|

نگاهی به کتاب «ایران و آمریکا؛ تاریخ یک رابطه»

دنبالِ یافتن مقصر اصلی «گناه نخستین» نباشید

«تاریخ روابط ایران آمریکا از سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷) و حتی از سال ۱۳۳۲ (۱۹۵۳) آغاز نمی‌شود. این روابط زمانی آغاز شد که آمریکا خود مجموعه‌ای از مستعمرات بریتانیایی بود و ایران برای جهان خارج با نام امپراتوری پرشیا شناخته می‌شد. علاوه بر این روابط دو کشور با رویدادهایی به مراتب جذاب‌تر از دشمنی‌ها و اتهامات متقابلی مانند «گناه نخستین» شکل گرفت. هرگاه نگاه بلند‌مدتی به تاریخ بیفکنیم موارد غافلگیرکننده‌ای کشف می‌شود. برای قرن‌های متمادی، پیش از آنکه دولت‌های دو کشور در سطوح عالیه روابطی با هم داشته باشند، مردمان دو کشور ایران و آمریکا به دیده تحسین، صمیمیت، مودت و شیفتگی به هم می‌نگریستند. سال‌های دهه ۱۷۲۰ روزنامه‌های آمریکای استعماری با شوقی وصف‌ناپذیر و به‌طور مفصل درباره مسائل سیاسی امپراتوری ایران می‌نوشتند...».
کتاب «ایران و آمریکا؛ تاریخ یک رابطه: از ۱۷۲۰ تا ۲۰۲۰» نوشته «جان قزوینیان» که نشر نیماژ به‌تازگی با ترجمه محسن عسگری به فارسی منتشر کرده است، تاریخ ۳۰۰ ساله و پرفرازونشیب دو کشور را در چهار فصل و ۲۶ بخش روایت می‌کند. فصل «بهاران» از بخش‌های «شرق عدن»، «تشریفات»، «خام‌دستان»، «زبردستان»، «مردی از مانیل» و «جنگ و صلح» تشکیل شده است اما فصل بعدی «تابستان» روابط ایران و آمریکاست که این فصل هم در هفت بخش «روی کثیف ماجرا»، «سربازشاه»، «سلام جانی!»، «بهار تهران»، «یک پنی بیشتر»، «ناقوس آزادی و پیژامه پشمی» و «۱۹۵۳» روایت می‌شود. اما بعد از آن می‌رسیم به خزان روابط ایران و آمریکا؛ در «پائیزان» هم با پنج بخش «بله و بله‌قربان»، «شما انقلاب می‌خواهی؟»، «این روحانی انقلابی»، «آخرین امپراتور» و «آنچه اندر وهم ناید» مسائل و پشت‌پرده وقایع ۱۹۵۳ تا ۱۹۷۹ واگویه می‌شوند. در نهایت می‌رسیم به «زمستان» این ماجرا. این فصل هم از طریق هشت بخش «۱۹۷۹»، «زیبا و شیرین»، «مترصد حسن نیت»، «اولین دقایق تغییر و امید»، «آن روزِ ماه سپتامبر»، «جنگ سرد معنوی»، «اتم برای صلح؟» و «طرحی برای شکست» روایت می‌شود. در پایان هم جان قزوینیان پیشنهادهایی را برای برون‌رفت رابطه ایران و آمریکا از بن‌بست ارائه می‌کند.
جان قزوینیان، روزنامه‌نگار و تاریخ‌پژوه ایرانی‌الاصل است که در آمریکا زندگی می‌کند. او مدیر موقت مرکز خاورمیانه در دانشگاه پنسیلوانیا در فیلادلفیا است. قزوینیان به‌دلیل نوشتن مقاله درباره سیاست‌های نفتی آفریقا و کتاب‌هایی درباره خاورمیانه و آفریقا مطرح است. قزوینیان همچنین برای فصلنامه نیشن، نیوزویک، جی کیو و ویرجینیا می‌نویسد. جان قزوینیان معتقد است آغاز روابط ایران و آمریکا را به‌جای یافتن مقصر اصلی «گناه نخستین» در صفحات تاریخی، باید در میان رابطه دیرینه میان مردم دو کشور جست‌وجو کرد و بر همین اساس کتاب «ایران و آمریکا، تاریخ یک رابطه» را به‌منظور نورافشانی بر چنین روایتی تاریخی به رشته تحریر درآورده است.
«محسن عسگری‌جهقی» مترجم کتاب درباره دشواری‌های ترجمه «ایران و آمریکا، تاریخ یک رابطه» می‌گوید: «طبیعی است ترجمه کتاب‌های تاریخیِ در‌هم‌تنیده با پود سیاست، بی‌تسلط بر دانش تاریخ سیاسی آن هم در موضوع حساسی چون رابطه میان ایران و آمریکا، دو کشوری که بیش از 40 سال است با هم دشمنی می‌ورزند، کاری صعب و دشوار است و پژوهشی است تام، خود تألیف مجددی در دل ترجمه است. تجربه نشان داده است ارتباط میان نویسنده و مترجم در بسیاری از این موارد بی‌شک همچون اکسیری راهگشاست. من نیز اول‌وهله به رسم احترام و ادب، همچنین به‌منظور حرمت‌نهادن به ارزش کار قلم و تحقیق و پژوهش پس از پایان‌یافتن ترجمه اثر با نویسنده محترم کتاب حاضر تماس گرفتم؛ گیریم در ایران قانون حق مؤلف برقرار نیست و چه بسیارانی زیر چنین چتری هرچه خواهند می‌کنند و حتی بدون آنکه نویسنده روحش خبردار باشد، به ترجمه کتابش دست می‌یازند. خوشبختانه فضای دوستانه و عالمانه‌ای که در این ارتباط‌گیری پدید آمد امکان تبادل نظر در موارد متعدد را سهل‌تر کرد».
«سعید لیلاز» هم در بخشی از مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشته، می‌گوید: «متأسفانه در نظام خلقت، نزاع بیهوده وجود ندارد. آنچه هریک از موجودات از‌ جمله آدم‌ها، خانواده‌ها، قبایل، دسته‌های سیاسی کشورها و سرانجام بلوک‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را کنار هم قرار داده، ظاهرا دوست و خیرخواه هم می‌کند، منافع مشترک است که هرگاه بیش از تضادها باشد به وحدت و اگر نباشد به نزاع و درگیری می‌انجامد. معمولا طعن و لعن این گزاره که «جهان ما جهان تضادهاست» متوجه فیلسوف ماتریالیست آلمانی کارل مارکس می‌شود، اما ما فراموش می‌کنیم که 200 سال پیش از مارکسِ خداناباور این توماس هابز، فیلسوف خداگرای بریتانیایی بود که جهان را در «وضع طبیعی» آن «جنگ همه علیه همه» توصیف کرد و تازه نه به قول مارکس «جنگ طبقات اجتماعی علیه همدیگر».

«تاریخ روابط ایران آمریکا از سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷) و حتی از سال ۱۳۳۲ (۱۹۵۳) آغاز نمی‌شود. این روابط زمانی آغاز شد که آمریکا خود مجموعه‌ای از مستعمرات بریتانیایی بود و ایران برای جهان خارج با نام امپراتوری پرشیا شناخته می‌شد. علاوه بر این روابط دو کشور با رویدادهایی به مراتب جذاب‌تر از دشمنی‌ها و اتهامات متقابلی مانند «گناه نخستین» شکل گرفت. هرگاه نگاه بلند‌مدتی به تاریخ بیفکنیم موارد غافلگیرکننده‌ای کشف می‌شود. برای قرن‌های متمادی، پیش از آنکه دولت‌های دو کشور در سطوح عالیه روابطی با هم داشته باشند، مردمان دو کشور ایران و آمریکا به دیده تحسین، صمیمیت، مودت و شیفتگی به هم می‌نگریستند. سال‌های دهه ۱۷۲۰ روزنامه‌های آمریکای استعماری با شوقی وصف‌ناپذیر و به‌طور مفصل درباره مسائل سیاسی امپراتوری ایران می‌نوشتند...».
کتاب «ایران و آمریکا؛ تاریخ یک رابطه: از ۱۷۲۰ تا ۲۰۲۰» نوشته «جان قزوینیان» که نشر نیماژ به‌تازگی با ترجمه محسن عسگری به فارسی منتشر کرده است، تاریخ ۳۰۰ ساله و پرفرازونشیب دو کشور را در چهار فصل و ۲۶ بخش روایت می‌کند. فصل «بهاران» از بخش‌های «شرق عدن»، «تشریفات»، «خام‌دستان»، «زبردستان»، «مردی از مانیل» و «جنگ و صلح» تشکیل شده است اما فصل بعدی «تابستان» روابط ایران و آمریکاست که این فصل هم در هفت بخش «روی کثیف ماجرا»، «سربازشاه»، «سلام جانی!»، «بهار تهران»، «یک پنی بیشتر»، «ناقوس آزادی و پیژامه پشمی» و «۱۹۵۳» روایت می‌شود. اما بعد از آن می‌رسیم به خزان روابط ایران و آمریکا؛ در «پائیزان» هم با پنج بخش «بله و بله‌قربان»، «شما انقلاب می‌خواهی؟»، «این روحانی انقلابی»، «آخرین امپراتور» و «آنچه اندر وهم ناید» مسائل و پشت‌پرده وقایع ۱۹۵۳ تا ۱۹۷۹ واگویه می‌شوند. در نهایت می‌رسیم به «زمستان» این ماجرا. این فصل هم از طریق هشت بخش «۱۹۷۹»، «زیبا و شیرین»، «مترصد حسن نیت»، «اولین دقایق تغییر و امید»، «آن روزِ ماه سپتامبر»، «جنگ سرد معنوی»، «اتم برای صلح؟» و «طرحی برای شکست» روایت می‌شود. در پایان هم جان قزوینیان پیشنهادهایی را برای برون‌رفت رابطه ایران و آمریکا از بن‌بست ارائه می‌کند.
جان قزوینیان، روزنامه‌نگار و تاریخ‌پژوه ایرانی‌الاصل است که در آمریکا زندگی می‌کند. او مدیر موقت مرکز خاورمیانه در دانشگاه پنسیلوانیا در فیلادلفیا است. قزوینیان به‌دلیل نوشتن مقاله درباره سیاست‌های نفتی آفریقا و کتاب‌هایی درباره خاورمیانه و آفریقا مطرح است. قزوینیان همچنین برای فصلنامه نیشن، نیوزویک، جی کیو و ویرجینیا می‌نویسد. جان قزوینیان معتقد است آغاز روابط ایران و آمریکا را به‌جای یافتن مقصر اصلی «گناه نخستین» در صفحات تاریخی، باید در میان رابطه دیرینه میان مردم دو کشور جست‌وجو کرد و بر همین اساس کتاب «ایران و آمریکا، تاریخ یک رابطه» را به‌منظور نورافشانی بر چنین روایتی تاریخی به رشته تحریر درآورده است.
«محسن عسگری‌جهقی» مترجم کتاب درباره دشواری‌های ترجمه «ایران و آمریکا، تاریخ یک رابطه» می‌گوید: «طبیعی است ترجمه کتاب‌های تاریخیِ در‌هم‌تنیده با پود سیاست، بی‌تسلط بر دانش تاریخ سیاسی آن هم در موضوع حساسی چون رابطه میان ایران و آمریکا، دو کشوری که بیش از 40 سال است با هم دشمنی می‌ورزند، کاری صعب و دشوار است و پژوهشی است تام، خود تألیف مجددی در دل ترجمه است. تجربه نشان داده است ارتباط میان نویسنده و مترجم در بسیاری از این موارد بی‌شک همچون اکسیری راهگشاست. من نیز اول‌وهله به رسم احترام و ادب، همچنین به‌منظور حرمت‌نهادن به ارزش کار قلم و تحقیق و پژوهش پس از پایان‌یافتن ترجمه اثر با نویسنده محترم کتاب حاضر تماس گرفتم؛ گیریم در ایران قانون حق مؤلف برقرار نیست و چه بسیارانی زیر چنین چتری هرچه خواهند می‌کنند و حتی بدون آنکه نویسنده روحش خبردار باشد، به ترجمه کتابش دست می‌یازند. خوشبختانه فضای دوستانه و عالمانه‌ای که در این ارتباط‌گیری پدید آمد امکان تبادل نظر در موارد متعدد را سهل‌تر کرد».
«سعید لیلاز» هم در بخشی از مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشته، می‌گوید: «متأسفانه در نظام خلقت، نزاع بیهوده وجود ندارد. آنچه هریک از موجودات از‌ جمله آدم‌ها، خانواده‌ها، قبایل، دسته‌های سیاسی کشورها و سرانجام بلوک‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را کنار هم قرار داده، ظاهرا دوست و خیرخواه هم می‌کند، منافع مشترک است که هرگاه بیش از تضادها باشد به وحدت و اگر نباشد به نزاع و درگیری می‌انجامد. معمولا طعن و لعن این گزاره که «جهان ما جهان تضادهاست» متوجه فیلسوف ماتریالیست آلمانی کارل مارکس می‌شود، اما ما فراموش می‌کنیم که 200 سال پیش از مارکسِ خداناباور این توماس هابز، فیلسوف خداگرای بریتانیایی بود که جهان را در «وضع طبیعی» آن «جنگ همه علیه همه» توصیف کرد و تازه نه به قول مارکس «جنگ طبقات اجتماعی علیه همدیگر».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.