زبالهگردی را هم یک سبک زندگی میدانید؟
چندی پیش یک عضو شورای شهر تهران که تازه کارشان را در حوزه مدیریت شهری شروع کردهاند، گفته بود کارتنخوابی یک سبک زندگی است. زهرا شمساحسان در گفتوگو با روزنامه همشهری گفته بود: «باید پذیرفت در تهران شاهد چنین آسیب اجتماعی هستیم. در حقیقت کارتنخوابی، نوعی سبک زندگی است که الزاما با اعتیاد گره نمیخورد؛ بنابراین وقتی درخصوص موضوع کارتنخوابی زنان صحبت میشود، باید حتما مدل اقدام و عمل برای تغییر سبک زندگی آنها را ارائه دهیم». اینکه پشت این حرفهای خانم شمس چه فلسفهای خوابیده که چنین حرف زده بود و قصد داشته این مسئله را چطور توجیه کند، موضوع این بحث نیست. از یک نظر میتوان چنین به مسئله نگاه کرد که کثرت حضور کارتنخوابها در شهر در این چند سال چنان زیاد شده که دیگر مقامهای مسئول شهری آن را به چشم یک معضل شهری نمینگرند، بلکه معتقدند یک سبک زندگی است؛ برای همین هم احتمالا تلاشی برای برطرفکردن این معضل شهری ندارند و سعی میکنند آن را بهعنوان بخشی از زندگی جاری در شهر بپذیرند. با این حساب، ممکن است فرمول آنها برای بسیاری دیگر از معضلهای زندگی شهری نیز همین باشد. حتی اگر این مقدمه را نمیدانستیم نیز از روی بیعملی چند دهه مدیریت شهری در ایران در حوزه پسماند، باید این حدس را میزدیم که شاید مدیران شهری زبالهگردی را هم یک سبک زندگی میدانند؛ چراکه چندین و چند دوره است که مدیریت شهری در تهران در دست اصلاحطلبان و اصولگرایان در حال جابهجایی است، ولی چیزی که همیشه ثابت بوده، سیستم عجیب مدیریت پسماند کلانشهری همچون تهران است که به صورت نامحسوس به زبالهگردی بهعنوان یک شغل رسمیت بخشیده است. سؤال اینجاست که چرا این همه سال در مدیریت شهری تهران تلاشی برای حل این معضل نشده است؟ با عوضشدن مدیریت شهری در این تابستان، تنها تغییر سیاستی که در حوزه مدیریت پسماند به آن اشاره شد، قفلدارکردن سطلها بود. «صدرالدین علیپور»، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران، سیام شهریور امسال در پاسخ به این پرسش که این مخازن چه تفاوتی با مخازن فعلی دارند؟ گفته بود: «کاوری دارند که مخزن داخل آن میرود و قفل میشود و فقط با کلید یا ابزاری که در دست کارگر یا نیروی خدماتی شهرداری وجود دارد، باز میشود و مخزن دائما باز نیست که هرکسی بتواند به آن دسترسی داشته باشد»؛ راهکاری که به نظر میرسد چندان در جهت حل معضل نیست و تنها یک تغییر تاکتیک کوچک به شمار میرود. زبالهگردی جایگزین غیراصولی و غیرمجاز بخشی از مراحل مدیریت پسماند، یعنی تفکیک از مبدأ شده است؛ مرحلهای بسیار مهم که میتوان با رعایت و اجرای اصولی آن و با تفکیک زبالههای تر و خشک، همچنین پسماندهای شیشهای، پلاستیکی، فلزی و... در مبدأ، زمینه را برای بازگرداندن این پسماندها به چرخه بازیافت و استفاده مجدد فراهم کرد؛ همانطور که در بسیاری از کشورها با تعبیه چند نوع مخزن زباله جداگانه و با آموزش شهروندان و ایجاد انگیزه، موفق شدهاند زمینه را برای تفکیک از مبدأ فراهم کنند. ایجاد انگیزه در بین مردم برای تفکیک زباله راههای مختلفی دارد. در بسیاری از کشورها به افرادی که تفکیک از مبدأ را جدی میگیرند، خدمات ارزانتر، مالیات و عوارض کمتر و جوایز نقدی و غیرنقدی تعلق میگیرد.
چندی پیش یک عضو شورای شهر تهران که تازه کارشان را در حوزه مدیریت شهری شروع کردهاند، گفته بود کارتنخوابی یک سبک زندگی است. زهرا شمساحسان در گفتوگو با روزنامه همشهری گفته بود: «باید پذیرفت در تهران شاهد چنین آسیب اجتماعی هستیم. در حقیقت کارتنخوابی، نوعی سبک زندگی است که الزاما با اعتیاد گره نمیخورد؛ بنابراین وقتی درخصوص موضوع کارتنخوابی زنان صحبت میشود، باید حتما مدل اقدام و عمل برای تغییر سبک زندگی آنها را ارائه دهیم». اینکه پشت این حرفهای خانم شمس چه فلسفهای خوابیده که چنین حرف زده بود و قصد داشته این مسئله را چطور توجیه کند، موضوع این بحث نیست. از یک نظر میتوان چنین به مسئله نگاه کرد که کثرت حضور کارتنخوابها در شهر در این چند سال چنان زیاد شده که دیگر مقامهای مسئول شهری آن را به چشم یک معضل شهری نمینگرند، بلکه معتقدند یک سبک زندگی است؛ برای همین هم احتمالا تلاشی برای برطرفکردن این معضل شهری ندارند و سعی میکنند آن را بهعنوان بخشی از زندگی جاری در شهر بپذیرند. با این حساب، ممکن است فرمول آنها برای بسیاری دیگر از معضلهای زندگی شهری نیز همین باشد. حتی اگر این مقدمه را نمیدانستیم نیز از روی بیعملی چند دهه مدیریت شهری در ایران در حوزه پسماند، باید این حدس را میزدیم که شاید مدیران شهری زبالهگردی را هم یک سبک زندگی میدانند؛ چراکه چندین و چند دوره است که مدیریت شهری در تهران در دست اصلاحطلبان و اصولگرایان در حال جابهجایی است، ولی چیزی که همیشه ثابت بوده، سیستم عجیب مدیریت پسماند کلانشهری همچون تهران است که به صورت نامحسوس به زبالهگردی بهعنوان یک شغل رسمیت بخشیده است. سؤال اینجاست که چرا این همه سال در مدیریت شهری تهران تلاشی برای حل این معضل نشده است؟ با عوضشدن مدیریت شهری در این تابستان، تنها تغییر سیاستی که در حوزه مدیریت پسماند به آن اشاره شد، قفلدارکردن سطلها بود. «صدرالدین علیپور»، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران، سیام شهریور امسال در پاسخ به این پرسش که این مخازن چه تفاوتی با مخازن فعلی دارند؟ گفته بود: «کاوری دارند که مخزن داخل آن میرود و قفل میشود و فقط با کلید یا ابزاری که در دست کارگر یا نیروی خدماتی شهرداری وجود دارد، باز میشود و مخزن دائما باز نیست که هرکسی بتواند به آن دسترسی داشته باشد»؛ راهکاری که به نظر میرسد چندان در جهت حل معضل نیست و تنها یک تغییر تاکتیک کوچک به شمار میرود. زبالهگردی جایگزین غیراصولی و غیرمجاز بخشی از مراحل مدیریت پسماند، یعنی تفکیک از مبدأ شده است؛ مرحلهای بسیار مهم که میتوان با رعایت و اجرای اصولی آن و با تفکیک زبالههای تر و خشک، همچنین پسماندهای شیشهای، پلاستیکی، فلزی و... در مبدأ، زمینه را برای بازگرداندن این پسماندها به چرخه بازیافت و استفاده مجدد فراهم کرد؛ همانطور که در بسیاری از کشورها با تعبیه چند نوع مخزن زباله جداگانه و با آموزش شهروندان و ایجاد انگیزه، موفق شدهاند زمینه را برای تفکیک از مبدأ فراهم کنند. ایجاد انگیزه در بین مردم برای تفکیک زباله راههای مختلفی دارد. در بسیاری از کشورها به افرادی که تفکیک از مبدأ را جدی میگیرند، خدمات ارزانتر، مالیات و عوارض کمتر و جوایز نقدی و غیرنقدی تعلق میگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.