آشتی، جهانی شدنی نیست مگر ...
الهام فخاری
بامداد ۲۱ سپتامبر، همان ۳۰ شهریورماه خودمان، در مقر سازمان ملل متحد زنگی نواخته میشود که از سکههای پیشکششده از سوی کودکان سراسر جهان درست شده است. ۲۱ سپتامبر، ۳۰ شهریور روز جهانی آشتی (صلح) نامیده شده است و هرسال در این روز در مقر سازمان ملل آیین بزرگداشت آشتی (صلح) جهانی برای همه برگزار میشود. برای بسیاری از ما آشتی در برابر جنگ واگو میشود. برخی آشتی را برابر با نبود کشمکش و ستیز میدانند. در این راستا از آشتی با دیگران و هم آشتی با خود/خویشتن میتوان سخن گفت. کسان دیگری هم آشتی (صلح) را ترکیبی از پرهیز از زور، آزادی فردی و برابری اجتماعی دانستهاند. اگرچه نابرابریها ریشه کشمکش شمرده میشوند، ناهمانندیها و رودرروییها، مقایسهها و ارزیابیها بخشی از چیستی زندگی گروهی ما هستند که میتوان با آگاهی بیشتر و دلبستگی گروهی بدون ستیز و جنگ چالشها را از سر گذراند؛ این هدفی است که باورمندان به آشتی (صلح) جهانی برایش میکوشند تا آدمی از گزند خشم و برانگیختگیهای منفی بهدور بماند. روز جهانی آشتی بهویژه هشداری همگانی برای نهادهای آموزشی است که اگر آشتی (صلح) را بهمثابه موضوعی برجسته در برنامه آموزشی و کار آموزشگاهی نگنجانند، خواسته یا ناخواسته به نهاد بازتولیدکننده نابرابریها، رقابتهای منفی و ستیز تبدیل خواهند شد. بسیاری از ستیهندگان و جنگافروزان دانشآموختگان مدرسهها و دانشگاههایی هستند که به آشتی (صلح) بیاعتنا بوده و خود پرورنده فزونخواهی، پرخاشگری و زورگویی شدهاند. آشتی آموختنی است و برای پاسداری از آشتی پایدار همه ما نیازمند آموزش، مهارتها و بازورزی (تمرین)های فردی و گروهی هستیم. آشتی در نهاد خانواده و سپس آموزشگاه تجربه و زیسته میشود و چهبسا بیشترین کاستی یا آسیب به فرهنگ آشتی همگانی هم از خانواده و مدرسه ریشه بگیرد. در دهه کنونی آمار ملی گویای افزایش ناسازگاری، کمبود مهارتهای حل مسئله و ناتوانی در از میان برداشتن تعارض در خانوادهها و میان والدین بوده است. برای آموزش مهارتهای آشتی همگانی ما نیازمند نظام رسانهای آگاهانه و مسئولیتپذیر، آموزشهای فلسفه (اندیشیدن) برای همه و توجه ویژه به کودکان هستیم. آموزش هنگامی اثربخش خواهد بود که جامعه و نهادهای اجتماعی/اقتصادی/سیاسی برنامه همراستا و هماهنگ برای گسترش آشتی پایدار را دنبال کنند. چنین برنامهای در اصل بر توسعه پایدار ملی و بومی برای همگان پایهریزی میشود. نمیتوان در کشمکش و ستیز با چرخههای اجتماعی و زیستی به سر برد و سخن از توسعه پایدار و آشتی همگانی هم گفت. آشتی را با دو رویکرد میتوان بازگو کرد: آ. رویکرد فراوردهنگر: نبود جنگ یا توقف ستیز را آشتی تعریف کنیم که به یک وضعیت (آشتی=نبود جنگ) میپردازد و ب. رویکرد فرایندنگر: که نهتنها به نبود جنگ پرداخته میشود بلکه پدیدآورندگان و زمینهسازهای جنگ و ستیز ازجمله نابرخورداری (فقر)، نابرابری، زورگویی، قلدری و زیادهخواهی هم بررسی میشوند. پیش از توقف جنگ باید بدانیم ریشههای ناهمانندیها چه هستند و بیاموزیم چگونه میتوانیم با همه ناهمانندیها روادارانه در کنار هم زندگی کنیم. امسال روز جهانی آشتی همگانی با چیرگی گروههای مسلح در کشور همسایه و همزبانمان همهنگام شده است. این وضعیت با سکوت رسانهها و جامعه جهانی همراه بوده. این پهنه سرزمینی امروز نمایانگر رودرروییهای مفهومی و کارکردی جهانی است. آشتی جهانی شدنی نیست مگر اینکه ارابه جنگافروزی جهانی از کار بیفتد. تا هنگامی که اقتصاد جنگافزارسازی روند تاریخ را رقم میزند، آشتی برای همگان دسترسناپذیر است. پیامدهای ناسازگاری و ستیزکاری در برابر طبیعت و زمین هم این روزها بیش از گذشته نمایان است، ما با جهانی که خانه و زندگیمان را فراهم کرده، زورمدارانه رفتار کردهایم. با فزونخواهیها و زیادهرویها زمین، زیندگان (جانوران و گیاهان و دیگران) و آدمیان را دچار آسیب و تنش کردهایم. در روز جهانی آشتی (صلح) از خود بپرسیم کجای کارمان خطا و کدام شیوهمان ناروا بوده که هم درونمان آکنده از تنش و کشمکش است و هم پیرامونمان درگیر ستیز. زندگی تنها از آن ما نیست، از آن جوانترها هم هست. بپذیریم که ما تکهای از یک کل فراگیر هستیم، برای بهرهمندی از فرصت زندگی نیازمند مهارتهای آشتی هستیم و در این کار با دشواریها و کاستیهایی روبهرو میشویم. بدانیم و بخواهیم با خود، پیرامونمان و کل فراگیر آشتی کنیم.
بامداد ۲۱ سپتامبر، همان ۳۰ شهریورماه خودمان، در مقر سازمان ملل متحد زنگی نواخته میشود که از سکههای پیشکششده از سوی کودکان سراسر جهان درست شده است. ۲۱ سپتامبر، ۳۰ شهریور روز جهانی آشتی (صلح) نامیده شده است و هرسال در این روز در مقر سازمان ملل آیین بزرگداشت آشتی (صلح) جهانی برای همه برگزار میشود. برای بسیاری از ما آشتی در برابر جنگ واگو میشود. برخی آشتی را برابر با نبود کشمکش و ستیز میدانند. در این راستا از آشتی با دیگران و هم آشتی با خود/خویشتن میتوان سخن گفت. کسان دیگری هم آشتی (صلح) را ترکیبی از پرهیز از زور، آزادی فردی و برابری اجتماعی دانستهاند. اگرچه نابرابریها ریشه کشمکش شمرده میشوند، ناهمانندیها و رودرروییها، مقایسهها و ارزیابیها بخشی از چیستی زندگی گروهی ما هستند که میتوان با آگاهی بیشتر و دلبستگی گروهی بدون ستیز و جنگ چالشها را از سر گذراند؛ این هدفی است که باورمندان به آشتی (صلح) جهانی برایش میکوشند تا آدمی از گزند خشم و برانگیختگیهای منفی بهدور بماند. روز جهانی آشتی بهویژه هشداری همگانی برای نهادهای آموزشی است که اگر آشتی (صلح) را بهمثابه موضوعی برجسته در برنامه آموزشی و کار آموزشگاهی نگنجانند، خواسته یا ناخواسته به نهاد بازتولیدکننده نابرابریها، رقابتهای منفی و ستیز تبدیل خواهند شد. بسیاری از ستیهندگان و جنگافروزان دانشآموختگان مدرسهها و دانشگاههایی هستند که به آشتی (صلح) بیاعتنا بوده و خود پرورنده فزونخواهی، پرخاشگری و زورگویی شدهاند. آشتی آموختنی است و برای پاسداری از آشتی پایدار همه ما نیازمند آموزش، مهارتها و بازورزی (تمرین)های فردی و گروهی هستیم. آشتی در نهاد خانواده و سپس آموزشگاه تجربه و زیسته میشود و چهبسا بیشترین کاستی یا آسیب به فرهنگ آشتی همگانی هم از خانواده و مدرسه ریشه بگیرد. در دهه کنونی آمار ملی گویای افزایش ناسازگاری، کمبود مهارتهای حل مسئله و ناتوانی در از میان برداشتن تعارض در خانوادهها و میان والدین بوده است. برای آموزش مهارتهای آشتی همگانی ما نیازمند نظام رسانهای آگاهانه و مسئولیتپذیر، آموزشهای فلسفه (اندیشیدن) برای همه و توجه ویژه به کودکان هستیم. آموزش هنگامی اثربخش خواهد بود که جامعه و نهادهای اجتماعی/اقتصادی/سیاسی برنامه همراستا و هماهنگ برای گسترش آشتی پایدار را دنبال کنند. چنین برنامهای در اصل بر توسعه پایدار ملی و بومی برای همگان پایهریزی میشود. نمیتوان در کشمکش و ستیز با چرخههای اجتماعی و زیستی به سر برد و سخن از توسعه پایدار و آشتی همگانی هم گفت. آشتی را با دو رویکرد میتوان بازگو کرد: آ. رویکرد فراوردهنگر: نبود جنگ یا توقف ستیز را آشتی تعریف کنیم که به یک وضعیت (آشتی=نبود جنگ) میپردازد و ب. رویکرد فرایندنگر: که نهتنها به نبود جنگ پرداخته میشود بلکه پدیدآورندگان و زمینهسازهای جنگ و ستیز ازجمله نابرخورداری (فقر)، نابرابری، زورگویی، قلدری و زیادهخواهی هم بررسی میشوند. پیش از توقف جنگ باید بدانیم ریشههای ناهمانندیها چه هستند و بیاموزیم چگونه میتوانیم با همه ناهمانندیها روادارانه در کنار هم زندگی کنیم. امسال روز جهانی آشتی همگانی با چیرگی گروههای مسلح در کشور همسایه و همزبانمان همهنگام شده است. این وضعیت با سکوت رسانهها و جامعه جهانی همراه بوده. این پهنه سرزمینی امروز نمایانگر رودرروییهای مفهومی و کارکردی جهانی است. آشتی جهانی شدنی نیست مگر اینکه ارابه جنگافروزی جهانی از کار بیفتد. تا هنگامی که اقتصاد جنگافزارسازی روند تاریخ را رقم میزند، آشتی برای همگان دسترسناپذیر است. پیامدهای ناسازگاری و ستیزکاری در برابر طبیعت و زمین هم این روزها بیش از گذشته نمایان است، ما با جهانی که خانه و زندگیمان را فراهم کرده، زورمدارانه رفتار کردهایم. با فزونخواهیها و زیادهرویها زمین، زیندگان (جانوران و گیاهان و دیگران) و آدمیان را دچار آسیب و تنش کردهایم. در روز جهانی آشتی (صلح) از خود بپرسیم کجای کارمان خطا و کدام شیوهمان ناروا بوده که هم درونمان آکنده از تنش و کشمکش است و هم پیرامونمان درگیر ستیز. زندگی تنها از آن ما نیست، از آن جوانترها هم هست. بپذیریم که ما تکهای از یک کل فراگیر هستیم، برای بهرهمندی از فرصت زندگی نیازمند مهارتهای آشتی هستیم و در این کار با دشواریها و کاستیهایی روبهرو میشویم. بدانیم و بخواهیم با خود، پیرامونمان و کل فراگیر آشتی کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.