|

علیه یک نابرخورداری اجتماعی

الهام فخاري

۳۰ سپتامبر، برابر با ۹ مهر، روز جهانی ناشنوایان و زبان اشاره نام‌گذاری شده است. این نام‌گذاری برای پاسداشت حقوق ناشنوایان انجام شده و در ایران سال ۱۳۸۰ شورای فرهنگ عمومی هم این روز را ثبت کرده است. برجسته‌ترین نهاد مدنی ناشنوایان در جهان فدراسیون جهانی ناشنوایان با عضویت بیش از

۱۳۰ کشور است که کانون‌مند بر حقوق ناشنوایان از هر جنس، نژاد و کشور و در راستای برابری ناشنوایان با دیگر بخش‌های جامعه کار می‌کند.
اگر زندگی روزمره خود را بازخوانی کنید، درمی‌یابید که در روند یک روز کاری، آموزشی یا فراغتی، خیلی‌خیلی کم با شهروندان کم‌شنوا یا ناشنوا سروکار پیدا می‌کنید. ناشنوایان هم مانند دیگر افراد با نیازهای ویژه در زندگی روزمره ایرانی ما کم‌رنگ شده‌اند. این وضعیت پیامد کم‌توجهی به ناهماهنگی‌ها و گوناگونی نیازهای شهروندان و کم‌کاری در زمینه دسترسی‌های برابر برای زندگی برابر در شهر یا روستاست. با اینکه در زمینه قانون‌گذاری مصوبه مجلس دهم گامی ارزشمند در راستای حق برابر شهروندان با نیازهای ویژه بود، ولی روند اجرای این قانون در کشور ما همچنان دچار دست‌اندازهای جدی است. یکی از ارزنده‌‌ترین بندهای این قانون، به‌کارگیری (استخدام) افراد دارای معلولیت در برنامه‌های استخدام نیرو در سازمان‌ها و نهادهای عمومی و دولتی و همچنین برقرارکردن بسته‌های انگیزشی برای بخش خصوصی در راستای به‌کارگیری این بخش از جامعه است. شوربختانه درست همین بند از قانون هنوز در سازمان‌ها اجرا نمی‌شود، درحالی‌که افراد دارای معلولیت به‌مثابه نیروهای متخصص، پرتلاش و سازنده‌ آماده حضور در بازار کار ایران هستند و بر پایه قانون درصد مشخصی از ظرفیت‌های کار برای آنها پیش‌بینی شده است. این در حالی است که شمار ناشنوایان کشور کمتر از یک میلیون نفر و بخشی از آنها سالمندان بالای ۶۵ سال هستند.
در برنامه سوم توسعه شهر تهران که در دوره پنجم شورای اسلامی شهر تهران (تهران، ری و تجریش) مصوب شد، با پرداختن به حق افراد دارای معلولیت، ازجمله ناشنوایان، به شهر و زندگی شهروندی بر مناسب‌سازی ساختمان‌ها، خدمات و رعایت حق به‌کارگرفته‌شدن در سازمان‌ها پافشاری شده است.
هنگامی می‌توان از شهر نمونه یا الگو در کشور، منطقه یا جهان سخن گفت که در گام نخست شهروندان بتوانند دسترسی‌های برابر به خدمات و فرصت‌های شهری داشته باشند. در این میان، بجاآوردن حق شهروندان ناشنوا و کم‌شنوا هم نیازمند پیگیری مشخص و پی‌در‌پی از سوی نمایندگان مردم در شوراها و همچنین مجلس و بازرسی و نظارت بر کار دستگاه‌های اجرائی از روزن رعایت حقوق ناشنوایان است. گستره این حقوق از یک روزمره معمولی از در خانه بیرون‌رفتن تا جنبه‌هایی مانند اشتغال و حق برابر در کار و درمان و مانند اینها هم هست. مناسب‌سازی شهری که در سال‌های گذشته پیگیری شد، اقدامی بایسته و ارزنده بود و شایسته است در پیگیری و ادامه این مناسب‌سازی به جامعه شهروندان ناشنوا هم توجهی ویژه داشت. هنوز نشانه‌های هشداردهنده، خدمات شهری و فرایندهای اداری زیادی هستند که برای ناشنوایان آماده‌سازی نشده‌اند. هنوز در ساختمان‌های بزرگ مناسب‌سازی ویژه ناشنوایان به‌مثابه یک ضرورت در کار نیست و در خدمات روزمره اداری، اجرائی و درمانی هم نشانه‌گذاری و خدمات ویژه ناشنوایان کم هستند.
در کنار این کاستی‌ها باید از جهش و پیشرفت خوبی که در فضای مجازی و کارکردهای رسانه‌ای در زمینه مناسب‌سازی برای ناشنوایان رخ داده هم سخن گفت. بسیاری از صفحه‌های پربیننده با درج زیرنویس نوشتاری، دسترسی به محتوای رسانه‌ای را برای ناشنوایان هم فراهم می‌کنند. فضای مجازی با اینکه بیشتر دیداری-شنیداری است ولی با یاری فناوری فضای کنشگری سازنده‌ای برای ناشنوایان پدید آورده است. در میان کنشگران فضای مجازی ایرانی چهره‌هایی پربیننده‌ از جامعه ناشنوایان هم هستند که محتوایی قابل بهره‌برداری نه‌تنها برای ناشنوایان بلکه برای همه جامعه و ازجمله افراد با نیازهای گوناگون باهم‌رسانی می‌کنند. روز و هفته جهانی ناشنوایان و زبان اشاره یادآور آن است که ناشنوایی نباید موجب نابرخورداری از حقوق شهروندی شود. این روز به‌ویژه برای مدیریت شهری که با فرایند زندگی همه شهروندان از تولد تا مرگ سروکار دارد و همه جنبه‌های زندگی مردم را دربر می‌گیرد، باید اهمیتی دوچندان و ویژه داشته باشد.

۳۰ سپتامبر، برابر با ۹ مهر، روز جهانی ناشنوایان و زبان اشاره نام‌گذاری شده است. این نام‌گذاری برای پاسداشت حقوق ناشنوایان انجام شده و در ایران سال ۱۳۸۰ شورای فرهنگ عمومی هم این روز را ثبت کرده است. برجسته‌ترین نهاد مدنی ناشنوایان در جهان فدراسیون جهانی ناشنوایان با عضویت بیش از

۱۳۰ کشور است که کانون‌مند بر حقوق ناشنوایان از هر جنس، نژاد و کشور و در راستای برابری ناشنوایان با دیگر بخش‌های جامعه کار می‌کند.
اگر زندگی روزمره خود را بازخوانی کنید، درمی‌یابید که در روند یک روز کاری، آموزشی یا فراغتی، خیلی‌خیلی کم با شهروندان کم‌شنوا یا ناشنوا سروکار پیدا می‌کنید. ناشنوایان هم مانند دیگر افراد با نیازهای ویژه در زندگی روزمره ایرانی ما کم‌رنگ شده‌اند. این وضعیت پیامد کم‌توجهی به ناهماهنگی‌ها و گوناگونی نیازهای شهروندان و کم‌کاری در زمینه دسترسی‌های برابر برای زندگی برابر در شهر یا روستاست. با اینکه در زمینه قانون‌گذاری مصوبه مجلس دهم گامی ارزشمند در راستای حق برابر شهروندان با نیازهای ویژه بود، ولی روند اجرای این قانون در کشور ما همچنان دچار دست‌اندازهای جدی است. یکی از ارزنده‌‌ترین بندهای این قانون، به‌کارگیری (استخدام) افراد دارای معلولیت در برنامه‌های استخدام نیرو در سازمان‌ها و نهادهای عمومی و دولتی و همچنین برقرارکردن بسته‌های انگیزشی برای بخش خصوصی در راستای به‌کارگیری این بخش از جامعه است. شوربختانه درست همین بند از قانون هنوز در سازمان‌ها اجرا نمی‌شود، درحالی‌که افراد دارای معلولیت به‌مثابه نیروهای متخصص، پرتلاش و سازنده‌ آماده حضور در بازار کار ایران هستند و بر پایه قانون درصد مشخصی از ظرفیت‌های کار برای آنها پیش‌بینی شده است. این در حالی است که شمار ناشنوایان کشور کمتر از یک میلیون نفر و بخشی از آنها سالمندان بالای ۶۵ سال هستند.
در برنامه سوم توسعه شهر تهران که در دوره پنجم شورای اسلامی شهر تهران (تهران، ری و تجریش) مصوب شد، با پرداختن به حق افراد دارای معلولیت، ازجمله ناشنوایان، به شهر و زندگی شهروندی بر مناسب‌سازی ساختمان‌ها، خدمات و رعایت حق به‌کارگرفته‌شدن در سازمان‌ها پافشاری شده است.
هنگامی می‌توان از شهر نمونه یا الگو در کشور، منطقه یا جهان سخن گفت که در گام نخست شهروندان بتوانند دسترسی‌های برابر به خدمات و فرصت‌های شهری داشته باشند. در این میان، بجاآوردن حق شهروندان ناشنوا و کم‌شنوا هم نیازمند پیگیری مشخص و پی‌در‌پی از سوی نمایندگان مردم در شوراها و همچنین مجلس و بازرسی و نظارت بر کار دستگاه‌های اجرائی از روزن رعایت حقوق ناشنوایان است. گستره این حقوق از یک روزمره معمولی از در خانه بیرون‌رفتن تا جنبه‌هایی مانند اشتغال و حق برابر در کار و درمان و مانند اینها هم هست. مناسب‌سازی شهری که در سال‌های گذشته پیگیری شد، اقدامی بایسته و ارزنده بود و شایسته است در پیگیری و ادامه این مناسب‌سازی به جامعه شهروندان ناشنوا هم توجهی ویژه داشت. هنوز نشانه‌های هشداردهنده، خدمات شهری و فرایندهای اداری زیادی هستند که برای ناشنوایان آماده‌سازی نشده‌اند. هنوز در ساختمان‌های بزرگ مناسب‌سازی ویژه ناشنوایان به‌مثابه یک ضرورت در کار نیست و در خدمات روزمره اداری، اجرائی و درمانی هم نشانه‌گذاری و خدمات ویژه ناشنوایان کم هستند.
در کنار این کاستی‌ها باید از جهش و پیشرفت خوبی که در فضای مجازی و کارکردهای رسانه‌ای در زمینه مناسب‌سازی برای ناشنوایان رخ داده هم سخن گفت. بسیاری از صفحه‌های پربیننده با درج زیرنویس نوشتاری، دسترسی به محتوای رسانه‌ای را برای ناشنوایان هم فراهم می‌کنند. فضای مجازی با اینکه بیشتر دیداری-شنیداری است ولی با یاری فناوری فضای کنشگری سازنده‌ای برای ناشنوایان پدید آورده است. در میان کنشگران فضای مجازی ایرانی چهره‌هایی پربیننده‌ از جامعه ناشنوایان هم هستند که محتوایی قابل بهره‌برداری نه‌تنها برای ناشنوایان بلکه برای همه جامعه و ازجمله افراد با نیازهای گوناگون باهم‌رسانی می‌کنند. روز و هفته جهانی ناشنوایان و زبان اشاره یادآور آن است که ناشنوایی نباید موجب نابرخورداری از حقوق شهروندی شود. این روز به‌ویژه برای مدیریت شهری که با فرایند زندگی همه شهروندان از تولد تا مرگ سروکار دارد و همه جنبه‌های زندگی مردم را دربر می‌گیرد، باید اهمیتی دوچندان و ویژه داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.