|

نگاهی به سریال «افرا»«افرا» و این خاک اسیدی

ایلیا آل‌خمیس

رنج. رنجی که در فقر است. فقری که در رنج است. عقده‌هایی که در درد است. دردی که در عقده‌هاست. عشقی که پنهان است. عشقی که گریان است. عشقی که رنج است. این حکایت هزاران آدم دور و بر ماست. آدم‌هایی که با ظاهری آرام و سر‌به‌زیر از کنار ما می‌گذرند. سریال افرا که این شب‌ها از رسانه ملی و شبکه یک در حال پخش است، حکایت این دردهاست. حکایت این ابهام‌هاست. حکایت عقده‌های لاکانی عقیل قصه، حکایت رنج و تلاش برای حفظ خانواده برادر بزرگ‌تر. حکایت خستگی مفرط مادری که سال‌ها همچون گربه‌ای فرزندانش را به چنگ گرفته، حکایت تلاش پدری برای نجات فرزندش از تیغه اعدام به هر بهایی، حکایت عشق‌های پنهان در درون و حکایت درد در فاصله طبقاتی این روزهای جوامع بشری و جامعه ماست. اهمیت سریال افرا در اجزا نیست، بلکه در ساختاری است که تمامی عوامل از متن تا لوکیشن و از کارگردان تا بازیگران و از نور تا میزانسن‌ها، منسجم است. این انسجام به سریال شخصیت داده است و این شخصیت افرا را محترم می‌کند. نماهای نزدیک تراژدی‌گونه بر احساس مخاطب تأثیر می‌گذارد و نماهای دور از گستردگی طبیعت و تقدیر سخن می‌راند. فیلم‌بردار در نهایت اندیشه زوایایش را انتخاب می‌کند و در عین استفاده از دید بالا، انتقال حرکت دوربین و ترکیب‌بندی متناسب صفحه با قصه، اما زاویه معیار و اهمیتش در انتقال معنا را فراموش نمی‌کند. توجه به خط افق و خط دید چشم و همچنین مدت زمان تقریبی هر پلان برای حفظ ریتم پلان‌ها از‌ جمله همان اجزایی است که کلیت را می‌سازد. ارتباط داستان با مکان فیلم‌برداری به دکوپاژ مناسب می‌رسد و حرکت دوربین منجی کیفیت بصری می‌شود. پیوند یا دلالت ضمنی بر پیوند منطقی چند موضوع از سریال افرا درام خوبی می‌سازد. یک درام خوب روایتی سرراست ندارد. یک درام خوب همچون یک تابلوی خوب نقاشی است. ابهام و ایهام ویژگی مهم یک تابلوی خوب‌اند. زمان‌دادن به مخاطب برای اندیشیدن، به فکر فرو‌بردن مخاطب و سرقت جان او به جهانی موازی و کم‌کم ظاهرشدن عناصر برای انتقال مفاهیم از ویژگی‌های یک اثر خوب‌ هستند. شخصیت‌ها کم‌کم پرورش می‌یابند. همچون عقیل قصه که از لابه‌لای غول‌هایی همچون مهدی سروستانی و فریبا متخصص کم‌کم و از پس‌زمینه به متن می‌آید. کم‌کم پرورش‌یافتن، کم‌کم رشد‌‌کردن، کم‌کم وارد قصه‌ شدن، کم‌کم عاشق‌‌شدن، کم‌کم مفاهیم را منتقل‌کردن، کم‌کم حرف مهمی‌ زدن، کم‌کم به فاجعه رسیدن و کم‌کم‌های زیاد دیگری که می‌شود منطق حاکم بر زندگی. و این کم‌کم‌ها نیز جزئی از آن ساختار کلی مد‌‌نظر هستند. در کنار این کم‌کم‌ها، ناگهان‌ها سر برمی‌آورند. ناگهان کسی عاشق می‌شود. ناگهان کسی کشته می‌شود. ناگهان شخصی بی‌کار، ناگهان کسی می‌آید و ناگهان تقدیر، زندگی انسان را از این رو به آن رو می‌کند. ناگهان‌ها نیز عنصر می‌شوند و این ترکیب بی‌منطقی جهان با منطق حیات نیز جزئی از آن ساختار می‌شود که منطقی است. سریال افرا همچون هر کار تلویزیونی دیگری طبیعتا ضعف‌هایی دارد، اما نقاط قوتش بیشتر از آن است که منتقد منصف بخواهد بر آن اسب نقوصات جولان دهد؛ چراکه سریال افرا از رنج می‌گوید. از رنجی که در فقر است. از فقری که در رنج است و از عقده‌هایی که به‌ناگاه با اتفاقی از درون انسان سر برمی‌آورند. سریال «افرا» را نه از منظر عوامل و اسم و تکنیک‌ها، بلکه باید از دریچه انتقال مفاهیم روان‌شناختی و جامعه‌شناختی انسان امروز جامعه ما دید. مفاهیمی مانند فقر و ثروت، مفاهیمی همچون شرافت و خباثت و مفاهیمی چون عشق و نفرت که در قالب روایتی تصویری به مخاطب انتقال معنا می‌دهند.

رنج. رنجی که در فقر است. فقری که در رنج است. عقده‌هایی که در درد است. دردی که در عقده‌هاست. عشقی که پنهان است. عشقی که گریان است. عشقی که رنج است. این حکایت هزاران آدم دور و بر ماست. آدم‌هایی که با ظاهری آرام و سر‌به‌زیر از کنار ما می‌گذرند. سریال افرا که این شب‌ها از رسانه ملی و شبکه یک در حال پخش است، حکایت این دردهاست. حکایت این ابهام‌هاست. حکایت عقده‌های لاکانی عقیل قصه، حکایت رنج و تلاش برای حفظ خانواده برادر بزرگ‌تر. حکایت خستگی مفرط مادری که سال‌ها همچون گربه‌ای فرزندانش را به چنگ گرفته، حکایت تلاش پدری برای نجات فرزندش از تیغه اعدام به هر بهایی، حکایت عشق‌های پنهان در درون و حکایت درد در فاصله طبقاتی این روزهای جوامع بشری و جامعه ماست. اهمیت سریال افرا در اجزا نیست، بلکه در ساختاری است که تمامی عوامل از متن تا لوکیشن و از کارگردان تا بازیگران و از نور تا میزانسن‌ها، منسجم است. این انسجام به سریال شخصیت داده است و این شخصیت افرا را محترم می‌کند. نماهای نزدیک تراژدی‌گونه بر احساس مخاطب تأثیر می‌گذارد و نماهای دور از گستردگی طبیعت و تقدیر سخن می‌راند. فیلم‌بردار در نهایت اندیشه زوایایش را انتخاب می‌کند و در عین استفاده از دید بالا، انتقال حرکت دوربین و ترکیب‌بندی متناسب صفحه با قصه، اما زاویه معیار و اهمیتش در انتقال معنا را فراموش نمی‌کند. توجه به خط افق و خط دید چشم و همچنین مدت زمان تقریبی هر پلان برای حفظ ریتم پلان‌ها از‌ جمله همان اجزایی است که کلیت را می‌سازد. ارتباط داستان با مکان فیلم‌برداری به دکوپاژ مناسب می‌رسد و حرکت دوربین منجی کیفیت بصری می‌شود. پیوند یا دلالت ضمنی بر پیوند منطقی چند موضوع از سریال افرا درام خوبی می‌سازد. یک درام خوب روایتی سرراست ندارد. یک درام خوب همچون یک تابلوی خوب نقاشی است. ابهام و ایهام ویژگی مهم یک تابلوی خوب‌اند. زمان‌دادن به مخاطب برای اندیشیدن، به فکر فرو‌بردن مخاطب و سرقت جان او به جهانی موازی و کم‌کم ظاهرشدن عناصر برای انتقال مفاهیم از ویژگی‌های یک اثر خوب‌ هستند. شخصیت‌ها کم‌کم پرورش می‌یابند. همچون عقیل قصه که از لابه‌لای غول‌هایی همچون مهدی سروستانی و فریبا متخصص کم‌کم و از پس‌زمینه به متن می‌آید. کم‌کم پرورش‌یافتن، کم‌کم رشد‌‌کردن، کم‌کم وارد قصه‌ شدن، کم‌کم عاشق‌‌شدن، کم‌کم مفاهیم را منتقل‌کردن، کم‌کم حرف مهمی‌ زدن، کم‌کم به فاجعه رسیدن و کم‌کم‌های زیاد دیگری که می‌شود منطق حاکم بر زندگی. و این کم‌کم‌ها نیز جزئی از آن ساختار کلی مد‌‌نظر هستند. در کنار این کم‌کم‌ها، ناگهان‌ها سر برمی‌آورند. ناگهان کسی عاشق می‌شود. ناگهان کسی کشته می‌شود. ناگهان شخصی بی‌کار، ناگهان کسی می‌آید و ناگهان تقدیر، زندگی انسان را از این رو به آن رو می‌کند. ناگهان‌ها نیز عنصر می‌شوند و این ترکیب بی‌منطقی جهان با منطق حیات نیز جزئی از آن ساختار می‌شود که منطقی است. سریال افرا همچون هر کار تلویزیونی دیگری طبیعتا ضعف‌هایی دارد، اما نقاط قوتش بیشتر از آن است که منتقد منصف بخواهد بر آن اسب نقوصات جولان دهد؛ چراکه سریال افرا از رنج می‌گوید. از رنجی که در فقر است. از فقری که در رنج است و از عقده‌هایی که به‌ناگاه با اتفاقی از درون انسان سر برمی‌آورند. سریال «افرا» را نه از منظر عوامل و اسم و تکنیک‌ها، بلکه باید از دریچه انتقال مفاهیم روان‌شناختی و جامعه‌شناختی انسان امروز جامعه ما دید. مفاهیمی مانند فقر و ثروت، مفاهیمی همچون شرافت و خباثت و مفاهیمی چون عشق و نفرت که در قالب روایتی تصویری به مخاطب انتقال معنا می‌دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.