|

مروری کوتاه بر کتاب جنگ صدساله افغانستان اتهام‌زدایی فریب‌کارانه از نقش غرب

محمدحسین عمادی: کتاب جدیدی درباره افغانستان و تفسیر تحولات آن اخیرا توسط «فیل هالتون» به چاپ رسیده به نام «شستن خون با خون و جنگ صدساله افغانستان». این کتاب توسط انتشارات دوندورن‌پرس در کانادا منتشر شده و مورد استقبال شمار وسیعی از خوانندگان در سراسر جهان قرار گرفته است؛ خوانندگانی که با شگفتی تحولات اخیر افغانستان را دنبال می‌کنند. در زیر نگاهی مختصر دارم به رویکرد کتاب و نقد دیدگاهی که می‌کوشد غرب را از احساس گناه بزرگی که در طول تاریخ، درد و رنج و بلا و مصیبت را بر این ملت باریده‌، مبرّا کند. کتاب با تکیه بر تاریخ صدساله افغانستان سعی بر تحلیل شرایط و تحولات فعلی افغانستان دارد. نکته مثبت این کتاب بازنمایی تاریخ جنگ‌های صدساله و بیان تحولات تاریخی در بستر خاص جغرافیایی این کشور است. نویسنده به تفصیل به تاریخ جنگ‌های بریتانیا، شوروی و آمریکا در این کشور پرداخته و ویژگی‌های خاص و کلی جغرافیایی انسانی این کشور را بیان کرده است. اما نقطه عطف مهم و تاریخی این کتاب که در بیشتر تحلیل‌های تاریخی دیگر نویسندگان پیرامون افغانستان به فراموشی سپرده شده، در ارتباط با ظهور و قیام حبیب‌الله کلکانی (معروف به بچه سقا) در مواجهه با اصلاحات در افغانستان (توسط امان‌الله خان) است که به تفصیل بیان و تفسیر شده است. قیام بچه سقا و حکومت ۹ماهه او باعث فروپاشی حکومت و سقط جنین روند اصلاحات امان‌الله شد. هالتون (نویسنده) با بیان روند اصلاحات و تجدد شتاب‌زده امان‌الله با پیروی از ترکیه و ایران به تعارضات فرهنگی و مقاومت اجتماعی (با اتکا به عنصر سنت و مذهب) افغانستان معتقد است ریشه منازعات و ‌جنگ‌های داخلی افغانستان صرفا تعارضات قومی سنتی پشتون و دیدگاه رادیکال و بنیادگرای طالبان نیست. او معتقد است مداخلات عنصر خارجی (جنگ انگلیس، شوروی و آمریکا) بیشتر از آنکه منشأ جنگ و ستیز در این کشور باشد با منازعه سه عنصر فوق گره خورده و نادانسته و ناخواسته به مسیر دیگری کشیده شده است. با تحلیل اصلی این کتاب یک نقد اساسی دارم و آن‌هم این است که با وجود ادعای نویسنده در بی‌طرفی، در نهایت خواسته ثابت کند که مشکل افغانستان در درون افغان‌هاست و نقش مداخله صدساله قوای خارجی را به حداقل تخفیف داده است. او اساسا معتقد است کل تحولات و جنگ‌ها در افغانستان تحت تأثیر سه عامل داخلی و تعامل آنهاست: ۱- دولت ۲- نهادهای سنتی و ۳- نهاد مذهب. اما به این نکته اشاره نمی‌کند که هر سه نهاد با روش‌های سنتی و بومی خود سال‌های طولانی در تعامل بودند و زمانی جنگ واقعی و خون‌ریزی گسترده روی داد که عوامل خارجی با نیت استفاده ابزاری از دولت ملی یا محلی وارد این معادله شدند!
این کتاب در واقع به‌خوبی نوع عملکرد و نتیجه حاصل از آن را برای غرب و آمریکا در افغانستان توجیه می‌کند، احساس گناه حاصل از بحران‌های اخیر آنها را کاهش داده و حمایت از وضع موجود را توجیه می‌کند و در نهایت معتقد است افغان‌ها را در تعارض سه عنصر سنت، مذهب و دولت به خود واگذاشت و باید صبر کرد و منتظر بود. در آخر کتاب هم ضرب‌المثل معروفی به نقل از فرهنگ افغان‌ها آورده که تغییر و اصلاح ملایم و طبیعی انجام شده و قطره قطره جمع شود وانگهی دریا شود. خواننده اروپایی و آمریکایی کتاب بعد از خواندن این کتاب به یک معرفت تاریخی ناگفته رسیده و به یک راحتی وجدان دست پیدا می‌کند که آنچه افغان‌ها در این صد سال کشیده‌اند از خودشان یا حقشان است یا به قول افغان‌ها «از ماست که بر ماست!».

محمدحسین عمادی: کتاب جدیدی درباره افغانستان و تفسیر تحولات آن اخیرا توسط «فیل هالتون» به چاپ رسیده به نام «شستن خون با خون و جنگ صدساله افغانستان». این کتاب توسط انتشارات دوندورن‌پرس در کانادا منتشر شده و مورد استقبال شمار وسیعی از خوانندگان در سراسر جهان قرار گرفته است؛ خوانندگانی که با شگفتی تحولات اخیر افغانستان را دنبال می‌کنند. در زیر نگاهی مختصر دارم به رویکرد کتاب و نقد دیدگاهی که می‌کوشد غرب را از احساس گناه بزرگی که در طول تاریخ، درد و رنج و بلا و مصیبت را بر این ملت باریده‌، مبرّا کند. کتاب با تکیه بر تاریخ صدساله افغانستان سعی بر تحلیل شرایط و تحولات فعلی افغانستان دارد. نکته مثبت این کتاب بازنمایی تاریخ جنگ‌های صدساله و بیان تحولات تاریخی در بستر خاص جغرافیایی این کشور است. نویسنده به تفصیل به تاریخ جنگ‌های بریتانیا، شوروی و آمریکا در این کشور پرداخته و ویژگی‌های خاص و کلی جغرافیایی انسانی این کشور را بیان کرده است. اما نقطه عطف مهم و تاریخی این کتاب که در بیشتر تحلیل‌های تاریخی دیگر نویسندگان پیرامون افغانستان به فراموشی سپرده شده، در ارتباط با ظهور و قیام حبیب‌الله کلکانی (معروف به بچه سقا) در مواجهه با اصلاحات در افغانستان (توسط امان‌الله خان) است که به تفصیل بیان و تفسیر شده است. قیام بچه سقا و حکومت ۹ماهه او باعث فروپاشی حکومت و سقط جنین روند اصلاحات امان‌الله شد. هالتون (نویسنده) با بیان روند اصلاحات و تجدد شتاب‌زده امان‌الله با پیروی از ترکیه و ایران به تعارضات فرهنگی و مقاومت اجتماعی (با اتکا به عنصر سنت و مذهب) افغانستان معتقد است ریشه منازعات و ‌جنگ‌های داخلی افغانستان صرفا تعارضات قومی سنتی پشتون و دیدگاه رادیکال و بنیادگرای طالبان نیست. او معتقد است مداخلات عنصر خارجی (جنگ انگلیس، شوروی و آمریکا) بیشتر از آنکه منشأ جنگ و ستیز در این کشور باشد با منازعه سه عنصر فوق گره خورده و نادانسته و ناخواسته به مسیر دیگری کشیده شده است. با تحلیل اصلی این کتاب یک نقد اساسی دارم و آن‌هم این است که با وجود ادعای نویسنده در بی‌طرفی، در نهایت خواسته ثابت کند که مشکل افغانستان در درون افغان‌هاست و نقش مداخله صدساله قوای خارجی را به حداقل تخفیف داده است. او اساسا معتقد است کل تحولات و جنگ‌ها در افغانستان تحت تأثیر سه عامل داخلی و تعامل آنهاست: ۱- دولت ۲- نهادهای سنتی و ۳- نهاد مذهب. اما به این نکته اشاره نمی‌کند که هر سه نهاد با روش‌های سنتی و بومی خود سال‌های طولانی در تعامل بودند و زمانی جنگ واقعی و خون‌ریزی گسترده روی داد که عوامل خارجی با نیت استفاده ابزاری از دولت ملی یا محلی وارد این معادله شدند!
این کتاب در واقع به‌خوبی نوع عملکرد و نتیجه حاصل از آن را برای غرب و آمریکا در افغانستان توجیه می‌کند، احساس گناه حاصل از بحران‌های اخیر آنها را کاهش داده و حمایت از وضع موجود را توجیه می‌کند و در نهایت معتقد است افغان‌ها را در تعارض سه عنصر سنت، مذهب و دولت به خود واگذاشت و باید صبر کرد و منتظر بود. در آخر کتاب هم ضرب‌المثل معروفی به نقل از فرهنگ افغان‌ها آورده که تغییر و اصلاح ملایم و طبیعی انجام شده و قطره قطره جمع شود وانگهی دریا شود. خواننده اروپایی و آمریکایی کتاب بعد از خواندن این کتاب به یک معرفت تاریخی ناگفته رسیده و به یک راحتی وجدان دست پیدا می‌کند که آنچه افغان‌ها در این صد سال کشیده‌اند از خودشان یا حقشان است یا به قول افغان‌ها «از ماست که بر ماست!».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.