|

حاکمیت طالبان در همسایگی و امکان ظهور داعش و القاعده

. مشاور ارشد سابق سازمان ملل در بازسازی افغانستان

به این معنا‌ که خود را برای رهبری جهان آماده می‌کند، اعضایش از سراسر جهان جذب شده‌اند و رهبری (خلافت) را در قالب حکومت مرکزی (State) می‌دانند. اولین‌بار است که یک گروه بنیادگرای اسلامی و تروریستی در دنیا داعیه ایجاد یک حکومت مرکزی و فرامرزی را دارد و به‌شدت خود را به تکنولوژی جدید، مسلح کرده است و به همین دلیل در مسائل فرامنطقه‌ای چابک و سریع‌تر و مؤثرتر است. نکته مهم دیگر آنکه چون ملاحظات مردمی و محلی ندارد در مبارزه از بعد نظامی و... بسیار خشن‌تر است و نسبت به کشته‌شدن مردم محلی، بی‌تفاوت است. هرچند گروه حقانی نیز در بین طالبان، گرایش‌های خشنی به این شکل دارد، اما چون در بدنه طالبان است تا اندازه‌ای کنترل شده است.‌خطر بالقوه همه این گروه‌ها در به‌مخاطره‌انداختن صلح جهانی، منطقه و به‌ویژه امنیت داخلی همسایگان همسان است، به این دلیل که به‌دنبال حکومت بدون قوه نظارتی مردم هستند و شریعت را آن‌گونه که خود تفسیر می‌کنند، مبنای اندیشه و عمل می‌دانند. تفسیر و تصمیم شورای علمای طالبان خودمختار، نیز ممکن است هر زمان براساس منافع و مصالح خود تغییر کند و به همین دلیل بسیار غیرقابل پیش‌بینی است و پایبندی آنها به معاهدات و قواعد و اهرم‌های بین‌المللی نیز بسیار محدود خواهد بود، اما تمایزاتی که در بالا به آن اشاره شد و مسئولیتی که به‌عنوان حکمران نیابتی و موقت برعهده گرفته‌اند می‌تواند شرایطی را ایجاد کند که بتوان ادعا کرد کنترل و مهار طالبان به نسبت القاعده و داعش، امکان‌پذیرتر است. هرچند در صورت فشارهای بین‌المللی و عدم کامیابی طالبان در اهداف خود، نباید امکان همکاری مشترک آنها در ایجاد فشارهای منطقه‌ای و ناامنی برای کشورهای همسایه را از نظر دور داشت. نوع مواجهه طالبان با کاشت تریاک و کنترل مواد مخدر که از منابع اصلی درآمدهای مالی آنهاست نیز تحت تأثیر منابع ارزی این کشور خواهد بود که با قطع کمک‌های بین‌المللی می‌تواند تشدید یابد. به همین دلیل تمامی همسایگان افغانستان، به‌خصوص ایران، باید به‌مراتب حساس‌تر از قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی تحولات داخلی افغانستان و ظهور بالقوه داعش و القاعده را به‌دقت دنبال کرده و با دیپلماسی فعال در قبال آن عکس‌العمل خلاق نشان دهند.

به این معنا‌ که خود را برای رهبری جهان آماده می‌کند، اعضایش از سراسر جهان جذب شده‌اند و رهبری (خلافت) را در قالب حکومت مرکزی (State) می‌دانند. اولین‌بار است که یک گروه بنیادگرای اسلامی و تروریستی در دنیا داعیه ایجاد یک حکومت مرکزی و فرامرزی را دارد و به‌شدت خود را به تکنولوژی جدید، مسلح کرده است و به همین دلیل در مسائل فرامنطقه‌ای چابک و سریع‌تر و مؤثرتر است. نکته مهم دیگر آنکه چون ملاحظات مردمی و محلی ندارد در مبارزه از بعد نظامی و... بسیار خشن‌تر است و نسبت به کشته‌شدن مردم محلی، بی‌تفاوت است. هرچند گروه حقانی نیز در بین طالبان، گرایش‌های خشنی به این شکل دارد، اما چون در بدنه طالبان است تا اندازه‌ای کنترل شده است.‌خطر بالقوه همه این گروه‌ها در به‌مخاطره‌انداختن صلح جهانی، منطقه و به‌ویژه امنیت داخلی همسایگان همسان است، به این دلیل که به‌دنبال حکومت بدون قوه نظارتی مردم هستند و شریعت را آن‌گونه که خود تفسیر می‌کنند، مبنای اندیشه و عمل می‌دانند. تفسیر و تصمیم شورای علمای طالبان خودمختار، نیز ممکن است هر زمان براساس منافع و مصالح خود تغییر کند و به همین دلیل بسیار غیرقابل پیش‌بینی است و پایبندی آنها به معاهدات و قواعد و اهرم‌های بین‌المللی نیز بسیار محدود خواهد بود، اما تمایزاتی که در بالا به آن اشاره شد و مسئولیتی که به‌عنوان حکمران نیابتی و موقت برعهده گرفته‌اند می‌تواند شرایطی را ایجاد کند که بتوان ادعا کرد کنترل و مهار طالبان به نسبت القاعده و داعش، امکان‌پذیرتر است. هرچند در صورت فشارهای بین‌المللی و عدم کامیابی طالبان در اهداف خود، نباید امکان همکاری مشترک آنها در ایجاد فشارهای منطقه‌ای و ناامنی برای کشورهای همسایه را از نظر دور داشت. نوع مواجهه طالبان با کاشت تریاک و کنترل مواد مخدر که از منابع اصلی درآمدهای مالی آنهاست نیز تحت تأثیر منابع ارزی این کشور خواهد بود که با قطع کمک‌های بین‌المللی می‌تواند تشدید یابد. به همین دلیل تمامی همسایگان افغانستان، به‌خصوص ایران، باید به‌مراتب حساس‌تر از قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی تحولات داخلی افغانستان و ظهور بالقوه داعش و القاعده را به‌دقت دنبال کرده و با دیپلماسی فعال در قبال آن عکس‌العمل خلاق نشان دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.