نزاع کمتر و دیپلماسی بیشتر میان ایران و کشورهای منطقه
مترجم: داود میدری: سفر شیخ طحنون بن زاید آل نهیان، مشاور امنیت ملی امارات متحده عربی به ترکیه و ملاقات با رجبطیب اردوغان بسیار بحثبرانگیز بود. ترکیه در سالهای اخیر از گروههای اسلامگرا در منطقه حمایت کرده و نتیجه این سیاست افزایش تنش با بسیاری از کشورهای منطقه از جمله امارات بوده است. دولتمردان ترکیه، امارات را به دستداشتن در کودتای ۲۰۱۶ در ترکیه متهم میکردند. یک هفته بعد از این مسافرت، شیخ طحنون با امیر قطر دیدار کرد. این اولین دیدار یک مقام رسمی امارتی است بعد از سال ۲۰۱۷ که امارات و سه کشور عربی قطر را تحریم کردند. شیخ طحنون یکی از تأثیرگذارترین چهرههای امارات است. او برادر شیخ محمد بن زاید و ولیعهد اوست. امارات تنها کشور در حال تغییر نیست. دو مشکل اساسی در خاورمیانه امروزی وجود دارد: یکی تنشهای بین کشورهای عربی و اسرائیل با ایران و متحدانش است و دیگر بین کشورهایی مانند قطر و ترکیه که طرفدار ظهور اسلامگراها هستند و کشورهایی مانند امارات که مخالف این رویکرد هستند. این تضادها منجر به تنشهای خونین در لیبی و یمن و تقابل در مناطق دیگر شده است. در پنج ماه گذشته دشمنان قدیمی به استقبال مذاکرات
رفتهاند. عربستان سعودی و ایران در آوریل ۲۰۲۱ (اردیبهشت-خرداد) مذاکراتی داشتهاند. ترکیه بعد از مدتها بهدنبال بهبود روابط با مصر است. در سال ۲۰۱۳ اردوغان به دستداشتن در کودتا در مصر متهم شده بود. قطر و مصر هم که بههمیندلیل با هم تنش پیدا کرده بودند، صحبتهایی را شروع کردهاند. مصر بعد از ۹ سال به قطر اجازه داد تا دفتر شبکه الجزیره را در قاهره مجددا بازگشایی کند. از بعد از کودتا، الجزیره که رسانه نزدیک به دولت قطر است، در مصر تعطیل بود. واضحترین نشان تلاش برای کاهش منازعات در خاورمیانه را در جلسه بغداد در ۲۸ آگوست میتوان مشاهده کرد زمانی که مقامات رسمی ایران، مصر، قطر، عربستان و ترکیه دیدار کردند. اگرچه این نشست دستاورد مشخصی نداشته؛ اما شروعی مهم برای گفتوگو بود، خیلی از حضار حسرت خوردند که چرا پیشتر وارد مذاکره نشدند. تنشهای بین ایران و عربستان شکل منطقه را از ۱۹۷۹ به بعد تغییر داده است. در چهار سال اخیر تنشها متوقف شده است. بخشی از این کاهش منازعات به خاطر پیروزهای پیدرپی ایران در میدانهای جنگ در سایر کشورها و شکست عربستان در اعمال نفوذ قدرت در دیگر کشورها بوده است. در اوایل سلطنت محمد بن
سلمان تصمیمهای کورکورانهای در سیاستهای خارجی گرفت؛ ولی از آن به بعد بیشتر مشغول مستقلکردن کشورش از وابستگی نفتی شد؛ امارات در سالهای اخیر نهتنها وارد منازعات شده؛ بلکه میان کشورهای دیگر هم جنگافروزی میکند. یکی از مقامات اماراتی اظهار کرده که امارات بعد از کرونا یاد گرفت که باید به خانه برگردد و دخالت در کشورهای دیگر را کم کند.
امارات در سال ۲۰۱۹ ارتشش را از یمن بیرون آورد؛ جنگی که تبدیل به یک باتلاق برای او شده بود. دخالتهای امارات در لیبی هم متوقف شد. این به این دلیل بود که امارات اقتصاد خود را در خطر دید و فهمید که بین توسعه اقتصادی و حضور نظامی در کشورهای دیگر باید یکی را انتخاب کند. ترکیه به نتیجهای مشابه رسیده است. اقتصاد ترکیه از سه طرف مورد تهدید قرار گرفت و تضعیف شد، اول تورم ۱۹ درصدی، کاهش سرمایهگذاری خارجی و بحران ارزی که سالهاست درگیرش است. متفکر انگلیسی گالیپ دالای از چتمن (اتاق فکری در لندن) میگوید اقتصادها باید کمرونقتر شوند؛ درعینحال به پول نقد هم نیاز دارند. لیر ارزان به معنی این است که سرمایهگذاران میتوانند ارزانتر داراییهای ترکیه را بخوانند. با وجود تنشها ترکیه و مصر سال گذشته پنج میلیارد دلار واردات و صادرات داشتهاند؛ ولی مقامات ترکیه ادعا دارند که پتانسیل بسیار بیشتری وجود دارند؛ اما بهبود رابطه با مصر هزینه دارد، مصر هم در نزاع بین یونان و ترکیه بر سر مرز دریایی مانند اتحادیه اروپا و اسرائیل طرف یونان را گرفته است. دولت اردوغان معتقد است صحبت با مصر شروعی برای خروج از بحران نزاع با یونان
است.
هرکدام از این موارد تغییرات حیاتی در منطقه است. در منطقه اسلامگراها رو به افول رفتهاند و حتی در مصر، دیکتاتور سیسی از اخوانالمسلمین فاصله گرفته است. برای ترکیه و قطر هزینه پشتیبانی از اسلامگراها بسیار بیشتر از منافعش است.
مناقشات با ایران بسیار پیچیده است. تهران بردهای خود در کشورهای عربی را به مذاکره نمیگذارد. کشورهای عربی بهدنبال ثبات سیاسی در کشور خود و همسایههایشان هستند. از طرف دیگر، کشورهای حاشیه خلیجفارس متوجه ضعف دولت ایران بعد از فشارهای حداکثری ترامپ بر ایران شدهاند. ایران بعد از تحریمها مجبور به زیر قیمت فروختن نفت خود و... شده است. هر طرف در خاورمیانه با ضعفهایی که دارد، وارد مذاکرات میشود. کشورهای حاشیه خلیج فارس پول دارند؛ ولی بسیار شکننده هستند، ایران و ترکیه بسیار قوی ولی نزدیک به ورشکستگی هستند. نشست بغداد با این پیمان تمام شد که در امور داخلی کشورهای دیگر مداخله نکنیم، بسیار واضح است که این جمله خطاب به کیست. همه حضار به مداخلهگربودن مشهورند. احتمال اینکه این روند را متوقف کنند، بسیار کم است. این مذاکره بسیار سازنده برای کشورهایی مانند عراق و لبنان است که دولت مستقل نداشتند. این مذاکرات بین سیاستمدارانی است که بهدنبال حفظ بقای خود هستند و میخواهند اقتصاد خود را توسعه بدهند و دنبال صلح در کشورهای دیگر نیستند و تنها میخواهند ثبات را در مرزهای خود نگه دارند.
منبع: اکونومیست
مترجم: داود میدری: سفر شیخ طحنون بن زاید آل نهیان، مشاور امنیت ملی امارات متحده عربی به ترکیه و ملاقات با رجبطیب اردوغان بسیار بحثبرانگیز بود. ترکیه در سالهای اخیر از گروههای اسلامگرا در منطقه حمایت کرده و نتیجه این سیاست افزایش تنش با بسیاری از کشورهای منطقه از جمله امارات بوده است. دولتمردان ترکیه، امارات را به دستداشتن در کودتای ۲۰۱۶ در ترکیه متهم میکردند. یک هفته بعد از این مسافرت، شیخ طحنون با امیر قطر دیدار کرد. این اولین دیدار یک مقام رسمی امارتی است بعد از سال ۲۰۱۷ که امارات و سه کشور عربی قطر را تحریم کردند. شیخ طحنون یکی از تأثیرگذارترین چهرههای امارات است. او برادر شیخ محمد بن زاید و ولیعهد اوست. امارات تنها کشور در حال تغییر نیست. دو مشکل اساسی در خاورمیانه امروزی وجود دارد: یکی تنشهای بین کشورهای عربی و اسرائیل با ایران و متحدانش است و دیگر بین کشورهایی مانند قطر و ترکیه که طرفدار ظهور اسلامگراها هستند و کشورهایی مانند امارات که مخالف این رویکرد هستند. این تضادها منجر به تنشهای خونین در لیبی و یمن و تقابل در مناطق دیگر شده است. در پنج ماه گذشته دشمنان قدیمی به استقبال مذاکرات
رفتهاند. عربستان سعودی و ایران در آوریل ۲۰۲۱ (اردیبهشت-خرداد) مذاکراتی داشتهاند. ترکیه بعد از مدتها بهدنبال بهبود روابط با مصر است. در سال ۲۰۱۳ اردوغان به دستداشتن در کودتا در مصر متهم شده بود. قطر و مصر هم که بههمیندلیل با هم تنش پیدا کرده بودند، صحبتهایی را شروع کردهاند. مصر بعد از ۹ سال به قطر اجازه داد تا دفتر شبکه الجزیره را در قاهره مجددا بازگشایی کند. از بعد از کودتا، الجزیره که رسانه نزدیک به دولت قطر است، در مصر تعطیل بود. واضحترین نشان تلاش برای کاهش منازعات در خاورمیانه را در جلسه بغداد در ۲۸ آگوست میتوان مشاهده کرد زمانی که مقامات رسمی ایران، مصر، قطر، عربستان و ترکیه دیدار کردند. اگرچه این نشست دستاورد مشخصی نداشته؛ اما شروعی مهم برای گفتوگو بود، خیلی از حضار حسرت خوردند که چرا پیشتر وارد مذاکره نشدند. تنشهای بین ایران و عربستان شکل منطقه را از ۱۹۷۹ به بعد تغییر داده است. در چهار سال اخیر تنشها متوقف شده است. بخشی از این کاهش منازعات به خاطر پیروزهای پیدرپی ایران در میدانهای جنگ در سایر کشورها و شکست عربستان در اعمال نفوذ قدرت در دیگر کشورها بوده است. در اوایل سلطنت محمد بن
سلمان تصمیمهای کورکورانهای در سیاستهای خارجی گرفت؛ ولی از آن به بعد بیشتر مشغول مستقلکردن کشورش از وابستگی نفتی شد؛ امارات در سالهای اخیر نهتنها وارد منازعات شده؛ بلکه میان کشورهای دیگر هم جنگافروزی میکند. یکی از مقامات اماراتی اظهار کرده که امارات بعد از کرونا یاد گرفت که باید به خانه برگردد و دخالت در کشورهای دیگر را کم کند.
امارات در سال ۲۰۱۹ ارتشش را از یمن بیرون آورد؛ جنگی که تبدیل به یک باتلاق برای او شده بود. دخالتهای امارات در لیبی هم متوقف شد. این به این دلیل بود که امارات اقتصاد خود را در خطر دید و فهمید که بین توسعه اقتصادی و حضور نظامی در کشورهای دیگر باید یکی را انتخاب کند. ترکیه به نتیجهای مشابه رسیده است. اقتصاد ترکیه از سه طرف مورد تهدید قرار گرفت و تضعیف شد، اول تورم ۱۹ درصدی، کاهش سرمایهگذاری خارجی و بحران ارزی که سالهاست درگیرش است. متفکر انگلیسی گالیپ دالای از چتمن (اتاق فکری در لندن) میگوید اقتصادها باید کمرونقتر شوند؛ درعینحال به پول نقد هم نیاز دارند. لیر ارزان به معنی این است که سرمایهگذاران میتوانند ارزانتر داراییهای ترکیه را بخوانند. با وجود تنشها ترکیه و مصر سال گذشته پنج میلیارد دلار واردات و صادرات داشتهاند؛ ولی مقامات ترکیه ادعا دارند که پتانسیل بسیار بیشتری وجود دارند؛ اما بهبود رابطه با مصر هزینه دارد، مصر هم در نزاع بین یونان و ترکیه بر سر مرز دریایی مانند اتحادیه اروپا و اسرائیل طرف یونان را گرفته است. دولت اردوغان معتقد است صحبت با مصر شروعی برای خروج از بحران نزاع با یونان
است.
هرکدام از این موارد تغییرات حیاتی در منطقه است. در منطقه اسلامگراها رو به افول رفتهاند و حتی در مصر، دیکتاتور سیسی از اخوانالمسلمین فاصله گرفته است. برای ترکیه و قطر هزینه پشتیبانی از اسلامگراها بسیار بیشتر از منافعش است.
مناقشات با ایران بسیار پیچیده است. تهران بردهای خود در کشورهای عربی را به مذاکره نمیگذارد. کشورهای عربی بهدنبال ثبات سیاسی در کشور خود و همسایههایشان هستند. از طرف دیگر، کشورهای حاشیه خلیجفارس متوجه ضعف دولت ایران بعد از فشارهای حداکثری ترامپ بر ایران شدهاند. ایران بعد از تحریمها مجبور به زیر قیمت فروختن نفت خود و... شده است. هر طرف در خاورمیانه با ضعفهایی که دارد، وارد مذاکرات میشود. کشورهای حاشیه خلیج فارس پول دارند؛ ولی بسیار شکننده هستند، ایران و ترکیه بسیار قوی ولی نزدیک به ورشکستگی هستند. نشست بغداد با این پیمان تمام شد که در امور داخلی کشورهای دیگر مداخله نکنیم، بسیار واضح است که این جمله خطاب به کیست. همه حضار به مداخلهگربودن مشهورند. احتمال اینکه این روند را متوقف کنند، بسیار کم است. این مذاکره بسیار سازنده برای کشورهایی مانند عراق و لبنان است که دولت مستقل نداشتند. این مذاکرات بین سیاستمدارانی است که بهدنبال حفظ بقای خود هستند و میخواهند اقتصاد خود را توسعه بدهند و دنبال صلح در کشورهای دیگر نیستند و تنها میخواهند ثبات را در مرزهای خود نگه دارند.
منبع: اکونومیست
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.