تجدید چاپ «رنجهای ورتر جوان» گوته مواجهه خیر و شر در روایتی عاشقانه از گوته
شرق: در کارنامه پربار آثار گوته، چند کتاب شهرتی بیشتر یافتهاند و به آثاری جریانساز بدل شدهاند و شهرتی حتی فراتر از عرصه ادبیات پیدا کردهاند. در این میان اما یک رمان نهچندان طولانی بزرگترین موفقیت ادبی گوته محسوب میشود و در بین آثار این چهره کلاسیک ادبیات جهانی، بیشترین ترجمه را به خود دیده است. «رنجهای ورتر جوان» عنوان این رمان است که در ایران نیز با اقبال قابلتوجهی روبهرو بوده است. این رمان از سال 1303 به این سو چندین بار توسط مترجمان مختلف ترجمه شده و تازهترینشان ترجمهای است که محمود حدادی از زبان آلمانی انجام داده است. حدادی چند سال پیش این اثر گوته را به فارسی برگرداند و در سالهای اخیر این رمان بارها تجدید چاپ شد و به تازگی هم چاپ دیگری از آن در نشر ماهی منتشر شد.
«رنجهای ورتر جوان» در تاریخ ادبیات آلمانی اولین داستان تراژیک از نوع مدرن به شمار میرود. این رمان، داستانی عاشقانه است که در آن مواجهه خیر و شر روایت شده است و «نگاه وحدت وجودی در این اثر نیک و بد را به جای رودررویی با هم، به درون روابط پیچیده ذهن فرد و اجتماع میبرد. این تراژدی، که از عملکرد گناه و عامل شر خالی است، اثری پیشگام در مبارزه با کهنهاندیشی قرون وسطایی و به سهم خود راهگشای فکری انقلاب بزرگ فرانسه شمرده میشود».
«رنجهای ورتر جوان» نخستینبار در سال 1774 منتشر شد و در اندک زمانی با اقبالی کمسابقه روبهرو شد و ترجمههایی پیدرپی از آن حتی به زبان چینی منتشر شد. حدادی در بخشی از یادداشت ابتدایی کتاب، نوشته که این رمان گوته زمینه را برای پیدایش مقوله تازهای از داستاننویسی فراهم کرد که از اهداف عمدهاش یکی هم «آسیبنگاری در روانهای رنجور» است. فرم این رمان، فرمی نامهنگارانه است و با این سطور که مربوط به نامهای به تاریخ چهارم مه 1771 است آغاز میشود: «چقدر خوشحالم که گذاشتهام و رفتهام! دوست عزیز، راستی که قلب آدمی چیست! من، تویی را که دوست دارم و دلبستهاش هستم میگذارم و میروم و خوشحالم! میدانم که تو میبخشیام. آخر مگر آشناییهای دیگرم را هم سرنوشت برای آن دستچین نکرده بود که به دل مثل منی رنج برساند؟ طفلک لئونوره! بااینحال من گناهی نداشتم. آن ناز و اداهای خواهر او دستمایه بازی من بود، و تقصیر من چیست اگر بازیها در آن قلب بینوا شوقی بیدار میکرد؟ با وجود این... آیا بهراستی هیچ تقصیری نکردهام؟ آیا به شوقِ دل او دامن نزدهام؟...».
«رنجهای ورتر جوان» پس از انتشارش واکنشهایی منفی هم در پی داشت. حدادی درباره این موضوع نوشته: «فضای احساساتی آن، به ویژه با تأثیر شگرفی که بر روحیه جوانان میگذاشت، در همان آغاز، مخالفانی خونسردتر و منطقگراتر را به نوشتن نقیضههایی در رد این اثر برانگیخت. نیز بیآلایشی شخصیت محوری آن امروزه بسا به سبب گسترش بیش از پیش یک عقلگرایی حسابگر و تجربهجو، زمینه عینی خود را از دست داده باشد. با اینحال ترجمه این اثر به زحمتش میارزید، آن هم نه تنها به عنوان یک سند ادبی-تاریخی، بل از آنرو که نقد اجتماعی آن و ظرافت روانکاوانهاش هنوز هم طراوت دارد». حدادی در ترجمهاش برای درک بهتر داستان پینوشتهایی آورده است و از آن مهمتر، پیوستی هم ضمیمه کتاب ترجمه کرده که اهمیت این اثر را روشنتر نشان میدهد. در پایان کتاب، تفسیری از توماس مان درباره این رمان گوته منتشر شده که شرحی است روشنگر. در بخشی از تفسیر توماس مان میخوانیم: «این رمان کوچک بهراستی اثری استادانه در بازپرداخت ضرورت است، صورتگریای بینقص از حال و قال آدمی که در مجموع با تاروپودی از هوشمندی و ظرافت آگاه، سیمای عشق و مرگ را ترسیم میکند. نویسنده
درعینحال توانسته است آن ضعف مرگبار قهرمان خود را در نیرومندی سرشار و گزافکار آن ملموس کند. بهراستی که ورتر ما را به یاد آن اسبان نجیبی میاندازد که در خود کتاب از آنها یاد کرده است، نژادی که چون وحشتناک تازاندی و به ستوهش آوردی، از سر غریزه یک رگ خود را به دندان پاره میکند، تا تنفس را بر خود آسانتر کرده باشد. میگوید: من هم اغلب چنین حالی دارم. دلم میخواهد یک رگ خود را باز کنم و بهاینترتیب به آزادی جاویدان برسم. آزادی جاویدان. میل گریز از هرآنچه دستوپاگیر است، درآمدن به پهنه بیکرانگی و بیپایانی! این آن همسانی اصلی و عمدهای است که ورتر با فاوست دارد. در این کتاب آن توصیفی را بخوانید که ورتر درباره دوردستها و آینده مینویسد، درباره شوق سیریناپذیرش به رفتن و دستیافتن به فراسوترین مکان و زمان. آنگاه از او شناختی کامل خواهید یافت».
شرق: در کارنامه پربار آثار گوته، چند کتاب شهرتی بیشتر یافتهاند و به آثاری جریانساز بدل شدهاند و شهرتی حتی فراتر از عرصه ادبیات پیدا کردهاند. در این میان اما یک رمان نهچندان طولانی بزرگترین موفقیت ادبی گوته محسوب میشود و در بین آثار این چهره کلاسیک ادبیات جهانی، بیشترین ترجمه را به خود دیده است. «رنجهای ورتر جوان» عنوان این رمان است که در ایران نیز با اقبال قابلتوجهی روبهرو بوده است. این رمان از سال 1303 به این سو چندین بار توسط مترجمان مختلف ترجمه شده و تازهترینشان ترجمهای است که محمود حدادی از زبان آلمانی انجام داده است. حدادی چند سال پیش این اثر گوته را به فارسی برگرداند و در سالهای اخیر این رمان بارها تجدید چاپ شد و به تازگی هم چاپ دیگری از آن در نشر ماهی منتشر شد.
«رنجهای ورتر جوان» در تاریخ ادبیات آلمانی اولین داستان تراژیک از نوع مدرن به شمار میرود. این رمان، داستانی عاشقانه است که در آن مواجهه خیر و شر روایت شده است و «نگاه وحدت وجودی در این اثر نیک و بد را به جای رودررویی با هم، به درون روابط پیچیده ذهن فرد و اجتماع میبرد. این تراژدی، که از عملکرد گناه و عامل شر خالی است، اثری پیشگام در مبارزه با کهنهاندیشی قرون وسطایی و به سهم خود راهگشای فکری انقلاب بزرگ فرانسه شمرده میشود».
«رنجهای ورتر جوان» نخستینبار در سال 1774 منتشر شد و در اندک زمانی با اقبالی کمسابقه روبهرو شد و ترجمههایی پیدرپی از آن حتی به زبان چینی منتشر شد. حدادی در بخشی از یادداشت ابتدایی کتاب، نوشته که این رمان گوته زمینه را برای پیدایش مقوله تازهای از داستاننویسی فراهم کرد که از اهداف عمدهاش یکی هم «آسیبنگاری در روانهای رنجور» است. فرم این رمان، فرمی نامهنگارانه است و با این سطور که مربوط به نامهای به تاریخ چهارم مه 1771 است آغاز میشود: «چقدر خوشحالم که گذاشتهام و رفتهام! دوست عزیز، راستی که قلب آدمی چیست! من، تویی را که دوست دارم و دلبستهاش هستم میگذارم و میروم و خوشحالم! میدانم که تو میبخشیام. آخر مگر آشناییهای دیگرم را هم سرنوشت برای آن دستچین نکرده بود که به دل مثل منی رنج برساند؟ طفلک لئونوره! بااینحال من گناهی نداشتم. آن ناز و اداهای خواهر او دستمایه بازی من بود، و تقصیر من چیست اگر بازیها در آن قلب بینوا شوقی بیدار میکرد؟ با وجود این... آیا بهراستی هیچ تقصیری نکردهام؟ آیا به شوقِ دل او دامن نزدهام؟...».
«رنجهای ورتر جوان» پس از انتشارش واکنشهایی منفی هم در پی داشت. حدادی درباره این موضوع نوشته: «فضای احساساتی آن، به ویژه با تأثیر شگرفی که بر روحیه جوانان میگذاشت، در همان آغاز، مخالفانی خونسردتر و منطقگراتر را به نوشتن نقیضههایی در رد این اثر برانگیخت. نیز بیآلایشی شخصیت محوری آن امروزه بسا به سبب گسترش بیش از پیش یک عقلگرایی حسابگر و تجربهجو، زمینه عینی خود را از دست داده باشد. با اینحال ترجمه این اثر به زحمتش میارزید، آن هم نه تنها به عنوان یک سند ادبی-تاریخی، بل از آنرو که نقد اجتماعی آن و ظرافت روانکاوانهاش هنوز هم طراوت دارد». حدادی در ترجمهاش برای درک بهتر داستان پینوشتهایی آورده است و از آن مهمتر، پیوستی هم ضمیمه کتاب ترجمه کرده که اهمیت این اثر را روشنتر نشان میدهد. در پایان کتاب، تفسیری از توماس مان درباره این رمان گوته منتشر شده که شرحی است روشنگر. در بخشی از تفسیر توماس مان میخوانیم: «این رمان کوچک بهراستی اثری استادانه در بازپرداخت ضرورت است، صورتگریای بینقص از حال و قال آدمی که در مجموع با تاروپودی از هوشمندی و ظرافت آگاه، سیمای عشق و مرگ را ترسیم میکند. نویسنده
درعینحال توانسته است آن ضعف مرگبار قهرمان خود را در نیرومندی سرشار و گزافکار آن ملموس کند. بهراستی که ورتر ما را به یاد آن اسبان نجیبی میاندازد که در خود کتاب از آنها یاد کرده است، نژادی که چون وحشتناک تازاندی و به ستوهش آوردی، از سر غریزه یک رگ خود را به دندان پاره میکند، تا تنفس را بر خود آسانتر کرده باشد. میگوید: من هم اغلب چنین حالی دارم. دلم میخواهد یک رگ خود را باز کنم و بهاینترتیب به آزادی جاویدان برسم. آزادی جاویدان. میل گریز از هرآنچه دستوپاگیر است، درآمدن به پهنه بیکرانگی و بیپایانی! این آن همسانی اصلی و عمدهای است که ورتر با فاوست دارد. در این کتاب آن توصیفی را بخوانید که ورتر درباره دوردستها و آینده مینویسد، درباره شوق سیریناپذیرش به رفتن و دستیافتن به فراسوترین مکان و زمان. آنگاه از او شناختی کامل خواهید یافت».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.