بحران دیپلماتیک در غرب و ائتلاف جدید آنگلوساکسونها
ابوالقاسم دلفی- سفیر سابق ایران در فرانسه
در شرایطی که با برگزاری اجلاس ویدئوکنفرانسی سران کشورهای ایالات متحده آمریکا، بریتانیا و استرالیا «موجودیتی» تازهشکلگرفته از ائتلاف سهگانه آنگلوساکسونها، برای مقابله با بسط و توسعه نفوذمحور چین - روسیه و اقمار آنها اعلام شد، در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان، جمهوری اسلامی ایران رسما بهعنوان نهمین عضو کامل سازمان همکاریهای منطقهای شانگهای پذیرفته شد و تعریف و نمایی روشنتر از وضعیت آتی کشورمان در صحنه جدید تحولات بینالمللی به منصه ظهور رسید.
در حوزه محاسن، دستاوردها و حسنات چرخش آشکار دیپلماسی نگاه به شرق جمهوری اسلامی ایران در پرتو شعار بنیادین نظام مبنی بر «نه شرقی نه غربی» انبوهی از مطالب ارزشمند و مفید درخصوص سازمان همکاریهای شانگهای و عضویت جمهوری اسلامی ایران، در ایام اخیر در معرض افکار عمومی قرار گرفته و از این منظر اطاله کلام خواهد بود اگر به تکرار آنها بپردازیم؛ بنابراین در این مجال مغتنم نگاهی هرچند گذرا به تحولات بااهمیت و بعضا حیاتی که حوزه تعاملات بینالمللی شاهد آن بوده و مستقیم یا غیرمستقیم منافع کشور و نظام را تحت تأثیر قرار داده است، میتواند تصویر روشنتری را برای این مقطع از حوادث ارائه دهد.
به دنبال تصمیم دولت استرالیا در برگزیدن تسلیحات نظامی - هستهای آمریکایی بهجای اقلام مشابه فرانسوی، بحران دیپلماتیک بیسابقهای در روابط ایالات متحده و فرانسه بروز کرد.
روز چهارشنبه بیستوپنجم شهریور استرالیا «قرارداد قرن» درخصوص خرید ۱۲ فروند زیردریایی فرانسوی را لغو و ترجیح داد از تکنولوژیهای آمریکایی و انگلیسی بهجای آنها استفاده کند. همزمان با این تصمیم کانبرا، ایالات متحده مشارکت امنیتی خود را با کشورهای استرالیا و بریتانیا در منطقه هند و پاسیفیک اعلام کرد لغو قرارداد قرن از سوی استرالیا و عدم کسب منافع متصور برای صنایع تسلیحاتی فرانسه، وزرای دفاع و خارجه این کشور را وادار کرد بلافاصله در بیانیهای ناخرسندی خود را از «تصمیم تأسفبار و مخالف روح و متن همکاریهای بین فرانسه - استرالیا» ابراز داشته و وزیر خارجه فرانسه آن را «خنجر از پشت» قلمداد کند.
پس از اقدام استرالیا در ائتلاف با آمریکا، برخی ناظران نگران نتیجه فراگیر و مسلطشدن این تفکر در سایر نقاط جغرافیایی اروپا شده و دراینبین نگاهها بهویژه بیشتر به سمت آلمان منعطف شده و این سؤال مطرح است که اگر آلمان هم راه استرالیا را بپیماید، این امکان فراهم نمیشود که در کوتاه یا میانمدت، سایر طرفداران آمریکا در اروپا هم قدم در راه آلمان بگذارند. بااینحال بسیاری هم نگران و دلواپس پروژه اروپایی سیستم جنگ هوایی آینده موسوم به اسسیاِیاف یا همان هواپیمای جنگی «نسل ششم» هستند که فرانسه، آلمان و اسپانیا در پروژه آن مشارکت داشته و صنایع بزرگی مانند داسو یا ایرباس در آن حضوری فعال دارند.
در روند تکوینی و زمینهسازی برای تشکیل ائتلاف جدید آنگلوساکسونها برای مقابله با محور پکن - مسکو، راهبرد ایالات متحده برای کاستن از حضور در غرب آسیا و بهویژه خروج از افغانستان و پیشبینیهای بعدی برای ترک عراق که از دوران ریاستجمهوری ترامپ شکل عملیاتیتری به خود گرفت و پیشبینی میشد که هدف آمریکا از خلاصی در غرب آسیا نگاه و تمرکز بیشتر در منطقه هند و پاسیفیک است، زمانی مفهوم و معنی خود را بیشتر عیان کرد که به موازات آن بریتانیا نیز باوجود تمامی معضلات و مشکلاتی که خروج از اتحادیه اروپایی و عملیاتیشدن برگزیت، در بر داشت، عطای حضور در جمع اروپایی، بهعنوان بزرگترین مجمع حوزه اقتصادی غرب را به لقایش بخشید و از این مجموعه جدا شد تا بر اساس سیاست خارجی و استقلال ادعایی خود در جمع آنگلوساکسونها آمادگی لازم را برای ائتلاف سهجانبه فراهم آورد و سرانجام استرالیا نیز بهعنوان عضو مؤثر با حضور فیزیکی در منطقه پاسیفیک و حوزه مشترکالمنافع بریتانیا و نیز نزدیکترین همپیمان لندن و واشنگتن، با لغو قرارداد تسلیحاتی خود با فرانسه زمینه عملیاتیشدن ائتلاف سهجانبه آنگلوساکسونها را بهعنوان مرکز ثقل تمرکز راهبرد
مقابله با محور روسیه و چین فراهم آورد.
دراینبین این سؤال در افکار عمومی مطرح است که آیا ممکن است پس از تحولات اخیر، فرانسه به سمت سایر شرکا در منطقه هند و پاسیفیک گرایش پیدا کند؟ البته قضاوت در این زمینه شاید زودهنگام است، ضمن آنکه درحالحاضر شرکای دارای ظرفیت پذیرش فرانسه در این منطقه نیز فراوان نیستند. از طرفی بدون هیچگونه تعجبی پکن اقدام اخیر آمریکا را محکوم کرد و هرچند در سخنرانی جو بایدن از کاخ سفید و به هنگام اعلام شراکت جدید امنیتی بین سه کشور در منطقه هند و پاسیفیک اشاره مستقیم به چین نشده بود اما بهطور قطع هدف اصلی این ائتلاف چین بوده است. به همین خاطر سخنگوی وزارت خارجه چین هم گفت همکاری هستهای درحال شکلگیری در منطقه پاسفیک، شدیدا صلح و امنیت منطقهای را با خطر مواجه میکند و باعث تشدید مسابقه تسلیحاتی و در تعارض با تلاشهای بینالمللی برای مبارزه با عدم اشاعه است. البته چین تنها کشوری نبود که تحول هستهای در منطقه پاسیفیک را مطرح میکرد. ناظران تحولات منطقه در موضوع عدم اشاعه نیز انتقال تکنولوژی آمریکایی به استرالیا و مجهزشدن آن کشور به زیردریاییهایی با ظرفیت حمل کلاهکهای هستهای را مورد سؤال قرار داده و عنوان میکنند
که از این به بعد چگونه میتوان جاهطلبی سایر بازیگران دریایی منطقهای را درخصوص داشتن توان هستهای، غیرقانونی تلقی کرد.
از سوی دیگر این سؤال نیز مطرح است که اگر استرالیا از فرانسه درخواست زیردریایی هستهای میکرد، آیا پاریس قادر به اجابت این درخواست میبود یا اینکه از تحویل این تکنولوژی به استرالیا امتناع میکرد؟ هرچند ظاهرا استرالیا چنین درخواستی از فرانسه نداشته و اگر درخواستی هم میکرد، بهطور قطع و یقین پاریس تکنولوژی موردنظر را به استرالیاییها نمیداد و ادعا میکرد که اگر تکنولوژی هستهای را به استرالیا بدهد، با خطر تعارض این اقدام با پیمان عدم اشاعه هستهای انپیتی روبهرو میشود. درحالیکه ایالات متحده در تعریف متفاوتتری نسبت به فرانسه از انپیتی، خود را از این قیدوبند مستثنا کرده و با اجازهدادن به استرالیا برای مجهزشدن به زیردریایی هستهای تهاجمی، مدعی است که به پیمان عدم اشاعه، تعرض و تجاوز نکرده است.
سرنوشت استراتژی فرانسه برای منطقه هند و پاسیفیک پس از لغو قرارداد با استرالیا و اعلام همپیمانی جدید آنگلوساکسونها که در این ائتلاف نه فرانسه و نه اروپا هیچیک حضور ندارند، به کجا خواهد انجامید؟ آیا باید آن را یک اقدام تنبیهی آمریکا در قبال عواقب تمایل فرانسه به پیگیری مستمر سیستم دفاع اروپایی قوی قلمداد کرد. در درجه اول پاریس بازنده قرارداد تسلیحاتی بوده که ضربهای به استراتژی فرانسه در منطقه هند و پاسیفیک محسوب میشود. این استراتژی در سالهای اخیر با دقت و گامبهگام با همراهی سایر کشورهای منطقه مانند هند، ژاپن و استرالیا تدوین شده بود و قرارداد تسلیحاتی، اساس و محور اصلی آن را تشکیل میداد.
به زعم برخی ناظران سیاسی، ممکن است تعارض منافع فرانسه با شرکای ادعایی در ائتلاف جدید، ظرفیتی ایجاد کند که آقای مکرون رئیسجمهور فرانسه موضوع خروج مجدد کشورش از جمع اعضای ناتو یا کاهش مشخصی از همکاریها را با این سازمان نظامی در دستور کار قرار دهد. در نگاه به این پیشفرض باید توجه داشت آمریکا همچنان همپیمان فرانسه است؛ البته نباید درخصوص منافع، دستور کار و اولویتهای هریک دچار افراط و تفریط در برداشتها شد. در موضوع زیردریاییهای استرالیا و ایجاد پیمان جدید امنیتی سهجانبه، اولویت ایالات متحده بر مقابله با محور چین - روسیه در تمام زمینههای اقتصادی، تکنولوژیکی، نظامی و... بوده است. آمریکا در این راهبرد جدید، همپیمانان اصلی و محوری خود را با مشخصات و ظرفیتهای تعریفشدهای برای درگیرشدن در نظر گرفته است، درحالیکه همپیمانان سنتی اروپایی واشنگتن، در قبال پکن منعطف به نظر میرسند. ضمنا ائتلاف جدید متعاقبا به دنبال حساسکردن سازمان ناتو در قبال ظرفیتهای تهدیدآمیز محور پکن و مسکو نیز هست. این راهبرد در شرایطی شکل اجرائی گرفته است که آقای مکرون، رئیسجمهور فرانسه پیش از این از مرگ مغزی تشکیلات ناتو که هنوز
برای آمریکا محور اصلی و اساسی تلقی میشود، سخن گفته است.
درهرحال بسیار بعید است رئیسجمهور فرانسه موضوع خروج از ناتو را در شرایط فعلی مدنظر داشته باشد بلکه ممکن است از این وضعیت برای ترغیب بیشتر اروپاییها به سمت موضوع ضرورت دفاع اروپایی و دستهجمعی بهرهبرداری کند.
از طرفی اثرات لغو قرارداد با استرالیا در مناسبات دیپلماتیک فرانسه و آمریکا نیز قابلتوجه است و اگرچه بیانیه دو وزیر دفاع و خارجه فرانسه در قبال آمریکا، تند و شدید قلمداد شده، به نظر میرسد آمریکاییها انتظار دارند که این عکسالعمل فرانسویها برای حفظ پرستیژ بوده و بنابراین از آن عبور خواهند کرد. البته برخی دیپلماتهای فرانسوی شرایط پیشرو در دیپلماسی فرانسه را با اوضاع قبل از جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ نیز مقایسه میکنند که جای تأمل دارد.
یکجانبهگرایی دوران ترامپ که در اوایل ریاستجمهوری آقای بایدن تقریبا نفی میشد، به نظر میرسد مجددا در دستور کار واشنگتن قرار گرفته و خروج بدون اطلاع سایر شرکا از افغانستان و نیز تداوم عدم اجازه ورود به اروپاییها به خاک آمریکا، باوجودداشتن کارت واکسیناسیون و سرانجام موضوع زیردریاییهای استرالیا، روابط آمریکا و اروپا را مجددا به دوران تنش نزدیک کرده است. بااینحال با توجه به روابط و مناسبات گسترده آمریکا و فرانسه باید در میانمدت در انتظار عبور از این شرایط با کشوقوسهایی در چارچوب هدایتشده افکار عمومی به سمت یکپارچگی حوزه آتلانتیک بود.
اگر فرض بر این باشد که ائتلاف آنگلوساکسونها برای مقابله قطعی با اتحادیه روسیه و چین تشکیل شده است، از نظر واشنگتن و لندن و در تشکیل این ائتلاف، هیچگونه منفعتی برای مشارکتدادن به کشورهایی مانند فرانسه که فاصله زیادی با اهداف این تشکیلات دارد، به همراه نخواهد داشت و حضور فرانسه در این جمع ممکن است موجبات ناکامی آنها را فراهم سازد و بنابراین استرالیا جایگزین فرانسه شده است. در شرایط جدید صحنهآرایی بینالمللی به نظر میرسد فرانسه شرایط لازم و کافی برای حضور در ائتلاف سهگانه را نداشته و بر پایه برداشت رهبران ایالات متحده و بریتانیا وجود تردیدها و فقدان اراده لازم در مسئولان پاریس برای فعالشدن در این صحنهآرایی جدید باعث محرومشدن آنها از قرارداد تسلیحاتی استرالیا نیز شده است.
در چنین فضایی از رقابت، مقابله و تنشزایی و زمینهسازیهای مؤثر برای تشکیل قطببندی مؤثر تقابل بینالمللی، انفعال فعال و عدم نقشآفرینی هیچگونه توجیهی نداشته، ضمن آنکه با نگاهی به ظرفیتهای بالقوه و بالفعل سازمان همکاریهای شانگهای و حضور جمهوری اسلامی ایران در این مجموعه نیز مستلزم توجه به تمامی زمینهها و ظرفیتهایی است که کشور در شرایط حاضر دارد و درنظرگرفتن محیط پیرامونی خود، میتواند برای فردای مطمئنتر امنیتی، سیاسی و اقتصادی، طراحیهای مقدور را در دست تدوین داشته باشد.
در شرایطی که با برگزاری اجلاس ویدئوکنفرانسی سران کشورهای ایالات متحده آمریکا، بریتانیا و استرالیا «موجودیتی» تازهشکلگرفته از ائتلاف سهگانه آنگلوساکسونها، برای مقابله با بسط و توسعه نفوذمحور چین - روسیه و اقمار آنها اعلام شد، در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان، جمهوری اسلامی ایران رسما بهعنوان نهمین عضو کامل سازمان همکاریهای منطقهای شانگهای پذیرفته شد و تعریف و نمایی روشنتر از وضعیت آتی کشورمان در صحنه جدید تحولات بینالمللی به منصه ظهور رسید.
در حوزه محاسن، دستاوردها و حسنات چرخش آشکار دیپلماسی نگاه به شرق جمهوری اسلامی ایران در پرتو شعار بنیادین نظام مبنی بر «نه شرقی نه غربی» انبوهی از مطالب ارزشمند و مفید درخصوص سازمان همکاریهای شانگهای و عضویت جمهوری اسلامی ایران، در ایام اخیر در معرض افکار عمومی قرار گرفته و از این منظر اطاله کلام خواهد بود اگر به تکرار آنها بپردازیم؛ بنابراین در این مجال مغتنم نگاهی هرچند گذرا به تحولات بااهمیت و بعضا حیاتی که حوزه تعاملات بینالمللی شاهد آن بوده و مستقیم یا غیرمستقیم منافع کشور و نظام را تحت تأثیر قرار داده است، میتواند تصویر روشنتری را برای این مقطع از حوادث ارائه دهد.
به دنبال تصمیم دولت استرالیا در برگزیدن تسلیحات نظامی - هستهای آمریکایی بهجای اقلام مشابه فرانسوی، بحران دیپلماتیک بیسابقهای در روابط ایالات متحده و فرانسه بروز کرد.
روز چهارشنبه بیستوپنجم شهریور استرالیا «قرارداد قرن» درخصوص خرید ۱۲ فروند زیردریایی فرانسوی را لغو و ترجیح داد از تکنولوژیهای آمریکایی و انگلیسی بهجای آنها استفاده کند. همزمان با این تصمیم کانبرا، ایالات متحده مشارکت امنیتی خود را با کشورهای استرالیا و بریتانیا در منطقه هند و پاسیفیک اعلام کرد لغو قرارداد قرن از سوی استرالیا و عدم کسب منافع متصور برای صنایع تسلیحاتی فرانسه، وزرای دفاع و خارجه این کشور را وادار کرد بلافاصله در بیانیهای ناخرسندی خود را از «تصمیم تأسفبار و مخالف روح و متن همکاریهای بین فرانسه - استرالیا» ابراز داشته و وزیر خارجه فرانسه آن را «خنجر از پشت» قلمداد کند.
پس از اقدام استرالیا در ائتلاف با آمریکا، برخی ناظران نگران نتیجه فراگیر و مسلطشدن این تفکر در سایر نقاط جغرافیایی اروپا شده و دراینبین نگاهها بهویژه بیشتر به سمت آلمان منعطف شده و این سؤال مطرح است که اگر آلمان هم راه استرالیا را بپیماید، این امکان فراهم نمیشود که در کوتاه یا میانمدت، سایر طرفداران آمریکا در اروپا هم قدم در راه آلمان بگذارند. بااینحال بسیاری هم نگران و دلواپس پروژه اروپایی سیستم جنگ هوایی آینده موسوم به اسسیاِیاف یا همان هواپیمای جنگی «نسل ششم» هستند که فرانسه، آلمان و اسپانیا در پروژه آن مشارکت داشته و صنایع بزرگی مانند داسو یا ایرباس در آن حضوری فعال دارند.
در روند تکوینی و زمینهسازی برای تشکیل ائتلاف جدید آنگلوساکسونها برای مقابله با محور پکن - مسکو، راهبرد ایالات متحده برای کاستن از حضور در غرب آسیا و بهویژه خروج از افغانستان و پیشبینیهای بعدی برای ترک عراق که از دوران ریاستجمهوری ترامپ شکل عملیاتیتری به خود گرفت و پیشبینی میشد که هدف آمریکا از خلاصی در غرب آسیا نگاه و تمرکز بیشتر در منطقه هند و پاسیفیک است، زمانی مفهوم و معنی خود را بیشتر عیان کرد که به موازات آن بریتانیا نیز باوجود تمامی معضلات و مشکلاتی که خروج از اتحادیه اروپایی و عملیاتیشدن برگزیت، در بر داشت، عطای حضور در جمع اروپایی، بهعنوان بزرگترین مجمع حوزه اقتصادی غرب را به لقایش بخشید و از این مجموعه جدا شد تا بر اساس سیاست خارجی و استقلال ادعایی خود در جمع آنگلوساکسونها آمادگی لازم را برای ائتلاف سهجانبه فراهم آورد و سرانجام استرالیا نیز بهعنوان عضو مؤثر با حضور فیزیکی در منطقه پاسیفیک و حوزه مشترکالمنافع بریتانیا و نیز نزدیکترین همپیمان لندن و واشنگتن، با لغو قرارداد تسلیحاتی خود با فرانسه زمینه عملیاتیشدن ائتلاف سهجانبه آنگلوساکسونها را بهعنوان مرکز ثقل تمرکز راهبرد
مقابله با محور روسیه و چین فراهم آورد.
دراینبین این سؤال در افکار عمومی مطرح است که آیا ممکن است پس از تحولات اخیر، فرانسه به سمت سایر شرکا در منطقه هند و پاسیفیک گرایش پیدا کند؟ البته قضاوت در این زمینه شاید زودهنگام است، ضمن آنکه درحالحاضر شرکای دارای ظرفیت پذیرش فرانسه در این منطقه نیز فراوان نیستند. از طرفی بدون هیچگونه تعجبی پکن اقدام اخیر آمریکا را محکوم کرد و هرچند در سخنرانی جو بایدن از کاخ سفید و به هنگام اعلام شراکت جدید امنیتی بین سه کشور در منطقه هند و پاسیفیک اشاره مستقیم به چین نشده بود اما بهطور قطع هدف اصلی این ائتلاف چین بوده است. به همین خاطر سخنگوی وزارت خارجه چین هم گفت همکاری هستهای درحال شکلگیری در منطقه پاسفیک، شدیدا صلح و امنیت منطقهای را با خطر مواجه میکند و باعث تشدید مسابقه تسلیحاتی و در تعارض با تلاشهای بینالمللی برای مبارزه با عدم اشاعه است. البته چین تنها کشوری نبود که تحول هستهای در منطقه پاسیفیک را مطرح میکرد. ناظران تحولات منطقه در موضوع عدم اشاعه نیز انتقال تکنولوژی آمریکایی به استرالیا و مجهزشدن آن کشور به زیردریاییهایی با ظرفیت حمل کلاهکهای هستهای را مورد سؤال قرار داده و عنوان میکنند
که از این به بعد چگونه میتوان جاهطلبی سایر بازیگران دریایی منطقهای را درخصوص داشتن توان هستهای، غیرقانونی تلقی کرد.
از سوی دیگر این سؤال نیز مطرح است که اگر استرالیا از فرانسه درخواست زیردریایی هستهای میکرد، آیا پاریس قادر به اجابت این درخواست میبود یا اینکه از تحویل این تکنولوژی به استرالیا امتناع میکرد؟ هرچند ظاهرا استرالیا چنین درخواستی از فرانسه نداشته و اگر درخواستی هم میکرد، بهطور قطع و یقین پاریس تکنولوژی موردنظر را به استرالیاییها نمیداد و ادعا میکرد که اگر تکنولوژی هستهای را به استرالیا بدهد، با خطر تعارض این اقدام با پیمان عدم اشاعه هستهای انپیتی روبهرو میشود. درحالیکه ایالات متحده در تعریف متفاوتتری نسبت به فرانسه از انپیتی، خود را از این قیدوبند مستثنا کرده و با اجازهدادن به استرالیا برای مجهزشدن به زیردریایی هستهای تهاجمی، مدعی است که به پیمان عدم اشاعه، تعرض و تجاوز نکرده است.
سرنوشت استراتژی فرانسه برای منطقه هند و پاسیفیک پس از لغو قرارداد با استرالیا و اعلام همپیمانی جدید آنگلوساکسونها که در این ائتلاف نه فرانسه و نه اروپا هیچیک حضور ندارند، به کجا خواهد انجامید؟ آیا باید آن را یک اقدام تنبیهی آمریکا در قبال عواقب تمایل فرانسه به پیگیری مستمر سیستم دفاع اروپایی قوی قلمداد کرد. در درجه اول پاریس بازنده قرارداد تسلیحاتی بوده که ضربهای به استراتژی فرانسه در منطقه هند و پاسیفیک محسوب میشود. این استراتژی در سالهای اخیر با دقت و گامبهگام با همراهی سایر کشورهای منطقه مانند هند، ژاپن و استرالیا تدوین شده بود و قرارداد تسلیحاتی، اساس و محور اصلی آن را تشکیل میداد.
به زعم برخی ناظران سیاسی، ممکن است تعارض منافع فرانسه با شرکای ادعایی در ائتلاف جدید، ظرفیتی ایجاد کند که آقای مکرون رئیسجمهور فرانسه موضوع خروج مجدد کشورش از جمع اعضای ناتو یا کاهش مشخصی از همکاریها را با این سازمان نظامی در دستور کار قرار دهد. در نگاه به این پیشفرض باید توجه داشت آمریکا همچنان همپیمان فرانسه است؛ البته نباید درخصوص منافع، دستور کار و اولویتهای هریک دچار افراط و تفریط در برداشتها شد. در موضوع زیردریاییهای استرالیا و ایجاد پیمان جدید امنیتی سهجانبه، اولویت ایالات متحده بر مقابله با محور چین - روسیه در تمام زمینههای اقتصادی، تکنولوژیکی، نظامی و... بوده است. آمریکا در این راهبرد جدید، همپیمانان اصلی و محوری خود را با مشخصات و ظرفیتهای تعریفشدهای برای درگیرشدن در نظر گرفته است، درحالیکه همپیمانان سنتی اروپایی واشنگتن، در قبال پکن منعطف به نظر میرسند. ضمنا ائتلاف جدید متعاقبا به دنبال حساسکردن سازمان ناتو در قبال ظرفیتهای تهدیدآمیز محور پکن و مسکو نیز هست. این راهبرد در شرایطی شکل اجرائی گرفته است که آقای مکرون، رئیسجمهور فرانسه پیش از این از مرگ مغزی تشکیلات ناتو که هنوز
برای آمریکا محور اصلی و اساسی تلقی میشود، سخن گفته است.
درهرحال بسیار بعید است رئیسجمهور فرانسه موضوع خروج از ناتو را در شرایط فعلی مدنظر داشته باشد بلکه ممکن است از این وضعیت برای ترغیب بیشتر اروپاییها به سمت موضوع ضرورت دفاع اروپایی و دستهجمعی بهرهبرداری کند.
از طرفی اثرات لغو قرارداد با استرالیا در مناسبات دیپلماتیک فرانسه و آمریکا نیز قابلتوجه است و اگرچه بیانیه دو وزیر دفاع و خارجه فرانسه در قبال آمریکا، تند و شدید قلمداد شده، به نظر میرسد آمریکاییها انتظار دارند که این عکسالعمل فرانسویها برای حفظ پرستیژ بوده و بنابراین از آن عبور خواهند کرد. البته برخی دیپلماتهای فرانسوی شرایط پیشرو در دیپلماسی فرانسه را با اوضاع قبل از جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ نیز مقایسه میکنند که جای تأمل دارد.
یکجانبهگرایی دوران ترامپ که در اوایل ریاستجمهوری آقای بایدن تقریبا نفی میشد، به نظر میرسد مجددا در دستور کار واشنگتن قرار گرفته و خروج بدون اطلاع سایر شرکا از افغانستان و نیز تداوم عدم اجازه ورود به اروپاییها به خاک آمریکا، باوجودداشتن کارت واکسیناسیون و سرانجام موضوع زیردریاییهای استرالیا، روابط آمریکا و اروپا را مجددا به دوران تنش نزدیک کرده است. بااینحال با توجه به روابط و مناسبات گسترده آمریکا و فرانسه باید در میانمدت در انتظار عبور از این شرایط با کشوقوسهایی در چارچوب هدایتشده افکار عمومی به سمت یکپارچگی حوزه آتلانتیک بود.
اگر فرض بر این باشد که ائتلاف آنگلوساکسونها برای مقابله قطعی با اتحادیه روسیه و چین تشکیل شده است، از نظر واشنگتن و لندن و در تشکیل این ائتلاف، هیچگونه منفعتی برای مشارکتدادن به کشورهایی مانند فرانسه که فاصله زیادی با اهداف این تشکیلات دارد، به همراه نخواهد داشت و حضور فرانسه در این جمع ممکن است موجبات ناکامی آنها را فراهم سازد و بنابراین استرالیا جایگزین فرانسه شده است. در شرایط جدید صحنهآرایی بینالمللی به نظر میرسد فرانسه شرایط لازم و کافی برای حضور در ائتلاف سهگانه را نداشته و بر پایه برداشت رهبران ایالات متحده و بریتانیا وجود تردیدها و فقدان اراده لازم در مسئولان پاریس برای فعالشدن در این صحنهآرایی جدید باعث محرومشدن آنها از قرارداد تسلیحاتی استرالیا نیز شده است.
در چنین فضایی از رقابت، مقابله و تنشزایی و زمینهسازیهای مؤثر برای تشکیل قطببندی مؤثر تقابل بینالمللی، انفعال فعال و عدم نقشآفرینی هیچگونه توجیهی نداشته، ضمن آنکه با نگاهی به ظرفیتهای بالقوه و بالفعل سازمان همکاریهای شانگهای و حضور جمهوری اسلامی ایران در این مجموعه نیز مستلزم توجه به تمامی زمینهها و ظرفیتهایی است که کشور در شرایط حاضر دارد و درنظرگرفتن محیط پیرامونی خود، میتواند برای فردای مطمئنتر امنیتی، سیاسی و اقتصادی، طراحیهای مقدور را در دست تدوین داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.