|

زنان بدون هراس افغان

زهرا مشتاق

حمایت گسترده شکل‌گرفته از مقاومت پنجشیر و ازسوی عامه مردم و نیز بخش درخور‌توجهی از کنشگران مدنی نشان‌دهنده توجه جدی به فرایندهای ایجاد‌شده در کشور افغانستان است.
سقوط و به عبارتی تسلیم آسان افغانستان در مقابل طالبان که پس از نشست دوحه و هم‌زمان با خروج شتاب‌زده آمریکا انجام شد، فروریختن آمال و آرزوهای حداکثری ملتی بود که در مدت 20 سال با وجود تمام مصائب و انفجار و مرگ‌های انتحاری مدام، باز هم می‌خواستند و داشتند آزادی و حریم دموکراسی را تجربه می‌کردند. به‌ویژه تلاش جامعه مدنی افغانستان برای کمک به توسعه مسائل حوزه زنان بسیار درخورتوجه بود؛ زنانی که می‌توانستند با وجود تمام محدودیت‌های موجود در کشوری سنتی مانند افغانستان، رفته‌رفته ردپاهای پررنگی از خود به جا بگذارند. برقع‌های اجباری را کنار بگذارند و حجاب معمول‌تری به سر داشته باشند. درس بخوانند، به دانشگاه بروند، شغلی داشته باشند و حتی بر در و دیوار شهر، صورت‌هایشان در نقش‌های مختلفی از نماینده مجلس تا طبیب و مجری و آرایشگر نشان داده شود. طبقه روشنفکر و نخبه و حتی میانی در 20 سال گذشته در حال بازیابی خود و نیز کمک به سطوح پایین‌تر برای رشد و انتقال آگاهی بود. این تأثیر انکار‌ناپذیر در تظاهراتی که زنان افغانستان مدتی است روزانه و در شهرهای بزرگ برپا می‌کنند، کاملا دیده می‌شود. اگر 20 سال قبل و در دوره حکومت طالبان که انباشته از تحجر و خشونت بود، زنان خود را در هراسی عمیق میان سیاهی چادرهای خود پنهان کردند؛ تأثیر دو دهه گذشته تقویت اعتماد‌به‌نفس، آگاهی به حقوق و قدرتمندشدن روحیه مطالبه‌گری در بین زنان افغانستان بوده است. شجاعت آنان در حق‌طلبی و سهم‌خواهی در برابر طالبانی که هیچ‌کس تغییر آنان را باور ندارد؛ یعنی آنکه طالبان دیگر توان گذشته را در برخورد با زنان نخواهد داشت و مهم‌‌تر آنکه زن آگاهی‌یافته به حقوق خود، در پستو ماندنی نیست و صدای بلند و محکمش را نمی‌توان خاموش کرد. از دیگر نشانه‌های تأمل‌برانگیز در جنبش زنان افغانستان پس از روی‌کارآمدن غیرقانونی طالبان، نزدیکی و شباهت شعارهای آنان و زنان ایرانی است. در کابل و چند شهر دیگر شعارهایی شنیده می‌شود که بارها در تجمعات زنان کنشگر اجتماعی ایرانی شنیده شده است و این نشان‌دهنده اشتراکات جدی در حوزه مطالبه‌گری زنان است که گویا در آسیا و خاورمیانه تشابهات بیشتری می‌یابد. به نظر می‌رسد اگر این زنان بتوانند بر مقاومت و تکرار خواسته‌های خود پابرجا باشند و زنان دادخواه بیشتری را به حلقه مطالبات انسانی و قانونی خود بیفزایند، طالبان خواهد دانست که با جنس و موج تازه‌ای از زنان روبه‌رو است که بدون هراس از سبعیت آنها توان رو‌در‌رویی دارند و حتی حاضر به پرداخت هزینه هستند.
از سوی دیگر، این ایستادگی و ترک‌نکردن کشور نشان‌دهنده آن است که افغانستان از نیروهای اهل فکر و تصمیم‌گیرنده خالی نشده است و هنوز هستند کسانی که با تمام دشواری‌ها و خطرات پیش‌آمده حاضر به تقدیم جایگاه و کشور خود به طالبان نیستند. مقاومت پنجشیر نیز فریاد بلند همین ایستادگی است. پنجشیر بیش از آنکه خواسته‌اش جنگ فراگیر در افغانستان باشد، تقاضایش به‌رسمیت‌نشناختن طالبان از‌سوی جامعه جهانی است. معنایش این است که اگر جامعه جهانی بر‌اساس اخلاق‌مداری و مسئولیت انسانی در برابر طالبان بایستد، امکان تشکیل یک حکومت فراگیر با مشارکت همه گروه‌های سیاسی و اقوام مختلف میسر خواهد بود. معنای فراگیر‌بودن و مشارکت همگانی، خنثی‌کردن حضور پررنگ و جلوگیری از تسلط و استیلای بی‌چون‌و‌چرای طالبان است. چگونه می‌شود اداره امور یک کشور را به دست کسانی سپرد که از حداقل‌های علمی و انسانی هیچ نمی‌دانند. هیچ عقل سلیمی چنین تصمیمی را برنمی‌تابد؛ مگر آنکه برای غارت افغانستان خواب دیده باشند. بی‌تردید موافقان حضور طالبان و آنان که بر تغییر دروغین طالبان، ناجوانمردانه اصرار می‌ورزند، به‌زودی با پوتین‌های خونین خود عازم افغانستان برای آغاز دوباره یک استثمار و استعمار نوین خواهند شد. به‌رسمیت‌شناختن طالبان از‌سوی هر‌یک از دولت‌های دنیا خیانت به کشوری است که با وجود تمام رنج‌های طاقت‌فرسایش هنوز ایستاده و مقاومت می‌کند.
حمایت گسترده شکل‌گرفته از مقاومت پنجشیر و ازسوی عامه مردم و نیز بخش درخور‌توجهی از کنشگران مدنی نشان‌دهنده توجه جدی به فرایندهای ایجاد‌شده در کشور افغانستان است.
سقوط و به عبارتی تسلیم آسان افغانستان در مقابل طالبان که پس از نشست دوحه و هم‌زمان با خروج شتاب‌زده آمریکا انجام شد، فروریختن آمال و آرزوهای حداکثری ملتی بود که در مدت 20 سال با وجود تمام مصائب و انفجار و مرگ‌های انتحاری مدام، باز هم می‌خواستند و داشتند آزادی و حریم دموکراسی را تجربه می‌کردند. به‌ویژه تلاش جامعه مدنی افغانستان برای کمک به توسعه مسائل حوزه زنان بسیار درخورتوجه بود؛ زنانی که می‌توانستند با وجود تمام محدودیت‌های موجود در کشوری سنتی مانند افغانستان، رفته‌رفته ردپاهای پررنگی از خود به جا بگذارند. برقع‌های اجباری را کنار بگذارند و حجاب معمول‌تری به سر داشته باشند. درس بخوانند، به دانشگاه بروند، شغلی داشته باشند و حتی بر در و دیوار شهر، صورت‌هایشان در نقش‌های مختلفی از نماینده مجلس تا طبیب و مجری و آرایشگر نشان داده شود. طبقه روشنفکر و نخبه و حتی میانی در 20 سال گذشته در حال بازیابی خود و نیز کمک به سطوح پایین‌تر برای رشد و انتقال آگاهی بود. این تأثیر انکار‌ناپذیر در تظاهراتی که زنان افغانستان مدتی است روزانه و در شهرهای بزرگ برپا می‌کنند، کاملا دیده می‌شود. اگر 20 سال قبل و در دوره حکومت طالبان که انباشته از تحجر و خشونت بود، زنان خود را در هراسی عمیق میان سیاهی چادرهای خود پنهان کردند؛ تأثیر دو دهه گذشته تقویت اعتماد‌به‌نفس، آگاهی به حقوق و قدرتمندشدن روحیه مطالبه‌گری در بین زنان افغانستان بوده است. شجاعت آنان در حق‌طلبی و سهم‌خواهی در برابر طالبانی که هیچ‌کس تغییر آنان را باور ندارد؛ یعنی آنکه طالبان دیگر توان گذشته را در برخورد با زنان نخواهد داشت و مهم‌‌تر آنکه زن آگاهی‌یافته به حقوق خود، در پستو ماندنی نیست و صدای بلند و محکمش را نمی‌توان خاموش کرد. از دیگر نشانه‌های تأمل‌برانگیز در جنبش زنان افغانستان پس از روی‌کارآمدن غیرقانونی طالبان، نزدیکی و شباهت شعارهای آنان و زنان ایرانی است. در کابل و چند شهر دیگر شعارهایی شنیده می‌شود که بارها در تجمعات زنان کنشگر اجتماعی ایرانی شنیده شده است و این نشان‌دهنده اشتراکات جدی در حوزه مطالبه‌گری زنان است که گویا در آسیا و خاورمیانه تشابهات بیشتری می‌یابد. به نظر می‌رسد اگر این زنان بتوانند بر مقاومت و تکرار خواسته‌های خود پابرجا باشند و زنان دادخواه بیشتری را به حلقه مطالبات انسانی و قانونی خود بیفزایند، طالبان خواهد دانست که با جنس و موج تازه‌ای از زنان روبه‌رو است که بدون هراس از سبعیت آنها توان رو‌در‌رویی دارند و حتی حاضر به پرداخت هزینه هستند.
از سوی دیگر، این ایستادگی و ترک‌نکردن کشور نشان‌دهنده آن است که افغانستان از نیروهای اهل فکر و تصمیم‌گیرنده خالی نشده است و هنوز هستند کسانی که با تمام دشواری‌ها و خطرات پیش‌آمده حاضر به تقدیم جایگاه و کشور خود به طالبان نیستند. مقاومت پنجشیر نیز فریاد بلند همین ایستادگی است. پنجشیر بیش از آنکه خواسته‌اش جنگ فراگیر در افغانستان باشد، تقاضایش به‌رسمیت‌نشناختن طالبان از‌سوی جامعه جهانی است. معنایش این است که اگر جامعه جهانی بر‌اساس اخلاق‌مداری و مسئولیت انسانی در برابر طالبان بایستد، امکان تشکیل یک حکومت فراگیر با مشارکت همه گروه‌های سیاسی و اقوام مختلف میسر خواهد بود. معنای فراگیر‌بودن و مشارکت همگانی، خنثی‌کردن حضور پررنگ و جلوگیری از تسلط و استیلای بی‌چون‌و‌چرای طالبان است. چگونه می‌شود اداره امور یک کشور را به دست کسانی سپرد که از حداقل‌های علمی و انسانی هیچ نمی‌دانند. هیچ عقل سلیمی چنین تصمیمی را برنمی‌تابد؛ مگر آنکه برای غارت افغانستان خواب دیده باشند. بی‌تردید موافقان حضور طالبان و آنان که بر تغییر دروغین طالبان، ناجوانمردانه اصرار می‌ورزند، به‌زودی با پوتین‌های خونین خود عازم افغانستان برای آغاز دوباره یک استثمار و استعمار نوین خواهند شد. به‌رسمیت‌شناختن طالبان از‌سوی هر‌یک از دولت‌های دنیا خیانت به کشوری است که با وجود تمام رنج‌های طاقت‌فرسایش هنوز ایستاده و مقاومت می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.