|

به یاد جان‌باختگان پرواز اوکراین

جشن تولد دختر غایب

جمشید رحمانی‌فر

سه‌شنبه سیزدهم مهر روز تولد تو بود
نسیم عزیز! این روزها کابوسی در بیداری می‌بینم که موشکی به هواپیمای بی‌پناه مسافری می‌خورد و بعد تو و دیگر سرنشینان... از خواب می‌پرم تا به خودم بگویم هرچه دیده‌ام خواب بوده؟ نه... خواب نیستم، خواب ندارم که... بیدارم و این کابوس زنده، روز و شبم را تیره کرده.
امروز رفتم کافی‌شاپی که همیشه پاتوق من و تو و گاهی هم من و تو و مامان بود. گفتم برایت یک جشن تولد غریبانه بگیرم. البته مامان را نیاوردم. گفتم شیون می‌کند و کافه را به هم می‌ریزد. کافه تقریبا شلوغ بود. فقط یک میز چهار‌نفره و یک میز دو‌نفره خالی بودند. رفتم پشت میز دو‌نفره نشستم و خیره شدم به صندلی روبه‌رویم که جای تو بود. کنارم سه تا دختر دور میز گرد و کوچکی نشسته بودند و از خنده غش کرده بودند؛ اما صدایشان را نجیبانه فرو می‌خوردند. از بلندگو صدای آوازی بلند بود. کمی از ترانه را توی موبایلم تایپ کردم: «بسّه جون هر دومون خسته شدم از این شبا/ کم نشو از زندگیم داغون شدم برگرد بیا». کمی گذشت و پسر جوانی که قبلا او را ندیده بودم و انگار تازه توی کافی‌شاپ مشغول به کار شده با ریش مرتب و موهای بافته و جلیقه و کفش کتانی از پشت پیشخوان سر میزم آمد. در‌حالی‌که مقوای منو را به سینه‌اش فشرده بود، مؤدبانه پرسید: «سلام قربان، چیزی میل دارید یا منتظر کسی هستید؟». خب تازه‌وارد بود و نمی‌دانست که من و تو مشتری همیشگی آنجا هستیم. گفتم: «منتظرم، منتظر نسیم. نوزده ماهه که منتظرشم، ولی دیگه داره میاد. فردا تولدشه». پسر جوان با گیجی لبخندی زد و گفت: «در خدمتم». به رسم عادت همیشگی یک قهوه اسپرسو برای خودم و یک لاته برای تو سفارش دادم و گفتم : «تا شما سفارش رو بیارید، اونم میاد»؛ ولی توی دلم به خودم نهیب زدم: «جمشید دست از این دیوونه‌بازی‌ها بردار! نسیم کجا بود؟ کمی که بگذره و نسیم نیاد، می‌خندن بهت. میگن عاقله مرد، تنها اومده تو کافی‌شاپ و جلوجلو منتظره و جلوجلو سفارش هم داده؛ اما نسیم قالش گذاشته و نیومده». واقعا نسیم تو قراره دیگه برنگردی؟ بسّه جون هر دومون خسته شدم از این شبا... .
وقتی بچه بودی مثل همه بچه‌ها دوست داشتی برایت تعریف کنیم که روز تولدت چطور گذشته. حالا یک بار دیگر برای خودم و خودت آن روز را مرور می‌کنم. هشت صبح مامان دردش گرفت و چیزی نگذشت که من و او و مامان‌بزرگت توی ماشین بودیم. اطراف پل شهرک آزمایش ترافیک سنگین بود و من پشت فرمان دلم غلغل می‌کرد که کاش ماشین‌ها کنار بروند... ساعت 9 به بیمارستان تهران رسیدیم. پدر‌بزرگ و عمه‌ها و خاله‌هات هم یکی‌یکی خودشان را به بیمارستان رساندند. خبر آمد که تو به دنیا آمدی. خدا به امین یک خواهر داد و جنس من و مامان هم جور شد. بابابزرگ شادی‌اش را با دادن انعام و شیرینی به کادر بیمارستان نشان می‌داد. پاییز و خزان و برگریزان آمده بود؛ اما برای ما همه چیز بهار بود. هیچ برگی زرد نمی‌شد و از شاخه نمی‌افتاد. پاییز، زرد نبود و سیزده بهترین عدد دنیا بود.
دوست دارم یکی را پیدا کنم و برایش درباره تو درد‌دل کنم و بگویم ببین چه جشن تولدی داریم! برگردم به خاطراتم و بگویم که نسیم زود راه افتاد و زود زبان باز کرد. دو‌سال‌و نیمش بود که با بزرگ‌ترها روان حرف می‌زد و یک کوه سؤال داشت. خیلی زود به ورزش علاقه نشان داد. شش سالش بود که در ژیمناستیک کودکان در سطح استان درخشید. بعدها عاشق ریاضی شد و برای حل هر مسئله‌ای دنبال راهی غیر از آنچه معلمانش به او آموخته بودند، می‌گشت. به اندازه جدی، درون‌گرا و صاحب فکر و به اندازه مهربان و شوخ و بی‌حاشیه بود. روابطش با امین خوب بود، همدم و هم‌راز مامان در خانه و خرید بود و رفیق و همراه بابا در بازارگردی و کافه‌گردی و تئاتر و کنسرت؛ عاشق ته‌چین مسلم و چلوکباب شرف‌الاسلامی و شیفته تماشای دریا در هنگام غروب و قدم‌زدن زیر باران ملایم. روز اول فروردین می‌افتاد دنبال تهیه کیک برای تولد من. در فضای درس، کارشناسی مهندسی پزشکی را در دانشگاه پلی‌تکنیک گذراند و چون بالاترین نمره را آورد، بدون کنکور وارد کارشناسی ارشد همان رشته مهندسی پزشکی در همان دانشگاه شد. باز هم چون بالاترین نمره را داشت، بدون کنکور در همان رشته و همان دانشگاه در مقطع دکترا قبول شد. دوستانش با حرص و خنده می‌گفتند این نسیم وروجک چطور به این همه کار می‌رسد؟ درس، هنر نقاشی، آموزش موسیقی، ورزش، دیدن فیلم و تئاتر؟ یک دختر، آن هم با شرایط و محدودیت‌های ایران؟ بعد یکی از استادهایش گفت که نسیم حیف است. بهتر است تحصیلاتش را در دانشگاه بهتری ادامه بدهد. آمریکا نرفت؛ چون برای ماها رفتن به آنجا دشوار بود. رفت دانشگاه آلبرتای کانادا و در رشته بیومکانیک که از گرایش‌های مهندسی پزشکی است، مشغول ادامه تحصیل شد. دلخوشی ما این بود که هر روز بین هشت تا هشت‌و‌نیم صبح کامپیوتر را روشن کنیم و منتظر تماس تصویری‌اش باشیم. آذر 98 بین تعطیلات ترم یک سفر آمد ایران و ما چقدر ذوق کردیم. همه‌اش به شادی و دیدار و گردش و خرید گذشت. یادم هست موقع برگشتن مادرش با چه وسواسی چمدانش را بست. بسته‌های دمنوش‌ها را یکی‌یکی چید و روی هر‌کدام مورد مصرفش را نوشت. هرچه به روز برگشتنش نزدیک‌تر می‌شدیم، دلمان بیشتر می‌گرفت. طاقت دوری‌اش را نداشتیم. دیگر نمی‌دانستیم که این آخرین دیدار است. ساعتی از رفتنش نگذشته بود که خبر سقوط هواپیمای اوکراین روی سرمان که نه، روی قلبمان هم که نه، بلکه روی زندگی‌مان آوار شد. فقط او نبود و فقط ما نبودیم. یک هواپیما بود. حالا دیگر همه فصل‌ها برای ما خزان است.
بفرما نسیم جان، این هم از شب جشن تولد تو. گفتم یک سر بیایم کافی‌شاپ و هوایی تازه کنم؛ ولی اندوهم تازه شد. صندلی‌ام را عقب دادم، از پشت میز بلند شدم. به جای خالی تو خیره شدم. اسپرسو و قهوه لاته روی میز کوچک من و تو یخ کرده بود. پسر جوان و مؤدب با موهای بافته دوباره جلو آمد و پرسید: «قربان تشریف می‌برید؟ چیزی میل نکردید. نیامدند؟» گفتم: «نه، دفعه بعد شاید بیاید».

سه‌شنبه سیزدهم مهر روز تولد تو بود
نسیم عزیز! این روزها کابوسی در بیداری می‌بینم که موشکی به هواپیمای بی‌پناه مسافری می‌خورد و بعد تو و دیگر سرنشینان... از خواب می‌پرم تا به خودم بگویم هرچه دیده‌ام خواب بوده؟ نه... خواب نیستم، خواب ندارم که... بیدارم و این کابوس زنده، روز و شبم را تیره کرده.
امروز رفتم کافی‌شاپی که همیشه پاتوق من و تو و گاهی هم من و تو و مامان بود. گفتم برایت یک جشن تولد غریبانه بگیرم. البته مامان را نیاوردم. گفتم شیون می‌کند و کافه را به هم می‌ریزد. کافه تقریبا شلوغ بود. فقط یک میز چهار‌نفره و یک میز دو‌نفره خالی بودند. رفتم پشت میز دو‌نفره نشستم و خیره شدم به صندلی روبه‌رویم که جای تو بود. کنارم سه تا دختر دور میز گرد و کوچکی نشسته بودند و از خنده غش کرده بودند؛ اما صدایشان را نجیبانه فرو می‌خوردند. از بلندگو صدای آوازی بلند بود. کمی از ترانه را توی موبایلم تایپ کردم: «بسّه جون هر دومون خسته شدم از این شبا/ کم نشو از زندگیم داغون شدم برگرد بیا». کمی گذشت و پسر جوانی که قبلا او را ندیده بودم و انگار تازه توی کافی‌شاپ مشغول به کار شده با ریش مرتب و موهای بافته و جلیقه و کفش کتانی از پشت پیشخوان سر میزم آمد. در‌حالی‌که مقوای منو را به سینه‌اش فشرده بود، مؤدبانه پرسید: «سلام قربان، چیزی میل دارید یا منتظر کسی هستید؟». خب تازه‌وارد بود و نمی‌دانست که من و تو مشتری همیشگی آنجا هستیم. گفتم: «منتظرم، منتظر نسیم. نوزده ماهه که منتظرشم، ولی دیگه داره میاد. فردا تولدشه». پسر جوان با گیجی لبخندی زد و گفت: «در خدمتم». به رسم عادت همیشگی یک قهوه اسپرسو برای خودم و یک لاته برای تو سفارش دادم و گفتم : «تا شما سفارش رو بیارید، اونم میاد»؛ ولی توی دلم به خودم نهیب زدم: «جمشید دست از این دیوونه‌بازی‌ها بردار! نسیم کجا بود؟ کمی که بگذره و نسیم نیاد، می‌خندن بهت. میگن عاقله مرد، تنها اومده تو کافی‌شاپ و جلوجلو منتظره و جلوجلو سفارش هم داده؛ اما نسیم قالش گذاشته و نیومده». واقعا نسیم تو قراره دیگه برنگردی؟ بسّه جون هر دومون خسته شدم از این شبا... .
وقتی بچه بودی مثل همه بچه‌ها دوست داشتی برایت تعریف کنیم که روز تولدت چطور گذشته. حالا یک بار دیگر برای خودم و خودت آن روز را مرور می‌کنم. هشت صبح مامان دردش گرفت و چیزی نگذشت که من و او و مامان‌بزرگت توی ماشین بودیم. اطراف پل شهرک آزمایش ترافیک سنگین بود و من پشت فرمان دلم غلغل می‌کرد که کاش ماشین‌ها کنار بروند... ساعت 9 به بیمارستان تهران رسیدیم. پدر‌بزرگ و عمه‌ها و خاله‌هات هم یکی‌یکی خودشان را به بیمارستان رساندند. خبر آمد که تو به دنیا آمدی. خدا به امین یک خواهر داد و جنس من و مامان هم جور شد. بابابزرگ شادی‌اش را با دادن انعام و شیرینی به کادر بیمارستان نشان می‌داد. پاییز و خزان و برگریزان آمده بود؛ اما برای ما همه چیز بهار بود. هیچ برگی زرد نمی‌شد و از شاخه نمی‌افتاد. پاییز، زرد نبود و سیزده بهترین عدد دنیا بود.
دوست دارم یکی را پیدا کنم و برایش درباره تو درد‌دل کنم و بگویم ببین چه جشن تولدی داریم! برگردم به خاطراتم و بگویم که نسیم زود راه افتاد و زود زبان باز کرد. دو‌سال‌و نیمش بود که با بزرگ‌ترها روان حرف می‌زد و یک کوه سؤال داشت. خیلی زود به ورزش علاقه نشان داد. شش سالش بود که در ژیمناستیک کودکان در سطح استان درخشید. بعدها عاشق ریاضی شد و برای حل هر مسئله‌ای دنبال راهی غیر از آنچه معلمانش به او آموخته بودند، می‌گشت. به اندازه جدی، درون‌گرا و صاحب فکر و به اندازه مهربان و شوخ و بی‌حاشیه بود. روابطش با امین خوب بود، همدم و هم‌راز مامان در خانه و خرید بود و رفیق و همراه بابا در بازارگردی و کافه‌گردی و تئاتر و کنسرت؛ عاشق ته‌چین مسلم و چلوکباب شرف‌الاسلامی و شیفته تماشای دریا در هنگام غروب و قدم‌زدن زیر باران ملایم. روز اول فروردین می‌افتاد دنبال تهیه کیک برای تولد من. در فضای درس، کارشناسی مهندسی پزشکی را در دانشگاه پلی‌تکنیک گذراند و چون بالاترین نمره را آورد، بدون کنکور وارد کارشناسی ارشد همان رشته مهندسی پزشکی در همان دانشگاه شد. باز هم چون بالاترین نمره را داشت، بدون کنکور در همان رشته و همان دانشگاه در مقطع دکترا قبول شد. دوستانش با حرص و خنده می‌گفتند این نسیم وروجک چطور به این همه کار می‌رسد؟ درس، هنر نقاشی، آموزش موسیقی، ورزش، دیدن فیلم و تئاتر؟ یک دختر، آن هم با شرایط و محدودیت‌های ایران؟ بعد یکی از استادهایش گفت که نسیم حیف است. بهتر است تحصیلاتش را در دانشگاه بهتری ادامه بدهد. آمریکا نرفت؛ چون برای ماها رفتن به آنجا دشوار بود. رفت دانشگاه آلبرتای کانادا و در رشته بیومکانیک که از گرایش‌های مهندسی پزشکی است، مشغول ادامه تحصیل شد. دلخوشی ما این بود که هر روز بین هشت تا هشت‌و‌نیم صبح کامپیوتر را روشن کنیم و منتظر تماس تصویری‌اش باشیم. آذر 98 بین تعطیلات ترم یک سفر آمد ایران و ما چقدر ذوق کردیم. همه‌اش به شادی و دیدار و گردش و خرید گذشت. یادم هست موقع برگشتن مادرش با چه وسواسی چمدانش را بست. بسته‌های دمنوش‌ها را یکی‌یکی چید و روی هر‌کدام مورد مصرفش را نوشت. هرچه به روز برگشتنش نزدیک‌تر می‌شدیم، دلمان بیشتر می‌گرفت. طاقت دوری‌اش را نداشتیم. دیگر نمی‌دانستیم که این آخرین دیدار است. ساعتی از رفتنش نگذشته بود که خبر سقوط هواپیمای اوکراین روی سرمان که نه، روی قلبمان هم که نه، بلکه روی زندگی‌مان آوار شد. فقط او نبود و فقط ما نبودیم. یک هواپیما بود. حالا دیگر همه فصل‌ها برای ما خزان است.
بفرما نسیم جان، این هم از شب جشن تولد تو. گفتم یک سر بیایم کافی‌شاپ و هوایی تازه کنم؛ ولی اندوهم تازه شد. صندلی‌ام را عقب دادم، از پشت میز بلند شدم. به جای خالی تو خیره شدم. اسپرسو و قهوه لاته روی میز کوچک من و تو یخ کرده بود. پسر جوان و مؤدب با موهای بافته دوباره جلو آمد و پرسید: «قربان تشریف می‌برید؟ چیزی میل نکردید. نیامدند؟» گفتم: «نه، دفعه بعد شاید بیاید».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.