یونان و ترکیه بر مدار گفتوگوهای بیحاصل
محمود فاضلی. کارشناس بینالملل
شصتوسومین دور گفتوگوهای اکتشافی یونان و ترکیه در سطح معاونان وزارت خارجه یونان و ترکیه و پس از وقفهای پنجساله در آنکارا برگزار شد. گفتوگوهای طرفین در بخشهای اقتصاد و تجارت، حملونقل و ارتباطات، فناوری، انرژی، گردشگری، آموزش، دریانوردی، تأمین اجتماعی، بهداشت و محیط زیست بدون حصول نتیجه خاصی پایان یافت و تنها دستاورد آن حفظ کانال ارتباط بین دیپلماتهای دو کشور بود. این نشستها معمولا بدون اینکه تغییر جدی در اختلافات طرفین ایجاد کند، تنها بهعنوان یک راهکار برای حفظ و استمرار گفتوگوها جهت کاهش تنش باقی میماند. مذاکرات طرفین از 12 مارس سال 2002 در آنکارا در سطح معاونان وزرای خارجه و با هدف دستیابی به راهحلی «عادلانه، پایدار و فراگیر» برای حل مشکلات دریای اژه آغاز شده است. گفتوگوها پیش از این بهصورت «مذاکرات اکتشافی» انجام شده و نام آن به «مشورتی» تغییر کرد. در پی تبادل اظهارات تند مقامات دو کشور، تحرکات ترکیه در شرق جزیره کرت یونان و همچنین قبرس و نامه نماینده دائمی ترکیه در سازمان ملل به دبیرکل، فضای روابط سیاسی دو کشور در روزهای اخیر بار دیگر شاهد تنش بود. نماینده دائمی ترکیه در سازمان ملل بهتازگی در نامهای به دبیرکل، در واقع به نامه نماینده دائمی یونان پاسخ داد. او یونان را به رعایت مقررات غیرنظامیشدن جزایر که در پیمانهای لوزان (1923) و پاریس (1947) پیشبینی شده، فراخواند و از این کشور خواست رژیم غیرنظامی جزایر شرق اژه را به حالت قبل برگرداند. از آنجا که یونان با نظامیکردن جزایر پیمانهای لوزان و پاریس را نقض کرده، حقوق ناشی از این پیمانها را از دست داده است. این نامه تحولی جدی در مناقشه دو کشور ارزیابی میشود؛ چراکه ترکیه فقط موضوع غیرنظامیشدن جزایر را مطرح نمیکند و حاکمیت یونان در این جزایر را به این موضوع ربط داده است. وزیر خارجه یونان دستور داد نامهای در پاسخ به نامه نماینده دائمی ترکیه در سازمان ملل تهیه و ارسال شود. طرف یونانی ادعای ترکیه مبنی بر واگذاری حاکمیت جزایر شرق اژه به یونان توسط پیمانهای لوزان و پاریس مشروط به حفظ رژیم غیرنظامی این جزایر را بهعنوان تشدید مستقیم تنش دیپلماتیک، در کنار تاکتیکهای عملیات تهاجمی اخیر ترکیه در شرق جزیره کرت و آبهای قبرس ارزیابی میکند. به اعتقاد او، ترکیه که یونان را در صورت اجرای حق قانونی خود برای گسترش آبهای سرزمینی تهدید به جنگ کرده، تنها کشور جهان است که همسایه خود را در صورت اجرای حق مشروع خود به جنگ تهدید میکند. طرف یونانی اعتقاد دارد در حقوق بینالمللی هیچ پیوند و ارتباطی بین حاکمیت و غیرنظامیسازی وجود ندارد و استدلال ترکیه فاقد اعتبار و مبنای حقوقی است؛ چراکه در هیچجای جهان حاکمیت مشروط وجود ندارد. به باور آتن، ترکیه که بزرگترین ناوگان نیروی پیاده را در مقابل جزایر یونانی مستقر کرده و حق قانونی یونان در گسترش آبهای سرزمینی خود در دریایی اژه را بهانه جنگ محسوب میکند، نمیتواند درباره غیرنظامیسازی جزایر اژه سخن بگوید. اقدامات حفاری و اکتشافی ترکیه در شرق دریای مدیترانه باعث شدتگرفتن تنشها شد، اما بهدنبال حمایت آمریکا و اتحادیه اروپا از یونان، شدت تنشها کاهش یافت و آنکارا و آتن بار دیگر مسیر مذاکرات را در پیش گرفتهاند. سال گذشته، تنش میان دو کشور یونان و ترکیه بهدلیل ادامه عملیات اکتشاف انرژیهای فسیلی از سوی آنکارا در شرق مدیترانه بهصورت بیسابقهای گسترش یافت. کشتیهای اکتشافی ترکیه بهدنبال میدانهای گازی هستند که گفته میشود در شرق مدیترانه وجود دارند. تنشها با ترکیه تا حدی بالا گرفت که در نشست سران اتحادیه اروپا در ماه اکتبر سال گذشته، تصمیم بر آن شد تا آنکارا در صورت عدم توقف اکتشاف منابع فسیلی در مدیترانه از سوی اتحادیه اروپا مورد تحریم اقتصادی قرار گیرد. همچنین یونان میخواهد خطوط مرزی برخی از جزایر خود را که در نزدیکی ترکیه قرار دارند، برای همیشه تعیین کند، اما آنکارا اصرار دارد مذاکرات باید شامل تعیین مناطق انحصاری اقتصادی و فضای هوایی بین دو کشور نیز بشود. وزارت دفاع ترکیه بهتازگی مدعی شده است نیروی دریایی ترکیه با یک کشتی تحقیقاتی
یونانی - قبرسی بهدلیل نقض حریم دریایی ترکیه در دریای مدیترانه برخورد و آن را مجبور به خروج از منطقه کرد. وزیر دفاع ترکیه در جدیدترین موضعگیری خود تأکید دارد که یونان نباید تحت تأثیر دیگر کشورها علیه ترکیه موضعگیری کند. یونان با وجود هشدارهای ترکیه به تحریکات و تخلفات خود ادامه میدهد. اگرچه ترکیه طرفدار گفتوگو و راهحل مسالمتآمیز است، اما اجازه نخواهد داد که حقوق این کشور و قبرس ترکنشین نقض شود. این کشور همواره به راهحل مسالمتآمیز در قوانین بینالمللی و روابط همسایگی خوب حمایت میکند. پس از اینکه یونان توافقنامه دفاعی جدیدی شامل خرید تعدادی رزمناو را با فرانسه امضا کرد، ترکیه این توافقنامه را یک رقابت تسلیحاتی و دخالت فرانسه در بحران منطقه شرق مدیترانه دانست. آتن رقابت تسلیحاتی با ترکیه را تکذیب کرده و امضای این توافقنامه را یک موفقیت ملی بزرگ و در راستای حفاظت از منافع خود مهم دانست. بااینحال، ترکیه ضمن محکومکردن توافقنامه فرانسه و یونان تأکید دارد اینکه یونان به جای همکاری، سیاست خرید اسلحه و منزویکردن ترکیه را در پیش گرفته، مشکلساز بوده، به خودش و اتحادیه اروپا آسیب زده و ثبات و صلح منطقهای را به خطر میاندازد.
شصتوسومین دور گفتوگوهای اکتشافی یونان و ترکیه در سطح معاونان وزارت خارجه یونان و ترکیه و پس از وقفهای پنجساله در آنکارا برگزار شد. گفتوگوهای طرفین در بخشهای اقتصاد و تجارت، حملونقل و ارتباطات، فناوری، انرژی، گردشگری، آموزش، دریانوردی، تأمین اجتماعی، بهداشت و محیط زیست بدون حصول نتیجه خاصی پایان یافت و تنها دستاورد آن حفظ کانال ارتباط بین دیپلماتهای دو کشور بود. این نشستها معمولا بدون اینکه تغییر جدی در اختلافات طرفین ایجاد کند، تنها بهعنوان یک راهکار برای حفظ و استمرار گفتوگوها جهت کاهش تنش باقی میماند. مذاکرات طرفین از 12 مارس سال 2002 در آنکارا در سطح معاونان وزرای خارجه و با هدف دستیابی به راهحلی «عادلانه، پایدار و فراگیر» برای حل مشکلات دریای اژه آغاز شده است. گفتوگوها پیش از این بهصورت «مذاکرات اکتشافی» انجام شده و نام آن به «مشورتی» تغییر کرد. در پی تبادل اظهارات تند مقامات دو کشور، تحرکات ترکیه در شرق جزیره کرت یونان و همچنین قبرس و نامه نماینده دائمی ترکیه در سازمان ملل به دبیرکل، فضای روابط سیاسی دو کشور در روزهای اخیر بار دیگر شاهد تنش بود. نماینده دائمی ترکیه در سازمان ملل بهتازگی در نامهای به دبیرکل، در واقع به نامه نماینده دائمی یونان پاسخ داد. او یونان را به رعایت مقررات غیرنظامیشدن جزایر که در پیمانهای لوزان (1923) و پاریس (1947) پیشبینی شده، فراخواند و از این کشور خواست رژیم غیرنظامی جزایر شرق اژه را به حالت قبل برگرداند. از آنجا که یونان با نظامیکردن جزایر پیمانهای لوزان و پاریس را نقض کرده، حقوق ناشی از این پیمانها را از دست داده است. این نامه تحولی جدی در مناقشه دو کشور ارزیابی میشود؛ چراکه ترکیه فقط موضوع غیرنظامیشدن جزایر را مطرح نمیکند و حاکمیت یونان در این جزایر را به این موضوع ربط داده است. وزیر خارجه یونان دستور داد نامهای در پاسخ به نامه نماینده دائمی ترکیه در سازمان ملل تهیه و ارسال شود. طرف یونانی ادعای ترکیه مبنی بر واگذاری حاکمیت جزایر شرق اژه به یونان توسط پیمانهای لوزان و پاریس مشروط به حفظ رژیم غیرنظامی این جزایر را بهعنوان تشدید مستقیم تنش دیپلماتیک، در کنار تاکتیکهای عملیات تهاجمی اخیر ترکیه در شرق جزیره کرت و آبهای قبرس ارزیابی میکند. به اعتقاد او، ترکیه که یونان را در صورت اجرای حق قانونی خود برای گسترش آبهای سرزمینی تهدید به جنگ کرده، تنها کشور جهان است که همسایه خود را در صورت اجرای حق مشروع خود به جنگ تهدید میکند. طرف یونانی اعتقاد دارد در حقوق بینالمللی هیچ پیوند و ارتباطی بین حاکمیت و غیرنظامیسازی وجود ندارد و استدلال ترکیه فاقد اعتبار و مبنای حقوقی است؛ چراکه در هیچجای جهان حاکمیت مشروط وجود ندارد. به باور آتن، ترکیه که بزرگترین ناوگان نیروی پیاده را در مقابل جزایر یونانی مستقر کرده و حق قانونی یونان در گسترش آبهای سرزمینی خود در دریایی اژه را بهانه جنگ محسوب میکند، نمیتواند درباره غیرنظامیسازی جزایر اژه سخن بگوید. اقدامات حفاری و اکتشافی ترکیه در شرق دریای مدیترانه باعث شدتگرفتن تنشها شد، اما بهدنبال حمایت آمریکا و اتحادیه اروپا از یونان، شدت تنشها کاهش یافت و آنکارا و آتن بار دیگر مسیر مذاکرات را در پیش گرفتهاند. سال گذشته، تنش میان دو کشور یونان و ترکیه بهدلیل ادامه عملیات اکتشاف انرژیهای فسیلی از سوی آنکارا در شرق مدیترانه بهصورت بیسابقهای گسترش یافت. کشتیهای اکتشافی ترکیه بهدنبال میدانهای گازی هستند که گفته میشود در شرق مدیترانه وجود دارند. تنشها با ترکیه تا حدی بالا گرفت که در نشست سران اتحادیه اروپا در ماه اکتبر سال گذشته، تصمیم بر آن شد تا آنکارا در صورت عدم توقف اکتشاف منابع فسیلی در مدیترانه از سوی اتحادیه اروپا مورد تحریم اقتصادی قرار گیرد. همچنین یونان میخواهد خطوط مرزی برخی از جزایر خود را که در نزدیکی ترکیه قرار دارند، برای همیشه تعیین کند، اما آنکارا اصرار دارد مذاکرات باید شامل تعیین مناطق انحصاری اقتصادی و فضای هوایی بین دو کشور نیز بشود. وزارت دفاع ترکیه بهتازگی مدعی شده است نیروی دریایی ترکیه با یک کشتی تحقیقاتی
یونانی - قبرسی بهدلیل نقض حریم دریایی ترکیه در دریای مدیترانه برخورد و آن را مجبور به خروج از منطقه کرد. وزیر دفاع ترکیه در جدیدترین موضعگیری خود تأکید دارد که یونان نباید تحت تأثیر دیگر کشورها علیه ترکیه موضعگیری کند. یونان با وجود هشدارهای ترکیه به تحریکات و تخلفات خود ادامه میدهد. اگرچه ترکیه طرفدار گفتوگو و راهحل مسالمتآمیز است، اما اجازه نخواهد داد که حقوق این کشور و قبرس ترکنشین نقض شود. این کشور همواره به راهحل مسالمتآمیز در قوانین بینالمللی و روابط همسایگی خوب حمایت میکند. پس از اینکه یونان توافقنامه دفاعی جدیدی شامل خرید تعدادی رزمناو را با فرانسه امضا کرد، ترکیه این توافقنامه را یک رقابت تسلیحاتی و دخالت فرانسه در بحران منطقه شرق مدیترانه دانست. آتن رقابت تسلیحاتی با ترکیه را تکذیب کرده و امضای این توافقنامه را یک موفقیت ملی بزرگ و در راستای حفاظت از منافع خود مهم دانست. بااینحال، ترکیه ضمن محکومکردن توافقنامه فرانسه و یونان تأکید دارد اینکه یونان به جای همکاری، سیاست خرید اسلحه و منزویکردن ترکیه را در پیش گرفته، مشکلساز بوده، به خودش و اتحادیه اروپا آسیب زده و ثبات و صلح منطقهای را به خطر میاندازد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.