دعای باران و خاورمیانه درگیر خشکسالی
سعید نبی
در كمربند خشك و نیمهخشك جهانیم، با تنشها و محدودیتهای آبی بسیار و برخی مدیران ارشد این حوزه که بهجای برنامهریزی برای مصرف بهینه آب، تجویز دعای باران میکنند، آنهم از طریق نامههای رسمی وزارتی و شگفتتر اینکه در درون وزارتخانهای دیگر درِ آموزشهای تئاتری که یکی از اهدافشان حفظ آیینهاست آنهم آیین دعای باران، تخته میکنند. منظورم هنرستان تئاتر دختران سوره است.
متوسط مصرف سالانه آب در کشور حدود 96 میلیارد مترمکعب است که این رقم حدود هشت درصد بیشتر از کل منابع آب تجدیدپذیر (89 میلیارد مترمکعب) است و این مهم نشاندهنده این هشدار است که در طول حداقل صد سال اخیر این اتفاق بیسابقه بوده؛ چراکه هم تبخیر بالا رفته و هم نبود مدیران کارآمدی که آب را بهینه تقسیم کرده و برنامهریزی اصولی کنند، کاملا مشهور شده است. درواقع بحران جدی است و جدیتر از آن وقوع جدال آبها. به گفته کارشناسان بسیاری از زیستبومهای آبی کشور، تخریب شده، منابع آب زیرزمینی یا شور شده یا استحصال بیرویه، تعداد دشتهای ممنوعه، فرونشستها و فروچالهها در استانهای مختلف گسترش یافته، کشاورزی سنتی و هدررفت آب در کشور بیداد میکند و مناقشات گسترده محلی در ارتباط با آب از استان به استان در مقاطعی تبدیل به روستا به روستا و محل به محل شده است و در این وادی اغلب ناراضیاند؛ چه آنهایی که سهم بیشتری از مصرف دارند و چه آنهایی که برای نوشیدن جرعهای آب نیز این روزها با قطعی مواجهاند، درواقع باید گفت سوءمدیریت و سیاستگذاریهای غیراصولی بر مبنای طرحهای آمایش سرزمین بهویژه در بحث نظام جامع آب کشور آنهم در
درازمدت سبب بروز این نابسامانیها شده است و مسئولان بهجای پرداخت و برنامهریزی در اجرای طرحهای توسعهای پایدار مانند اصلاح الگوی مصرف و کشت، راهاندازی پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی و راهاندازی بسیاری از متدهای روز در تولید انرژیهای سبز، برنامهریزی برای قطعی آب و برق میکنند و دغدغهشان این شده که قبل از این قطعیها برنامه آن را چطور اعلام کنند تا با این پیوست رسانهای اصطلاحا افکار عمومی قانع شده و غافلگیر نشود به قول نماینده مردم آمل در مجلس هر بار قطع برق بین دو تا سه میلیارد تومان به واحدهای صنعتی ضرر وارد میشود، حال چه تعداد بیکار و چه مقدار مواد از بین میرود و چه حجمی از آب نهفته در این مواد، بماند در جای خود.
کارشناسان معتقدند این روزها همه از این قطعیها ناراضیاند، چه آنها که برای دورزدن تحریمها و دستیابی به سودهای کلان رمزارز استخراج میکنند و متهمان اصلی این قطعیها لقب گرفتهاند و چه بخش کشاورزی و دامداری که خود از مصرفکنندگان اصلی این آبها هستند، آنهم با سهم مصرفی بالای 70 درصد از کل منابع تا جایی که در خبرها میخوانیم در تعدادی از استانهای کشور مانند خوزستان و اصفهان مردم کوچه و بازار هم دست به شکایتهای بیشمار میزنند و بحث آب در کشور را کمکم به سمت امنیتیشدن پیش میبرند؛ مانند هورالعظیم و ارومیه!
اما این موضوع فقط مختص کشور ما نیست، بلکه بحث آب در خاورمیانه جدی است و سالهاست سازمان ملل هشدار وقوع جنگهای آبی در این منطقه را میدهد. در این بین باید اشاره شود کمتر کسی است که از آینده آبی بترسد و از نارضایتیهای عمومی در سوریه و عراق از ترکیه به دلیل پروژههای سدسازی این کشور در خاورمیانه بیاطلاع باشد؛ چراکه در این راستا کارشناسان سوری معتقدند از سال 2006، این کشور بدترین شرایط خشکسالی و مدیریت آب را در تاریخ خود تجربه کرده است. تصاویر ماهوارهای و سایر اسناد نشان میدهد که با افزایش تقاضا برای آب شیرین، آب در رودخانههای دجله و فرات با سرعت نگرانکنندهای کم شده و این کاهش منابع آب و سوءمدیریت مزمن و بیتوجهی به آمایش سرزمین، جمعیتی بیش از دومیلیون نفر از اهالی استان حسکه را که عمدتا کشاورزان و دامداران بیکارشده بودند، مجبور به ترک سرزمین و مهاجرت به سمت حاشیه استانهای بزرگتر کرده، آنهم طبق نظر متخصصان مانند وضعیت اینروزهای شرق استان اصفهان. سالبهسال میزان بارندگیهای کشور در حال افول است، چاههای غیرمجاز به جان زمین و سفرهای آب زیرزمینی افتادهاند، با تفکرات سازهای رودخانهها، تالابها
و دریاچهها یکی پس از دیگری درحال خشکشدن هستند؛ از زایندهرود تا هامون، پریشان، بختگان، انزلی و ارومیه!
در خبرها میخوانیم حاکمیت بخش آب همچنان بهدنبال سدسازی و انتقال آب است، آنهم در مناطقی خاص در کشور که انتفاع مالی طرحهای پر آببر مانند فولاد و ذوبآهن را در خود نهفته کردهاند و گاهی بر اثر فشار نمایندگان مجلس و مقامات و مسئولان ذینفوذ خود نیز پیروز هم میشوند. از طرفی شرایط منفعل برخی سازمانهای نظارتی مانند محیط زیست در یک دهه اخیر که بهجای اقدام و کنشگری، بیشتر راه اتهامزنی را ترجیح دادهاند، به این بحران دامن زده و فرسودگی شبکه انتقال و توزیع آب شرب شهری و صنعتی نیز بههمراه نبود، ساختار بازچرخانی آب این روند را تشدید کرده است. حال راهاندازی کارخانههای ذوب فلزات در مناطق بیآب و نگاه سیاسی و انتفاع شخصی و گروهی و حزبی برخی چه بلایی بر سر آب کشور آورده، بماند در یادداشتی دیگر که در همینجا بهزودی خواهید خواند.
فعلا این عناوین را فراموش نکنیم، دیپلماسی آب، دخالتنکردن ذینفعان در تصمیمگیری و نبود اولویت در مطالعه و اجرای طرحهای توسعهای پایدار منابع آب.
در كمربند خشك و نیمهخشك جهانیم، با تنشها و محدودیتهای آبی بسیار و برخی مدیران ارشد این حوزه که بهجای برنامهریزی برای مصرف بهینه آب، تجویز دعای باران میکنند، آنهم از طریق نامههای رسمی وزارتی و شگفتتر اینکه در درون وزارتخانهای دیگر درِ آموزشهای تئاتری که یکی از اهدافشان حفظ آیینهاست آنهم آیین دعای باران، تخته میکنند. منظورم هنرستان تئاتر دختران سوره است.
متوسط مصرف سالانه آب در کشور حدود 96 میلیارد مترمکعب است که این رقم حدود هشت درصد بیشتر از کل منابع آب تجدیدپذیر (89 میلیارد مترمکعب) است و این مهم نشاندهنده این هشدار است که در طول حداقل صد سال اخیر این اتفاق بیسابقه بوده؛ چراکه هم تبخیر بالا رفته و هم نبود مدیران کارآمدی که آب را بهینه تقسیم کرده و برنامهریزی اصولی کنند، کاملا مشهور شده است. درواقع بحران جدی است و جدیتر از آن وقوع جدال آبها. به گفته کارشناسان بسیاری از زیستبومهای آبی کشور، تخریب شده، منابع آب زیرزمینی یا شور شده یا استحصال بیرویه، تعداد دشتهای ممنوعه، فرونشستها و فروچالهها در استانهای مختلف گسترش یافته، کشاورزی سنتی و هدررفت آب در کشور بیداد میکند و مناقشات گسترده محلی در ارتباط با آب از استان به استان در مقاطعی تبدیل به روستا به روستا و محل به محل شده است و در این وادی اغلب ناراضیاند؛ چه آنهایی که سهم بیشتری از مصرف دارند و چه آنهایی که برای نوشیدن جرعهای آب نیز این روزها با قطعی مواجهاند، درواقع باید گفت سوءمدیریت و سیاستگذاریهای غیراصولی بر مبنای طرحهای آمایش سرزمین بهویژه در بحث نظام جامع آب کشور آنهم در
درازمدت سبب بروز این نابسامانیها شده است و مسئولان بهجای پرداخت و برنامهریزی در اجرای طرحهای توسعهای پایدار مانند اصلاح الگوی مصرف و کشت، راهاندازی پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی و راهاندازی بسیاری از متدهای روز در تولید انرژیهای سبز، برنامهریزی برای قطعی آب و برق میکنند و دغدغهشان این شده که قبل از این قطعیها برنامه آن را چطور اعلام کنند تا با این پیوست رسانهای اصطلاحا افکار عمومی قانع شده و غافلگیر نشود به قول نماینده مردم آمل در مجلس هر بار قطع برق بین دو تا سه میلیارد تومان به واحدهای صنعتی ضرر وارد میشود، حال چه تعداد بیکار و چه مقدار مواد از بین میرود و چه حجمی از آب نهفته در این مواد، بماند در جای خود.
کارشناسان معتقدند این روزها همه از این قطعیها ناراضیاند، چه آنها که برای دورزدن تحریمها و دستیابی به سودهای کلان رمزارز استخراج میکنند و متهمان اصلی این قطعیها لقب گرفتهاند و چه بخش کشاورزی و دامداری که خود از مصرفکنندگان اصلی این آبها هستند، آنهم با سهم مصرفی بالای 70 درصد از کل منابع تا جایی که در خبرها میخوانیم در تعدادی از استانهای کشور مانند خوزستان و اصفهان مردم کوچه و بازار هم دست به شکایتهای بیشمار میزنند و بحث آب در کشور را کمکم به سمت امنیتیشدن پیش میبرند؛ مانند هورالعظیم و ارومیه!
اما این موضوع فقط مختص کشور ما نیست، بلکه بحث آب در خاورمیانه جدی است و سالهاست سازمان ملل هشدار وقوع جنگهای آبی در این منطقه را میدهد. در این بین باید اشاره شود کمتر کسی است که از آینده آبی بترسد و از نارضایتیهای عمومی در سوریه و عراق از ترکیه به دلیل پروژههای سدسازی این کشور در خاورمیانه بیاطلاع باشد؛ چراکه در این راستا کارشناسان سوری معتقدند از سال 2006، این کشور بدترین شرایط خشکسالی و مدیریت آب را در تاریخ خود تجربه کرده است. تصاویر ماهوارهای و سایر اسناد نشان میدهد که با افزایش تقاضا برای آب شیرین، آب در رودخانههای دجله و فرات با سرعت نگرانکنندهای کم شده و این کاهش منابع آب و سوءمدیریت مزمن و بیتوجهی به آمایش سرزمین، جمعیتی بیش از دومیلیون نفر از اهالی استان حسکه را که عمدتا کشاورزان و دامداران بیکارشده بودند، مجبور به ترک سرزمین و مهاجرت به سمت حاشیه استانهای بزرگتر کرده، آنهم طبق نظر متخصصان مانند وضعیت اینروزهای شرق استان اصفهان. سالبهسال میزان بارندگیهای کشور در حال افول است، چاههای غیرمجاز به جان زمین و سفرهای آب زیرزمینی افتادهاند، با تفکرات سازهای رودخانهها، تالابها
و دریاچهها یکی پس از دیگری درحال خشکشدن هستند؛ از زایندهرود تا هامون، پریشان، بختگان، انزلی و ارومیه!
در خبرها میخوانیم حاکمیت بخش آب همچنان بهدنبال سدسازی و انتقال آب است، آنهم در مناطقی خاص در کشور که انتفاع مالی طرحهای پر آببر مانند فولاد و ذوبآهن را در خود نهفته کردهاند و گاهی بر اثر فشار نمایندگان مجلس و مقامات و مسئولان ذینفوذ خود نیز پیروز هم میشوند. از طرفی شرایط منفعل برخی سازمانهای نظارتی مانند محیط زیست در یک دهه اخیر که بهجای اقدام و کنشگری، بیشتر راه اتهامزنی را ترجیح دادهاند، به این بحران دامن زده و فرسودگی شبکه انتقال و توزیع آب شرب شهری و صنعتی نیز بههمراه نبود، ساختار بازچرخانی آب این روند را تشدید کرده است. حال راهاندازی کارخانههای ذوب فلزات در مناطق بیآب و نگاه سیاسی و انتفاع شخصی و گروهی و حزبی برخی چه بلایی بر سر آب کشور آورده، بماند در یادداشتی دیگر که در همینجا بهزودی خواهید خواند.
فعلا این عناوین را فراموش نکنیم، دیپلماسی آب، دخالتنکردن ذینفعان در تصمیمگیری و نبود اولویت در مطالعه و اجرای طرحهای توسعهای پایدار منابع آب.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.