|

چالش‌های بالندگی نوجوانی

الهام فخاری

هفته‌های گذشته نماهایی از واگویه‌های دلبستگی و گریه چند نوجوان درباره یکی از بازیگران سینما دست به دست می‌شد. در گروه‌های گوناگون درباره این رفتار بچه‌ها گفت‌وگوهای چالشی درگرفت. بسیاری از میانسالان از چنین دلبستگی‌ها و شیفتگی‌هایی برآشفته و نگران بودند. در یکی از گروه‌های دوستان هم‌سالم که بیشتر در دهه پنج و شش زندگی هستند، این حال و روز نوجوانان امروز را با نوجوانی‌های خودشان مقایسه و اظهار تأسف می‌کردند. امروز خبر درگذشت علی لندی، نوجوان فداکار ایذه‌ای پخش شد. او هم یکی از نوجوانان دهه هشتادی‌ بود که برای کمک به همسایگانش به آتش زد و سوخت. از خود بپرسید نوجوانان امروز کدام‌ هستند، این یا آن. آیا تعمیم هر‌کدام از این دو واگوکننده دقیقی از نوجوانی و نوجوانان است؟ این دو نمونه را بازگو کردم که یادآور بشوم آنچه نیاز به بازاندیشی و درست‌شدن دارد، داوری‌ها و رفتارهای کلیشه‌ای خود ما بزرگسالان امروز است. بسیاری از ما با اینکه مدرک آموزش دانشگاهی داریم، در زمینه‌های تخصصی کار می‌کنیم، کتاب‌خوان هستیم و از ابزارها و سپهره ارتباط‌های گروهی و رسانه‌ای بهره می‌بریم، و چه بسا فرزندان نوجوانی هم در خانه داریم، هنوز یک منبع درست و درمان فرایند بالندگی (رشد) آدمی: از زادن تا مردن را نخوانده‌ایم و برای بهتر‌دانستن و زیستن از مشاور و روان‌شناسی کمک نگرفته‌ایم! داوری‌های کلیشه‌ای و دفاع‌های روان‌شناختی پابرجاشده ما را از شناخت بجا و درست نوجوانی به‌مثابه یک گام‌گاه ارزنده و البته حساس بالندگی بازداشته است و حکم‌های کلی می‌دهیم.

نوجوانی دوره بالندگی و جهش شناختی، چالش‌های عاطفی-هیجانی، رفتارهای گروه‌گرایانه و جهش توانایی‌های بدنی است. این‌‌همه ماجرا را تن و روان آدمی که تاکنون کودکی با مدیریت والدین بوده، باید تجربه کند و از این برهم‌خوردن تعادل‌ها بتواند تعادلی نو بسازد و بیابد. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های بزرگسالان با نوجوانان کم‌توجهی به گوناگونی و پرشمار‌بودن چالش‌های بالندگی نوجوانی است. نوجوان در جهانی باید خود را از نو بسازد که فراورده بزرگسالان و نسل‌های گذشته است، برای چالش‌هایی باید آماده شود که میانسالان و سبک زندگی آنها پدید آورده‌اند، و در پی نوجویی‌هایی می‌خواهد برود که حق و سهم او از زیستن هستند؛ مانند پروانه‌ای که می‌خواهد پیله بگشاید، تحریک‌پذیرتر است و واکنش پیرامون به‌ویژه بزرگسالان می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد. نوجوانان امروز توانایی‌هایی سازگار با شیوه و فناوری‌هایی دارند که البته بزرگسالان به‌ پیش برده‌اند. جای گله نیست و نباید که از وابستگی بیشتر آنها به رسانه و فناوری ارتباطات شگفت‌زده شد. این جهانی است که خود ما و البته کهنسالان امروز ساخته‌ایم! قرار هم نیست نوجوانان امروز همان چیزهایی را که ما در نوجوانی شیفته‌وار دوست داشتیم، بپسندند. دسترسی‌های آنان به داده‌های نوشتاری، گفتاری و دیداری و شنیداری بسیار بیشتر از نوجوانی ماست. آنان زندگی ما را بازخوانی می‌کنند و خود برمی‌گزینند که چگونه باشند. وظیفه ماست آنچه تهدید رشدی در راه بالندگی نوجوان است، واقعیت را کژ‌ومژ می‌کند، به خود و دیگران آسیب می‌رساند و تعادل زندگی او را برهم می‌زند، مهار کنیم. مرجع شناختی-اجتماعی نوجوان بیش از آنکه والدین بزرگسال باشند، گروه همسالان، رسانه‌ها و چهره‌های برجسته هستند، آگاهی از این دگرگونی می‌تواند از کشمکش‌ها بکاهد. به‌یاد بیاوریم همان نوجوانی که عکس هنرپیشه را به دفترش می‌چسباند، برای نجات جان دیگران، برای پاسداری از میهن، برای آرمان‌ها بی‌پروا به آتش و خطر و معرکه می‌زند. نوجوان امروز به چالش‌های زیستی پیرامون حساس‌تر از ما و کنشگر است. دلبستگی‌های نوجوانی نه مسخره‌اند نه هول‌آور، بخشی از روند بالندگی آدمی هستند. آنکه این دلبستگی را مایه نمایش و خنده می‌کند، هول‌آور و خطرناک است. ما باید با این‌همه منبع و دسترسی تلاش کنیم نوجوانی را بهتر بشناسیم و در این چالش بزرگ بالندگی رودرروی نوجوانان نایستیم و نگذاریم از نوجوانی‌شان بهره‌کشی شود.

هفته‌های گذشته نماهایی از واگویه‌های دلبستگی و گریه چند نوجوان درباره یکی از بازیگران سینما دست به دست می‌شد. در گروه‌های گوناگون درباره این رفتار بچه‌ها گفت‌وگوهای چالشی درگرفت. بسیاری از میانسالان از چنین دلبستگی‌ها و شیفتگی‌هایی برآشفته و نگران بودند. در یکی از گروه‌های دوستان هم‌سالم که بیشتر در دهه پنج و شش زندگی هستند، این حال و روز نوجوانان امروز را با نوجوانی‌های خودشان مقایسه و اظهار تأسف می‌کردند. امروز خبر درگذشت علی لندی، نوجوان فداکار ایذه‌ای پخش شد. او هم یکی از نوجوانان دهه هشتادی‌ بود که برای کمک به همسایگانش به آتش زد و سوخت. از خود بپرسید نوجوانان امروز کدام‌ هستند، این یا آن. آیا تعمیم هر‌کدام از این دو واگوکننده دقیقی از نوجوانی و نوجوانان است؟ این دو نمونه را بازگو کردم که یادآور بشوم آنچه نیاز به بازاندیشی و درست‌شدن دارد، داوری‌ها و رفتارهای کلیشه‌ای خود ما بزرگسالان امروز است. بسیاری از ما با اینکه مدرک آموزش دانشگاهی داریم، در زمینه‌های تخصصی کار می‌کنیم، کتاب‌خوان هستیم و از ابزارها و سپهره ارتباط‌های گروهی و رسانه‌ای بهره می‌بریم، و چه بسا فرزندان نوجوانی هم در خانه داریم، هنوز یک منبع درست و درمان فرایند بالندگی (رشد) آدمی: از زادن تا مردن را نخوانده‌ایم و برای بهتر‌دانستن و زیستن از مشاور و روان‌شناسی کمک نگرفته‌ایم! داوری‌های کلیشه‌ای و دفاع‌های روان‌شناختی پابرجاشده ما را از شناخت بجا و درست نوجوانی به‌مثابه یک گام‌گاه ارزنده و البته حساس بالندگی بازداشته است و حکم‌های کلی می‌دهیم.

نوجوانی دوره بالندگی و جهش شناختی، چالش‌های عاطفی-هیجانی، رفتارهای گروه‌گرایانه و جهش توانایی‌های بدنی است. این‌‌همه ماجرا را تن و روان آدمی که تاکنون کودکی با مدیریت والدین بوده، باید تجربه کند و از این برهم‌خوردن تعادل‌ها بتواند تعادلی نو بسازد و بیابد. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های بزرگسالان با نوجوانان کم‌توجهی به گوناگونی و پرشمار‌بودن چالش‌های بالندگی نوجوانی است. نوجوان در جهانی باید خود را از نو بسازد که فراورده بزرگسالان و نسل‌های گذشته است، برای چالش‌هایی باید آماده شود که میانسالان و سبک زندگی آنها پدید آورده‌اند، و در پی نوجویی‌هایی می‌خواهد برود که حق و سهم او از زیستن هستند؛ مانند پروانه‌ای که می‌خواهد پیله بگشاید، تحریک‌پذیرتر است و واکنش پیرامون به‌ویژه بزرگسالان می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد. نوجوانان امروز توانایی‌هایی سازگار با شیوه و فناوری‌هایی دارند که البته بزرگسالان به‌ پیش برده‌اند. جای گله نیست و نباید که از وابستگی بیشتر آنها به رسانه و فناوری ارتباطات شگفت‌زده شد. این جهانی است که خود ما و البته کهنسالان امروز ساخته‌ایم! قرار هم نیست نوجوانان امروز همان چیزهایی را که ما در نوجوانی شیفته‌وار دوست داشتیم، بپسندند. دسترسی‌های آنان به داده‌های نوشتاری، گفتاری و دیداری و شنیداری بسیار بیشتر از نوجوانی ماست. آنان زندگی ما را بازخوانی می‌کنند و خود برمی‌گزینند که چگونه باشند. وظیفه ماست آنچه تهدید رشدی در راه بالندگی نوجوان است، واقعیت را کژ‌ومژ می‌کند، به خود و دیگران آسیب می‌رساند و تعادل زندگی او را برهم می‌زند، مهار کنیم. مرجع شناختی-اجتماعی نوجوان بیش از آنکه والدین بزرگسال باشند، گروه همسالان، رسانه‌ها و چهره‌های برجسته هستند، آگاهی از این دگرگونی می‌تواند از کشمکش‌ها بکاهد. به‌یاد بیاوریم همان نوجوانی که عکس هنرپیشه را به دفترش می‌چسباند، برای نجات جان دیگران، برای پاسداری از میهن، برای آرمان‌ها بی‌پروا به آتش و خطر و معرکه می‌زند. نوجوان امروز به چالش‌های زیستی پیرامون حساس‌تر از ما و کنشگر است. دلبستگی‌های نوجوانی نه مسخره‌اند نه هول‌آور، بخشی از روند بالندگی آدمی هستند. آنکه این دلبستگی را مایه نمایش و خنده می‌کند، هول‌آور و خطرناک است. ما باید با این‌همه منبع و دسترسی تلاش کنیم نوجوانی را بهتر بشناسیم و در این چالش بزرگ بالندگی رودرروی نوجوانان نایستیم و نگذاریم از نوجوانی‌شان بهره‌کشی شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.