آن در دهکدهای دورافتاده در چچن در آخرین روزهای دسامبر 2004 میگذرد. جنگ وضعیت را به حالت بحرانی درآورده است. حوا، دختربچهای هشتساله است که در جنگل پناه گرفته است. او شاهد بحرانی است که در کنارش درحال وقوع است. سربازان روس پدرش را میبرند و خانهشان را به آتش میکشند. احمد، همسایه و دوست قدیمی پدرش است که حوا را با خود میبرد. آنها به بیمارستان بمبارانشدهای پناه میبرند که تنها یک پزشک برایش باقی مانده و او به زخمیها و مجروحان جنگ داخلی رسیدگی میکند. آدمهایی که زندگیشان با جنگ به هم ریخته و بحرانی شده، در طول پنج روز نقبی به گذشتههایشان میزنند و با مرور خاطراتشان اسراری را فاش و مرور میکنند که زندگی آنها را به هم پیوند زده است. زندگی آدمهای این رمان، با بحران جنگ تکهتکه شده و سرگذشت شخصی هرکدام از آنها قطعهای از کلیت روایت است. آنها با مرور گذشته میخواهند آنچه را که از دست رفته بازیابند.
در پایان کتاب، گفتوگویی کوتاه با آنتونی مارا ترجمه شده که او در بخشی از آن درباره اینکه چرا رمانی درباره چچن نوشته میگوید: «...فهمیدم چچن جایی است که نمیدانم چطور هجیاش میکنند و نمیتوانستم روی نقشه پیدایش کنم، اما پیامد جنگهایش تا شمال و به جای دوری مثل پترزبورگ رسیده بود که در آنجا هر روز سربازهای جنگ دیده روس را میدیدم که در ایستگاههای مترو صدقه میخواستند. شروع کردم به خواندن روایتهایی مستند از چچن و بهسرعت مجذوب شدم. تاریخ و فرهنگ آن نویسندگانی نظیر تالستوی و لرمانتوف و پوشکین را مسحور خود کرده بود. گزارشهایی که من از مردم عادی چچن در موقعیتهای استثنائی خواندم، از آن نوع گزارشهایی بود که احساس میکردم باید به کمک ادبیات داستانی حیات دوباره پیدا کند». آنتونی مارا میگوید وقایع رمان در چچن میگذرد چراکه اینجا منطقهای است که کشمکشهای اخلاقی شخصیتها در آن بزرگ جلوه میکند و شخصیتهای رمان همان چیزی را میخواهند که دیگر مردمان جهان میخواهند: صلح. اما وضعیت عینی جهان بیرون از اراده آدمهایش حرکت میکند و آنها را وادار میکند به گونهای جز آنچه میخواهند زندگی کنند. در بخشی دیگر از این رمان
میخوانیم: «هجده روز تمام ناتاشا طوری خوابید که انگار سرزمین خیالی سرپوشیدهاش وطن حقیقی او بود، وطنی که روزی پانزده ساعت به آن برش میگرداندند. خب، پس چه کاری از دست سونیا برمیآمد؟ ناتاشا اینجا بود، سالم، زنده و آنقدری واقعی که میشد دوباره ازش عصبانی شد. سونیا در نور یکنواخت و سفید صبح با فنجان چای داغ در دست وارد اتاق خواب خواهرش شد، بدن خواهرش را وارسی کرد، طوری که انگار جنازهای را وارسی میکند، یا بیماری در اغماء را، یا کسی را که خودش زمانی، مدتها پیش، به او رشک میبرد. نگاه خیرهاش بر انحنای سرین او خزید، بر زاویه عجیب آرنجها که میتوانست به اراده خودش جابهجا و خم و راستشان کند، بر لبههای جویده ناخنهایش، بر پاهایش که همچنان کشیده بود و همچنان نرم بود...».
شرق: «صبح فردای شبی که فِدها خانه حوا را سوزاندند و پدرش را بردند، حوا از خواب شقایقهای دریایی بیدار شد. همان موقع که لباس میپوشید، احمد که تمام شب را نخوابیده بود، از اتاق خواب بیرون آمد، به تماشای آسمان ایستاد که در آنسوی پنجره روشن میشد؛ تابهحال نشده بود که احمد با دیدن آفتاب سحرگاه احساس کند دیرش شده. وقتی دختر از اتاق خواب بیرون زد، از دختر هشتساله سابق بزرگتر مینمود؛ احمد چمدان دختر را گرفت و دختر به دنبالش از در بیرون رفت. احمد دختر را تا وسط خیابان برده بود که سر بلند کرد و به چیزی که زمانی خانه دختر بود نگاه کرد. گفت، حوا، باید برویم، اما هیچکدام از جایشان جنب نخوردند». این آغاز رمانی است با نام «منظومهای از پدیدههای حیاتی» از آنتونی مارا که با ترجمه فرزانه قوجلو و محمدرضا جعفری در نشر نو منتشر شده است.
آنتونی مارا از نویسندگان معاصر آمریکایی است که در سال 1984 در واشنگتن متولد شده است. او نویسندهای است که برای آثار مختلفش جوایز گوناگونی کسب کرده و همین رمانی که اخیرا از او به فارسی ترجمه شده نیز جوایزی به دست آورده است. آنتونی مارا نویسندهای است که در سراسر اروپای شرقی تحصیل و زندگی و سفر کرده و اکنون در کالیفرنیا زندگی میکند.
«منظومهای از پدیدههای حیاتی» رمانی است که ماجراهای آن در دهکدهای دورافتاده در چچن در آخرین روزهای دسامبر 2004 میگذرد. جنگ وضعیت را به حالت بحرانی درآورده است. حوا، دختربچهای هشتساله است که در جنگل پناه گرفته است. او شاهد بحرانی است که در کنارش درحال وقوع است. سربازان روس پدرش را میبرند و خانهشان را به آتش میکشند. احمد، همسایه و دوست قدیمی پدرش است که حوا را با خود میبرد. آنها به بیمارستان بمبارانشدهای پناه میبرند که تنها یک پزشک برایش باقی مانده و او به زخمیها و مجروحان جنگ داخلی رسیدگی میکند. آدمهایی که زندگیشان با جنگ به هم ریخته و بحرانی شده، در طول پنج روز نقبی به گذشتههایشان میزنند و با مرور خاطراتشان اسراری را فاش و مرور میکنند که زندگی آنها را به هم پیوند زده است. زندگی آدمهای این رمان، با بحران جنگ تکهتکه شده و سرگذشت شخصی هرکدام از آنها قطعهای از کلیت روایت است. آنها با مرور گذشته میخواهند آنچه را که از دست رفته بازیابند.
در پایان کتاب، گفتوگویی کوتاه با آنتونی مارا ترجمه شده که او در بخشی از آن درباره اینکه چرا رمانی درباره چچن نوشته میگوید: «...فهمیدم چچن جایی است که نمیدانم چطور هجیاش میکنند و نمیتوانستم روی نقشه پیدایش کنم، اما پیامد جنگهایش تا شمال و به جای دوری مثل پترزبورگ رسیده بود که در آنجا هر روز سربازهای جنگ دیده روس را میدیدم که در ایستگاههای مترو صدقه میخواستند. شروع کردم به خواندن روایتهایی مستند از چچن و بهسرعت مجذوب شدم. تاریخ و فرهنگ آن نویسندگانی نظیر تالستوی و لرمانتوف و پوشکین را مسحور خود کرده بود. گزارشهایی که من از مردم عادی چچن در موقعیتهای استثنائی خواندم، از آن نوع گزارشهایی بود که احساس میکردم باید به کمک ادبیات داستانی حیات دوباره پیدا کند». آنتونی مارا میگوید وقایع رمان در چچن میگذرد چراکه اینجا منطقهای است که کشمکشهای اخلاقی شخصیتها در آن بزرگ جلوه میکند و شخصیتهای رمان همان چیزی را میخواهند که دیگر مردمان جهان میخواهند: صلح. اما وضعیت عینی جهان بیرون از اراده آدمهایش حرکت میکند و آنها را وادار میکند به گونهای جز آنچه میخواهند زندگی کنند. در بخشی دیگر از این رمان
میخوانیم: «هجده روز تمام ناتاشا طوری خوابید که انگار سرزمین خیالی سرپوشیدهاش وطن حقیقی او بود، وطنی که روزی پانزده ساعت به آن برش میگرداندند. خب، پس چه کاری از دست سونیا برمیآمد؟ ناتاشا اینجا بود، سالم، زنده و آنقدری واقعی که میشد دوباره ازش عصبانی شد. سونیا در نور یکنواخت و سفید صبح با فنجان چای داغ در دست وارد اتاق خواب خواهرش شد، بدن خواهرش را وارسی کرد، طوری که انگار جنازهای را وارسی میکند، یا بیماری در اغماء را، یا کسی را که خودش زمانی، مدتها پیش، به او رشک میبرد. نگاه خیرهاش بر انحنای سرین او خزید، بر زاویه عجیب آرنجها که میتوانست به اراده خودش جابهجا و خم و راستشان کند، بر لبههای جویده ناخنهایش، بر پاهایش که همچنان کشیده بود و همچنان نرم بود...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.