هفت رئالیستِ بزرگ آلمان
شرق: جورج لوکاچ، فیلسوف و نظریهپرداز مطرحِ مجار، بیتردید بر نویسندگان بسیاری تأثیر بسزایی داشته است و دراینمیان «رمان تاریخی» و «نظریه رمان» از آثار محوری او است. لوکاچ کتابی هم درباره نویسندگان رئالیست آلمان در سده نوزدهم دارد که بهتازگی با ترجمه علیاکبر معصومبیگی در نشر نگاه منتشر شده و چنانکه در معرفی کتاب آمده مجموعهای از جستارهای پرمغز درباره مهمترین نویسندگان رئالیست آلمان در سده نوزدهم است، از هاینریش فون کلایست تا یوزف فون آیشندورف، گئورگ بوشنر، هاینریش هاینه، گوتفرید کِلر، ویلهلم رابه و تئودور فونتانه. لوکاچ در این جستارها متون هفت تن از نویسندگان برجسته رئالیست آلمان را از لحاظ تاریخ فرهنگی و جهان ادبی و نیز پرداختن به سبک و فرم مورد بررسی قرار داده و از انتخاب او پیداست که در این اثر خود نیز داعیه دفاع از رئالیسم را در سر دارد، گرچه هدف اساسی او «روشنساختن بستر و سیاق فکری، ادبی و تاریخی است که این نویسندگان بزرگ در بطن آن کار کرده و بالیدهاند». مترجم کتاب برای درک بیشتر نقد و نظرات لوکاچ، مقالهای از رادنی لیوینگستن را بهعنوان درآمد کتاب ترجمه کرده و او در آن جورج لوکاچ را از بحثانگیزترین چهرههای عصر خود و زمانه ما میداند که در مقام فیلسوف مارکسیست نظریه مارکسیستی را بسط و پرورشی ژرف بخشیده: «لوکاچ را کسی دانستهاند که در طیف متنوعی از نویسندگان نفوذی بسیار مهم و نظرگیر داشته است: از مکتب فرانکفورت تا هایدگر، والتر بنیامین و سارتر. در جریان یک زندگی طولانی که او طی آن پس از جنگ جهانی اول در انقلاب مجارستان و بار دیگر در خیزش ایمره ناج (ناگی) نقش سیاسی فعال ایفا کرد، هم به سبب نظراتش و هم به سبب کردههای سیاسیاش، غالبا در رهگذر زهرآگینترین حملهها قرار گرفت. لوکاچ در درون جنبشهای کمونیستی به کژرویهایی از خط جاری حزب و نیز کوششهایی برای «تجدیدنظر» یا به سخن دیگر، سازشپذیرتر ساختن آموزه مارکسیستی متهم شد. در بیرون از حوزه مارکسیسم، او را غالبا یکی از سخنگویان اصلی ایدئولوژی فرهنگیِ چیره کمونیستی شمردهاند و از این بابت که آشکارا با جنایتهای استالین به مخالفت برنخاسته است، به باد انتقادش گرفتهاند». لیوینگستن، همچنین لوکاچ را منتقد ادبی با جایگاهی ممتاز میخوانَد که پس از ۱۹۴۵، در سالیان بسیار، یگانه منتقد ادبی بود که توانایی داشت برای دیدگاه مارکسیستی در باب ادبیات از احترامی درخور برخوردار شود. گرچه در سالهای اخیر، نوشتههای ادبی او آماج حمله انواع دیگری از منتقدان مارکسیست مدرنتر و نیز منتقدان دانشگاهی ساختارگرا و پساساختارگرا قرار گرفتهاند؛ اما او معتقد است همچنان که لوکاچ از کانون بحث بیرون رفته، شور و حرارت مباحثه و جدل هم کاستی گرفته و با این پیامد همراه شده است که آرای او درباره نویسندگانی خاص تا میزان معینی در جریان غالب ادغام شده و به صورت بخشی از راستآیینی انتقادی درآمده است؛ گرچه با گذر زمان به ناگزیر بسیاری از تفسیرها و داوریهای خاص او از دور خارج شدهاند. «لوکاچ پس از آنکه ناگزیر شد آرایی را پس بگیرد که به سال ۱۹۲۹ در بینالملل کمونیستی به باد انتقاد گرفته شده بود، در دهه ۱۹۳۰، در حرکتی که خود آن را عقبنشینی تاکتیکی از حوزه سیاست وصف کرده است، به نقد ادبی روی آورد؛ اما آشکار است که کنارهگیری او از سیاست داوطلبانه نبود و کوشید به طرق دیگر، و درباره شخص او، با نقد ادبی، به فعالیت سیاسی ادامه دهد. میتوان صورت ظاهر نوشتههای ادبی او را در نظر گرفت، به سخن دیگر، این نوشتهها را یاریگر فهم ما از نویسندگان یا گونههای ادبی خاص (رمان تاریخی و رمان رئالیستی) دانست. اما، به همین سان، این نوشتهها را میتوان مانند دخالتهای رمزآمیز در بحث و جدلهای سیاسی روز، مانند استالینیسم، معنیهای ضمنی ایدئولوژیکی مدرنیسم یا اکسپرسیونیسم، «جبهه خلق» یا «آبشدن یخها» در سالهای پس از مرگ استالین قرائت کرد».
شرق: جورج لوکاچ، فیلسوف و نظریهپرداز مطرحِ مجار، بیتردید بر نویسندگان بسیاری تأثیر بسزایی داشته است و دراینمیان «رمان تاریخی» و «نظریه رمان» از آثار محوری او است. لوکاچ کتابی هم درباره نویسندگان رئالیست آلمان در سده نوزدهم دارد که بهتازگی با ترجمه علیاکبر معصومبیگی در نشر نگاه منتشر شده و چنانکه در معرفی کتاب آمده مجموعهای از جستارهای پرمغز درباره مهمترین نویسندگان رئالیست آلمان در سده نوزدهم است، از هاینریش فون کلایست تا یوزف فون آیشندورف، گئورگ بوشنر، هاینریش هاینه، گوتفرید کِلر، ویلهلم رابه و تئودور فونتانه. لوکاچ در این جستارها متون هفت تن از نویسندگان برجسته رئالیست آلمان را از لحاظ تاریخ فرهنگی و جهان ادبی و نیز پرداختن به سبک و فرم مورد بررسی قرار داده و از انتخاب او پیداست که در این اثر خود نیز داعیه دفاع از رئالیسم را در سر دارد، گرچه هدف اساسی او «روشنساختن بستر و سیاق فکری، ادبی و تاریخی است که این نویسندگان بزرگ در بطن آن کار کرده و بالیدهاند». مترجم کتاب برای درک بیشتر نقد و نظرات لوکاچ، مقالهای از رادنی لیوینگستن را بهعنوان درآمد کتاب ترجمه کرده و او در آن جورج لوکاچ را از بحثانگیزترین چهرههای عصر خود و زمانه ما میداند که در مقام فیلسوف مارکسیست نظریه مارکسیستی را بسط و پرورشی ژرف بخشیده: «لوکاچ را کسی دانستهاند که در طیف متنوعی از نویسندگان نفوذی بسیار مهم و نظرگیر داشته است: از مکتب فرانکفورت تا هایدگر، والتر بنیامین و سارتر. در جریان یک زندگی طولانی که او طی آن پس از جنگ جهانی اول در انقلاب مجارستان و بار دیگر در خیزش ایمره ناج (ناگی) نقش سیاسی فعال ایفا کرد، هم به سبب نظراتش و هم به سبب کردههای سیاسیاش، غالبا در رهگذر زهرآگینترین حملهها قرار گرفت. لوکاچ در درون جنبشهای کمونیستی به کژرویهایی از خط جاری حزب و نیز کوششهایی برای «تجدیدنظر» یا به سخن دیگر، سازشپذیرتر ساختن آموزه مارکسیستی متهم شد. در بیرون از حوزه مارکسیسم، او را غالبا یکی از سخنگویان اصلی ایدئولوژی فرهنگیِ چیره کمونیستی شمردهاند و از این بابت که آشکارا با جنایتهای استالین به مخالفت برنخاسته است، به باد انتقادش گرفتهاند». لیوینگستن، همچنین لوکاچ را منتقد ادبی با جایگاهی ممتاز میخوانَد که پس از ۱۹۴۵، در سالیان بسیار، یگانه منتقد ادبی بود که توانایی داشت برای دیدگاه مارکسیستی در باب ادبیات از احترامی درخور برخوردار شود. گرچه در سالهای اخیر، نوشتههای ادبی او آماج حمله انواع دیگری از منتقدان مارکسیست مدرنتر و نیز منتقدان دانشگاهی ساختارگرا و پساساختارگرا قرار گرفتهاند؛ اما او معتقد است همچنان که لوکاچ از کانون بحث بیرون رفته، شور و حرارت مباحثه و جدل هم کاستی گرفته و با این پیامد همراه شده است که آرای او درباره نویسندگانی خاص تا میزان معینی در جریان غالب ادغام شده و به صورت بخشی از راستآیینی انتقادی درآمده است؛ گرچه با گذر زمان به ناگزیر بسیاری از تفسیرها و داوریهای خاص او از دور خارج شدهاند. «لوکاچ پس از آنکه ناگزیر شد آرایی را پس بگیرد که به سال ۱۹۲۹ در بینالملل کمونیستی به باد انتقاد گرفته شده بود، در دهه ۱۹۳۰، در حرکتی که خود آن را عقبنشینی تاکتیکی از حوزه سیاست وصف کرده است، به نقد ادبی روی آورد؛ اما آشکار است که کنارهگیری او از سیاست داوطلبانه نبود و کوشید به طرق دیگر، و درباره شخص او، با نقد ادبی، به فعالیت سیاسی ادامه دهد. میتوان صورت ظاهر نوشتههای ادبی او را در نظر گرفت، به سخن دیگر، این نوشتهها را یاریگر فهم ما از نویسندگان یا گونههای ادبی خاص (رمان تاریخی و رمان رئالیستی) دانست. اما، به همین سان، این نوشتهها را میتوان مانند دخالتهای رمزآمیز در بحث و جدلهای سیاسی روز، مانند استالینیسم، معنیهای ضمنی ایدئولوژیکی مدرنیسم یا اکسپرسیونیسم، «جبهه خلق» یا «آبشدن یخها» در سالهای پس از مرگ استالین قرائت کرد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.