|

گره‌های بازنشدنی

الهام فخاری

همه ما قالی را دیده‌ایم، روی قالی زندگی کرده‌ایم، کم‌و‌بیش نقش‌های گوناگون‌ آن را می‌شناسیم، ولی شاید این سال‌ها از بس زندگی‌مان ماشینی‌زده و سری‌کاری‌‌شده کمتر به آن توجه کرده‌ایم. هیچ‌گاه پشت قالی را دیده‌اید؟ گره‌های فشرده و ردیف‌های تار و پود، جاهایی را که ساییده شده یا بی‌رنگ‌و‌‌رو شده‌اند، دیده‌اید؟ در خانه‌تکانی‌ها و جابه‌جایی‌ها به چگونگی تکاندن و شستن قالی‌ها یا بردن و آوردن‌ آنها توجه کرده‌اید؟
اینها بخشی از چیستی و چگونگی نگهداشتن و پایش دارایی‌ها بوده که شاید در زندگی پرریخت‌وپاش امروزی کمتر به آنها می‌پردازیم.
از قالی سخن به میان آوردم که هم برایمان آشنا باشد و هم بتوانم برای گفتن سخنم آن را نمونه بیاورم.
می‌خواهم بافت اجتماعی را به قالی مانند کنم. ‌گره‌های فردی در تار و پود گروهی که نقش و نگاری را با هم نمایان می‌کنند. پایداری بافت قالی به چیستی و چگونگی گره‌ها بستگی دارد و هم اینکه تاروپود این گره‌ها را به‌ هم پیوند می‌زنند. سازگاری تار‌و‌پود با هم لختی یا سفتی را پدید می‌آورد. نقش این قالی اگر درست خوانده و بافته نشود از چشم و از ارزش می‌افتد. اگر آفت به قالی‌ها بیفتد، تار و پود، گره و نقش را از هم می‌گسلد. اگر درست نگهداری‌اش نکنی ساییده می‌شود، فرسوده می‌شود و پس از آن می‌پوسد و تکه‌‌پاره می‌شود.
هرچند تکه‌های برخی از قالیچه‌ها ارج و ارزشی بیش از قالی‌های سرهم‌بندی‌شده دارند، ولی یکپارچگی قالیچه از دست رفته است.
جامعه را به قالی مانند می‌کنم. اعتماد میان مردم تارهای قالی‌اند و به وقت چله‌کشی باید به جنس نخ چله و همخوانی با نخ و گره‌های پود توجه کرد. چله‌کشی کار هر کسی نیست و دانایی و مهارت بسیار می‌خواهد. اعتماد میان مردم را نمی‌توان وقت و بی‌وقت دست‌کاری و قیچی‌قیچی کرد. اگر تارهای چله آسیب ببینند، قالی از روی دار می‌افتد و بازسازی‌اش کار دشوارتری خواهد شد. اگر در جنس نخ چله نادرستی و ناراستی شود هم قالی روزی نه‌چندان دور از هم می‌پاشد. چله‌کشی کار هر کسی نیست و همیشه هم نمی‌توان از نو آغازش کرد.
اعتماد اجتماعی چسب جامعه است، انگار چله‌کشی قالی جامعه است، کار هر‌کسی نیست، بلدِ این کار را می‌خواهد و باید خود معتمد و امین باشد.
نخ چله اگر سست یا ناجنس باشد، اگر ناهمخوان با جنس گره‌های پود باشد، ناگزیر روزی تار‌و‌پود یکدیگر را پاره می‌کنند و قالی جامعه در کشاکش فرد و گروه از هم می‌گسلد.
دستان قالی‌بافان را به خانواده مانند می‌کنم که فرد فرد این جامعه را بر تارهای اعتماد اجتماعی گره می‌زنند، بر پایه آوای نقشه‌خوان نمایی و نگاری کم‌کم در قالی بافته می‌شود. نقشه‌خوان نهادهای فرهنگی کشور هستند که اگر ناهمساز‌ و بی‌سواد فرهنگی و آشفته بخوانند یا هرازگاهی نقشه را به‌ هم بریزند، قالی درهم‌و‌برهمی پدید می‌آید که کسی آن را نمی‌فهمد و با آن نمی‌تواند پیوند برقرار کند.
اگر خانواده در جامعه سست شود، گره‌ها تنک، پراکنده و سست خواهند شد و قالی یکدست و فشرده و پایدار نخواهد بود.
قالی بافته را هم آیینی بایسته است. پرداخت و نگهداشت قالی کاری کم از بافت نیست. شناخت، پایش و دوست‌داشتن جامعه کار سرسری نیست. قالی جامعه را که از خون، جان، چشم و سرمایه نسل‌ها بافته شده، باید آگاهانه و مهربانانه پاسداری کرد.
قالی جامعه است. قالی ایرانی بازنمایی جامعه ایرانی است؛ کهن، پرنقش‌و‌نگار، گسترده و البته دچار آسیب‌هایی است. اگر نشناخته و نفهمیده بیش از این، این‌سو و آن‌سو کشیده شود، چه‌بسا فرسودگی تکه‌هایی از این بافت به پارگی بینجامد. تارهای این قالی کهن و بی‌‌مانند را دیدگان مهربان و آگاه باید تا اعتماد آسیب‌دیده بازسازی شود.
قالی جامعه ایرانی را دریابیم؛ تارهای اعتماد و گره‌پودهای خودارزنده‌پنداری فردی‌مان آسیب دیده است.
همه ما قالی را دیده‌ایم، روی قالی زندگی کرده‌ایم، کم‌و‌بیش نقش‌های گوناگون‌ آن را می‌شناسیم، ولی شاید این سال‌ها از بس زندگی‌مان ماشینی‌زده و سری‌کاری‌‌شده کمتر به آن توجه کرده‌ایم. هیچ‌گاه پشت قالی را دیده‌اید؟ گره‌های فشرده و ردیف‌های تار و پود، جاهایی را که ساییده شده یا بی‌رنگ‌و‌‌رو شده‌اند، دیده‌اید؟ در خانه‌تکانی‌ها و جابه‌جایی‌ها به چگونگی تکاندن و شستن قالی‌ها یا بردن و آوردن‌ آنها توجه کرده‌اید؟
اینها بخشی از چیستی و چگونگی نگهداشتن و پایش دارایی‌ها بوده که شاید در زندگی پرریخت‌وپاش امروزی کمتر به آنها می‌پردازیم.
از قالی سخن به میان آوردم که هم برایمان آشنا باشد و هم بتوانم برای گفتن سخنم آن را نمونه بیاورم.
می‌خواهم بافت اجتماعی را به قالی مانند کنم. ‌گره‌های فردی در تار و پود گروهی که نقش و نگاری را با هم نمایان می‌کنند. پایداری بافت قالی به چیستی و چگونگی گره‌ها بستگی دارد و هم اینکه تاروپود این گره‌ها را به‌ هم پیوند می‌زنند. سازگاری تار‌و‌پود با هم لختی یا سفتی را پدید می‌آورد. نقش این قالی اگر درست خوانده و بافته نشود از چشم و از ارزش می‌افتد. اگر آفت به قالی‌ها بیفتد، تار و پود، گره و نقش را از هم می‌گسلد. اگر درست نگهداری‌اش نکنی ساییده می‌شود، فرسوده می‌شود و پس از آن می‌پوسد و تکه‌‌پاره می‌شود.
هرچند تکه‌های برخی از قالیچه‌ها ارج و ارزشی بیش از قالی‌های سرهم‌بندی‌شده دارند، ولی یکپارچگی قالیچه از دست رفته است.
جامعه را به قالی مانند می‌کنم. اعتماد میان مردم تارهای قالی‌اند و به وقت چله‌کشی باید به جنس نخ چله و همخوانی با نخ و گره‌های پود توجه کرد. چله‌کشی کار هر کسی نیست و دانایی و مهارت بسیار می‌خواهد. اعتماد میان مردم را نمی‌توان وقت و بی‌وقت دست‌کاری و قیچی‌قیچی کرد. اگر تارهای چله آسیب ببینند، قالی از روی دار می‌افتد و بازسازی‌اش کار دشوارتری خواهد شد. اگر در جنس نخ چله نادرستی و ناراستی شود هم قالی روزی نه‌چندان دور از هم می‌پاشد. چله‌کشی کار هر کسی نیست و همیشه هم نمی‌توان از نو آغازش کرد.
اعتماد اجتماعی چسب جامعه است، انگار چله‌کشی قالی جامعه است، کار هر‌کسی نیست، بلدِ این کار را می‌خواهد و باید خود معتمد و امین باشد.
نخ چله اگر سست یا ناجنس باشد، اگر ناهمخوان با جنس گره‌های پود باشد، ناگزیر روزی تار‌و‌پود یکدیگر را پاره می‌کنند و قالی جامعه در کشاکش فرد و گروه از هم می‌گسلد.
دستان قالی‌بافان را به خانواده مانند می‌کنم که فرد فرد این جامعه را بر تارهای اعتماد اجتماعی گره می‌زنند، بر پایه آوای نقشه‌خوان نمایی و نگاری کم‌کم در قالی بافته می‌شود. نقشه‌خوان نهادهای فرهنگی کشور هستند که اگر ناهمساز‌ و بی‌سواد فرهنگی و آشفته بخوانند یا هرازگاهی نقشه را به‌ هم بریزند، قالی درهم‌و‌برهمی پدید می‌آید که کسی آن را نمی‌فهمد و با آن نمی‌تواند پیوند برقرار کند.
اگر خانواده در جامعه سست شود، گره‌ها تنک، پراکنده و سست خواهند شد و قالی یکدست و فشرده و پایدار نخواهد بود.
قالی بافته را هم آیینی بایسته است. پرداخت و نگهداشت قالی کاری کم از بافت نیست. شناخت، پایش و دوست‌داشتن جامعه کار سرسری نیست. قالی جامعه را که از خون، جان، چشم و سرمایه نسل‌ها بافته شده، باید آگاهانه و مهربانانه پاسداری کرد.
قالی جامعه است. قالی ایرانی بازنمایی جامعه ایرانی است؛ کهن، پرنقش‌و‌نگار، گسترده و البته دچار آسیب‌هایی است. اگر نشناخته و نفهمیده بیش از این، این‌سو و آن‌سو کشیده شود، چه‌بسا فرسودگی تکه‌هایی از این بافت به پارگی بینجامد. تارهای این قالی کهن و بی‌‌مانند را دیدگان مهربان و آگاه باید تا اعتماد آسیب‌دیده بازسازی شود.
قالی جامعه ایرانی را دریابیم؛ تارهای اعتماد و گره‌پودهای خودارزنده‌پنداری فردی‌مان آسیب دیده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.