کمپینهای مرتبط با اعدام و سرانجامشان
عبدالصمد خرمشاهی- وکیل
در هفتهای که گذشت، هم روز جهانی مبارزه با اجرای حکم اعدام را در جهان داشتیم و هم یک پرونده حساس در ایران برای اجرای حکم اعدام مورد توجه افکار عمومی قرار گرفت. این دو موضوع موجب شد بار دیگر گفتوگوهایی میان موافقان و مخالفان اعدام دربگیرد. مسئله کمپینهای نه به اعدام در ایران در یک دهه اخیر بسیار مورد توجه افکار عمومی بوده و گاهی پروندهای مورد توجه افکار عمومی قرار میگیرد و در شبکههای اجتماعی موافقان و مخالفان زیادی درباره آن حرف میزنند. در این میان برخی هم معتقدند چنین اقداماتی از سوی افکار عمومی منجر به حساسشدن پرونده شده و روی سرنوشت آنها اثر میگذارد. پیش از آنکه به این موضوع بر اساس تجربیات کاری خودم بپردازم، کمی درباره تاریخ جنبش لغو اعدام و موافقان و مخالفان آن حرف بزنیم. در سال ۱۹۶۲ سازمان ملل به یک گروه کارشناسی مأموریت داد تا به بررسی این موضوع بپردازند که آیا جامعه جهانی تمایل دارد مجازات اعدام را لغو کند یا خیر. نتیجه این بررسی این بود که جوامعی که تمایل دارند این مجازات برداشته شود، بر گروه مخالفان غلبه دارند. آنها به دنبال مجازاتهای جایگزینی مثل زندانهای طولانیمدت بودند و همچنین از طرفداران اقدامات تنبیهی و تربیتی برای مجرمان بودند. از نظر کیفرشناسی میدانیم که دانشمندان کیفرشناسی نظرهای مختلفی دارند. «چزاره بکاریا»، یکی از جرمشناسان مشهور ایتالیایی، از اولین چهرههایی بود که مسئله حذف مجازات اعدام را مطرح کرده بود. ایتالیا هم ازجمله کشورهایی بود که مجازات اعدام را حذف کرد و سراغ شیوههای جایگزین برای تنبیه مجرمان رفت. بعدها اتحادیه اروپا هم مجازات اعدام را در قوانین کیفری خودش حذف کرد و شرط پیوستن به این اتحادیه کنارگذاشتن این قانون بود. عقیده آنها بر این است که این مجازات جبرانپذیر نیست و میشود به طرق دیگری مسئله اصلاح و تنبه مجرم را پیش گرفت. همچنین میتوان با سیستمهای دیگر نظارتی مسئله امنیت جامعه را هم برقرار کرد. گروهی که برابر این عقیده قرار دارند و موافق اجرای اعدام هستند، میگویند اعدام اقدامی است در جهت صیانت از حقوق مردم و جامعه. جرمشناسهای مشهوری هم بودند که موافق اجرای این حکم بودند؛ به نظر آنها اعدام ترس و دلهرهای را ایجاد میکند و تأثیر عمیقی بر فرد و همچنین گروه مجرمان جامعه میگذارد که میتواند بازدارند باشد.
بههرحال در این خصوص مناقشه زیاد بود. در ایران هم میبینیم که در پارهای از پروندههایی با موضوع قتل، افکار عمومی جامعه از یک فرد دفاع میکند یا علیه یکی از طرفهای دعواست. اگر افکار عمومی جامعه را بهعنوان یک دادگاه بزرگتر در کنار دادگاههای قضائی بدانیم، میبینیم تلاشهایی علیه اعدام در این سالها بهنوعی موجب وزندادن به گروه مخالف اجرای اعدام است. احتمالا این گروه در پروندههایی که دست به تلاش زدهاند در حال مخابره این پیام هستند که فرد متهم را فرد خطرناکی برای جامعه یا کسی که علیه جامعه قیام و اقدام کرده باشد، نمیشناسند. نمونههای زیادی هم وجود دارد که شاید معروفترینش پرونده خانم رحمانپور، شهلا جاهد، ریحانه جباری و روحالله داداشی بودند. در اینجا شاید بد نباشد به دو پرونده که مورد توجه مردم بود و سرنوشت آنها بعد از کمپینهای مختلف بپردازیم. پرونده معروف دلارا دارابی در رشت در دهه 80 مورد توجه عموم قرار گرفت، ولی کمپینهایی که برای آزادی دلارا دارابی به راه افتاده بود در ایران و خارج از ایران به موضوعی سیاسی تبدیل شد و این مسئله سیاسی روی روند پرونده نتیجه منفی گذاشت و نهایتا به اعدام او در سال ۸۸
منجر شد.
در رشت پروندهای بود برای دختری به اسم دلارا دارابی که در اصل پرونده شک و شبهههای فراوانی وجود داشت. جامعه هم به حمایت از او پرداخت؛ اما این پرونده بعدها به محل مناقشه سیاسی در داخل و خارج ایران تبدیل شد. کمپینهایی که برای نجات او به راه افتاد، با آمیختهشدن به سیاست دچار اثر منفی شدند. پرونده کبری رحمانپور هم پروندهای بود که کمپین و همراهی مردم برای نقض حکم اعدام را به همراه داشت و نهایتا این تلاشها منجر به آزادی او شد. احتمالا این کمپینها و نتایج آنها در ایران به بررسی بیشتری احتیاج دارد؛ گرچه سایهانداختن مسائل سیاسی روی پروندههای قضائی یک نقطه تاریک در حل آنها به شمار میرود.
در هفتهای که گذشت، هم روز جهانی مبارزه با اجرای حکم اعدام را در جهان داشتیم و هم یک پرونده حساس در ایران برای اجرای حکم اعدام مورد توجه افکار عمومی قرار گرفت. این دو موضوع موجب شد بار دیگر گفتوگوهایی میان موافقان و مخالفان اعدام دربگیرد. مسئله کمپینهای نه به اعدام در ایران در یک دهه اخیر بسیار مورد توجه افکار عمومی بوده و گاهی پروندهای مورد توجه افکار عمومی قرار میگیرد و در شبکههای اجتماعی موافقان و مخالفان زیادی درباره آن حرف میزنند. در این میان برخی هم معتقدند چنین اقداماتی از سوی افکار عمومی منجر به حساسشدن پرونده شده و روی سرنوشت آنها اثر میگذارد. پیش از آنکه به این موضوع بر اساس تجربیات کاری خودم بپردازم، کمی درباره تاریخ جنبش لغو اعدام و موافقان و مخالفان آن حرف بزنیم. در سال ۱۹۶۲ سازمان ملل به یک گروه کارشناسی مأموریت داد تا به بررسی این موضوع بپردازند که آیا جامعه جهانی تمایل دارد مجازات اعدام را لغو کند یا خیر. نتیجه این بررسی این بود که جوامعی که تمایل دارند این مجازات برداشته شود، بر گروه مخالفان غلبه دارند. آنها به دنبال مجازاتهای جایگزینی مثل زندانهای طولانیمدت بودند و همچنین از طرفداران اقدامات تنبیهی و تربیتی برای مجرمان بودند. از نظر کیفرشناسی میدانیم که دانشمندان کیفرشناسی نظرهای مختلفی دارند. «چزاره بکاریا»، یکی از جرمشناسان مشهور ایتالیایی، از اولین چهرههایی بود که مسئله حذف مجازات اعدام را مطرح کرده بود. ایتالیا هم ازجمله کشورهایی بود که مجازات اعدام را حذف کرد و سراغ شیوههای جایگزین برای تنبیه مجرمان رفت. بعدها اتحادیه اروپا هم مجازات اعدام را در قوانین کیفری خودش حذف کرد و شرط پیوستن به این اتحادیه کنارگذاشتن این قانون بود. عقیده آنها بر این است که این مجازات جبرانپذیر نیست و میشود به طرق دیگری مسئله اصلاح و تنبه مجرم را پیش گرفت. همچنین میتوان با سیستمهای دیگر نظارتی مسئله امنیت جامعه را هم برقرار کرد. گروهی که برابر این عقیده قرار دارند و موافق اجرای اعدام هستند، میگویند اعدام اقدامی است در جهت صیانت از حقوق مردم و جامعه. جرمشناسهای مشهوری هم بودند که موافق اجرای این حکم بودند؛ به نظر آنها اعدام ترس و دلهرهای را ایجاد میکند و تأثیر عمیقی بر فرد و همچنین گروه مجرمان جامعه میگذارد که میتواند بازدارند باشد.
بههرحال در این خصوص مناقشه زیاد بود. در ایران هم میبینیم که در پارهای از پروندههایی با موضوع قتل، افکار عمومی جامعه از یک فرد دفاع میکند یا علیه یکی از طرفهای دعواست. اگر افکار عمومی جامعه را بهعنوان یک دادگاه بزرگتر در کنار دادگاههای قضائی بدانیم، میبینیم تلاشهایی علیه اعدام در این سالها بهنوعی موجب وزندادن به گروه مخالف اجرای اعدام است. احتمالا این گروه در پروندههایی که دست به تلاش زدهاند در حال مخابره این پیام هستند که فرد متهم را فرد خطرناکی برای جامعه یا کسی که علیه جامعه قیام و اقدام کرده باشد، نمیشناسند. نمونههای زیادی هم وجود دارد که شاید معروفترینش پرونده خانم رحمانپور، شهلا جاهد، ریحانه جباری و روحالله داداشی بودند. در اینجا شاید بد نباشد به دو پرونده که مورد توجه مردم بود و سرنوشت آنها بعد از کمپینهای مختلف بپردازیم. پرونده معروف دلارا دارابی در رشت در دهه 80 مورد توجه عموم قرار گرفت، ولی کمپینهایی که برای آزادی دلارا دارابی به راه افتاده بود در ایران و خارج از ایران به موضوعی سیاسی تبدیل شد و این مسئله سیاسی روی روند پرونده نتیجه منفی گذاشت و نهایتا به اعدام او در سال ۸۸
منجر شد.
در رشت پروندهای بود برای دختری به اسم دلارا دارابی که در اصل پرونده شک و شبهههای فراوانی وجود داشت. جامعه هم به حمایت از او پرداخت؛ اما این پرونده بعدها به محل مناقشه سیاسی در داخل و خارج ایران تبدیل شد. کمپینهایی که برای نجات او به راه افتاد، با آمیختهشدن به سیاست دچار اثر منفی شدند. پرونده کبری رحمانپور هم پروندهای بود که کمپین و همراهی مردم برای نقض حکم اعدام را به همراه داشت و نهایتا این تلاشها منجر به آزادی او شد. احتمالا این کمپینها و نتایج آنها در ایران به بررسی بیشتری احتیاج دارد؛ گرچه سایهانداختن مسائل سیاسی روی پروندههای قضائی یک نقطه تاریک در حل آنها به شمار میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.