«گفتوگوی ملی» خواست روسیه در افغانستان
محمود فاضلی. تحلیلگر بینالملل
بحران افغانستان فرصت جدیدی بود که حملات روسیه به آمریکا و مجموعه کشورهای غربی و ناتو شدت یابد. روسیه معتقد است حضور 20ساله آمریکا و ناتو در افغانستان با فضاحت به پایان رسید. این فقط یک شکست نیست، بلکه یک فاجعه است. مشکلات قدیمی مانند تروریسم، قاچاق مواد مخدر و سطح پایین زندگی مردم لاینحل باقی ماند. بسیاری از مشکلات حتی تشدید شد. نیروهای خارجی پس از خروج خود نتوانستند یک سیستم سیاسی باثبات ایجاد کنند. با رویکارآمدن طالبان، سیستم سیاسی دوباره تغییر شکل خواهد داد. مرگ غیرنظامیان در نتیجه حمله هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی و حضور نظامی ائتلاف بینالمللی در افغانستان رخ داد. به دنبال افزایش قیمت کالاهای اساسی، غذا و سوخت در کابل و دیگر شهرهای بزرگ، از سیاستهای طالبان نارضایتی پدید آمده است. روسیه از جامعه بینالمللی میخواهد که اقدامات مؤثری را برای جلوگیری از بروز بحران انسانی در افغانستان انجام دهند. به باور روسیه نمایندگان جنبش طالبان گامهایی را برای تشکیل یک سیستم سیاسی جدید در این کشور برمیدارند و مسکو از تشکیل زودهنگام یک دولت ائتلافی فراگیر با مشارکت همه نیروهای قومی-سیاسی افغانستان از جمله اقلیتهای ملی حمایت میکند.
روسیه بارها مدعی شده مبارزه با تروریسم بینالمللی (در وهله اول مقابله با داعش) و تجارت مواد مخدر، برای مسکو جزء مسائل سنتی محسوب میشود و از استقرار افغانستان بهعنوان یک کشور مسالمتآمیز و مستقل حمایت میکند. خروج آشفته کشورهای غربی از افغانستان، ممکن است در این مرحله تاریخی بر وضعیت رفاهی کل کشور تأثیر منفی بگذارد. کشورهای غربی درباره چگونگی حضور و انجام امور خود در افغانستان، به دور از اختیارات شورای امنیت سازمان ملل تصمیم گرفته و هیچگاه به سازمان ملل و جامعه بینالمللی گزارشی ارائه نکردند. مسئولیت اصلی این اقدام و نیز «میراثی» که برای جنبش طالبان به جا گذاشتهاند، برعهده آنهاست.
روسیه نگران است تروریستها و افراطگرایان با پوشش پناهجو به کشورهای منطقه و کشورهای آسیای مرکزی نفوذ پیدا کنند. احتمال نفوذ عناصر تروریستی و افراطگرایان به خاک کشورهای همسایه افغانستان، بهویژه آسیای مرکزی موجب نگرانی است. آنها میتوانند تحت پوشش شعارهای بشردوستانه و درخواست کمک به پناهندگان و... نفوذ کنند.
روسیه که به سیاستهای آمریکا و غرب انتقاد دارد بر این باور است که آمریکا و غرب به طور کل، با وجود خروج شتابزده از افغانستان، همچنان مسئولیت اصلی آنچه را در این کشور اتفاق میافتد، برعهده دارد. کشورهای غربی 20 سال است که امتحانهای لجامگسیخته در این کشور انجام دادهاند، درحالیکه باید از دستورات شورای امنیت پیروی میکردند. آنها به تمام معنا به افغانستان «بدهکار» هستند. جهان شاهد بود ناتو به رهبری آمریکا در آنجا چه کرده و نتایج اقداماتش چه دستاوردی داشت.
به باور مسکو جامعه بینالمللی و در وهله اول امدادگران غربی افغانستان باید به مردم این کشور کمکهای مؤثر ارائه دهند تا جریان مهاجرت را کاهش داده یا کاملا متوقف کنند. مسکو وضعیت پیشآمده در افغانستان را غفلت و دستکمگرفتن وضعیت واقعی این کشور و این امر را تا حدی نتیجه بیکفایتی سرویسهای اطلاعاتی آمریکا و انگلیس و سایر کشورهای ناتو میداند که به طور کافی و به شکل هدفمند به جمعآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات نپرداخته است. مردم افغانستان بهای اشتباهات واشنگتن را میپردازند.
به اعتقاد مسکو در میان آمریکاییها عدهای وجود دارند که از این جنگ سود بردند؛ بنابراین آنها نگران اینکه جهان درباره آمریکا چه فکر میکند، نیستند. برای این دسته از افراد، جنگ 20ساله به یک معدن طلا تبدیل شده است. آمریکا بیش از یک تریلیون دلار از هزینه مالیاتدهندگان را مستقیم برای جنگ هزینه کرده است. اگر هزینههای غیرمستقیم نیز در نظر گرفته شود، تقریبا این رقم دو برابر خواهد شد. ازجمله، نظامیان آمریکا که میلیاردها پول ارتش افغانستان از طریق آنها گردش پیدا میکرد. فقط حدود 90 میلیارد دلار برای آموزش کارکنان آن هزینه شده و پیمانکاران خصوصی سودهای کلانی دریافت کردند.
در زمان حضور نیروهای آمریکایی، تعداد حملات تروریستی در افغانستان به طور تصاعدی افزایش یافت. القاعده، داعش، جنبش اسلامی ترکستان شرقی و دیگر گروههای تروریستی که خاک افغانستان را بهعنوان پایگاه انتقال فعالیتهای خود به کشورهای آسیای مرکزی، سین کیانگ چین، شمال ایران و به سمت هند در نظر میگیرند، وضعیت افغانستان را برای خود مناسب میبینند. آمریکا به جای مبارزه با قاچاق مواد مخدر در دو دهه مدیریت نظامی سیاسی در افغانستان، طرح ایجاد آزمایشگاه مواد مخدر را در مقیاس جهانی اجرا کرد و در نتیجه تولید مواد مخدر در افغانستان بیش از 40 برابر افزایش یافت.
روسیه از طریق شورای امنیت، نهادهای امنیتی-اجرائی، سرویسهای ویژه و نهادهای نظامی، تماس با نزدیکترین دولتها به افغانستان، در درجه اول با تاجیکستان و ازبکستان و همچنین با چین، ایران، هند و پاکستان را تشدید کرد. مسکو به طور فعال از پتانسیل سازمان پیمان امنیت دستهجمعی و سازمان همکاری شانگهای استفاده کرد.
در حوزه افغانستان، مسکو در درجه اول بر تلاشهای سیاسی و دیپلماتیک تمرکز میکند و همراه با شرکای خود، به دنبال راههایی برای ایجاد گفتوگوی بینالافغان و حل مسالمتآمیز مشکلات موجود در این کشور است. مسکو به نقش هماهنگکننده سازمان ملل در تلاشهای بینالمللی برای حلوفصل افغانستان اهمیت زیادی میدهد. روسیه به یک افغانستان صلحآمیز، متحد و در حال توسعه علاقهمند است.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برای آینده سیاسی افغانستان تحت سلطه طالبان «تحمیل هر چیزی از خارج» را غیرممکن دانسته و از حضور آمریکا در افغانستان انتقاد میکند. از نظر او به مدت 20 سال، سربازان آمریکایی در این سرزمین حضور داشتند و تلاش کردند افرادی را که در آنجا زندگی میکنند متمدن کرده و هنجارها و استانداردهای زندگی خود را در آنجا برقرار کنند که نتیجه یک فاجعه بود.
روسیه تاکنون در قبال طالبان موضعی نسبتا آشتیجویانه و مسالمتآمیز اتخاذ کرده و خواستار «گفتوگوی ملی» برای تشکیل دولت است، اما مسکو هنوز طالبان را یک گروه «تروریستی» میداند، گرچه روسیه سالها با آنها گفتوگو کرده اما قصد ندارد حکومت طالبان را در افغانستان به رسمیت بشناسد و همزمان امیدوار است طالبان به تهدید خود درباره آغاز جنگ در پنجشیر عمل نکرده و مذاکرات را ادامه دهد.
بحران افغانستان فرصت جدیدی بود که حملات روسیه به آمریکا و مجموعه کشورهای غربی و ناتو شدت یابد. روسیه معتقد است حضور 20ساله آمریکا و ناتو در افغانستان با فضاحت به پایان رسید. این فقط یک شکست نیست، بلکه یک فاجعه است. مشکلات قدیمی مانند تروریسم، قاچاق مواد مخدر و سطح پایین زندگی مردم لاینحل باقی ماند. بسیاری از مشکلات حتی تشدید شد. نیروهای خارجی پس از خروج خود نتوانستند یک سیستم سیاسی باثبات ایجاد کنند. با رویکارآمدن طالبان، سیستم سیاسی دوباره تغییر شکل خواهد داد. مرگ غیرنظامیان در نتیجه حمله هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی و حضور نظامی ائتلاف بینالمللی در افغانستان رخ داد. به دنبال افزایش قیمت کالاهای اساسی، غذا و سوخت در کابل و دیگر شهرهای بزرگ، از سیاستهای طالبان نارضایتی پدید آمده است. روسیه از جامعه بینالمللی میخواهد که اقدامات مؤثری را برای جلوگیری از بروز بحران انسانی در افغانستان انجام دهند. به باور روسیه نمایندگان جنبش طالبان گامهایی را برای تشکیل یک سیستم سیاسی جدید در این کشور برمیدارند و مسکو از تشکیل زودهنگام یک دولت ائتلافی فراگیر با مشارکت همه نیروهای قومی-سیاسی افغانستان از جمله اقلیتهای ملی حمایت میکند.
روسیه بارها مدعی شده مبارزه با تروریسم بینالمللی (در وهله اول مقابله با داعش) و تجارت مواد مخدر، برای مسکو جزء مسائل سنتی محسوب میشود و از استقرار افغانستان بهعنوان یک کشور مسالمتآمیز و مستقل حمایت میکند. خروج آشفته کشورهای غربی از افغانستان، ممکن است در این مرحله تاریخی بر وضعیت رفاهی کل کشور تأثیر منفی بگذارد. کشورهای غربی درباره چگونگی حضور و انجام امور خود در افغانستان، به دور از اختیارات شورای امنیت سازمان ملل تصمیم گرفته و هیچگاه به سازمان ملل و جامعه بینالمللی گزارشی ارائه نکردند. مسئولیت اصلی این اقدام و نیز «میراثی» که برای جنبش طالبان به جا گذاشتهاند، برعهده آنهاست.
روسیه نگران است تروریستها و افراطگرایان با پوشش پناهجو به کشورهای منطقه و کشورهای آسیای مرکزی نفوذ پیدا کنند. احتمال نفوذ عناصر تروریستی و افراطگرایان به خاک کشورهای همسایه افغانستان، بهویژه آسیای مرکزی موجب نگرانی است. آنها میتوانند تحت پوشش شعارهای بشردوستانه و درخواست کمک به پناهندگان و... نفوذ کنند.
روسیه که به سیاستهای آمریکا و غرب انتقاد دارد بر این باور است که آمریکا و غرب به طور کل، با وجود خروج شتابزده از افغانستان، همچنان مسئولیت اصلی آنچه را در این کشور اتفاق میافتد، برعهده دارد. کشورهای غربی 20 سال است که امتحانهای لجامگسیخته در این کشور انجام دادهاند، درحالیکه باید از دستورات شورای امنیت پیروی میکردند. آنها به تمام معنا به افغانستان «بدهکار» هستند. جهان شاهد بود ناتو به رهبری آمریکا در آنجا چه کرده و نتایج اقداماتش چه دستاوردی داشت.
به باور مسکو جامعه بینالمللی و در وهله اول امدادگران غربی افغانستان باید به مردم این کشور کمکهای مؤثر ارائه دهند تا جریان مهاجرت را کاهش داده یا کاملا متوقف کنند. مسکو وضعیت پیشآمده در افغانستان را غفلت و دستکمگرفتن وضعیت واقعی این کشور و این امر را تا حدی نتیجه بیکفایتی سرویسهای اطلاعاتی آمریکا و انگلیس و سایر کشورهای ناتو میداند که به طور کافی و به شکل هدفمند به جمعآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات نپرداخته است. مردم افغانستان بهای اشتباهات واشنگتن را میپردازند.
به اعتقاد مسکو در میان آمریکاییها عدهای وجود دارند که از این جنگ سود بردند؛ بنابراین آنها نگران اینکه جهان درباره آمریکا چه فکر میکند، نیستند. برای این دسته از افراد، جنگ 20ساله به یک معدن طلا تبدیل شده است. آمریکا بیش از یک تریلیون دلار از هزینه مالیاتدهندگان را مستقیم برای جنگ هزینه کرده است. اگر هزینههای غیرمستقیم نیز در نظر گرفته شود، تقریبا این رقم دو برابر خواهد شد. ازجمله، نظامیان آمریکا که میلیاردها پول ارتش افغانستان از طریق آنها گردش پیدا میکرد. فقط حدود 90 میلیارد دلار برای آموزش کارکنان آن هزینه شده و پیمانکاران خصوصی سودهای کلانی دریافت کردند.
در زمان حضور نیروهای آمریکایی، تعداد حملات تروریستی در افغانستان به طور تصاعدی افزایش یافت. القاعده، داعش، جنبش اسلامی ترکستان شرقی و دیگر گروههای تروریستی که خاک افغانستان را بهعنوان پایگاه انتقال فعالیتهای خود به کشورهای آسیای مرکزی، سین کیانگ چین، شمال ایران و به سمت هند در نظر میگیرند، وضعیت افغانستان را برای خود مناسب میبینند. آمریکا به جای مبارزه با قاچاق مواد مخدر در دو دهه مدیریت نظامی سیاسی در افغانستان، طرح ایجاد آزمایشگاه مواد مخدر را در مقیاس جهانی اجرا کرد و در نتیجه تولید مواد مخدر در افغانستان بیش از 40 برابر افزایش یافت.
روسیه از طریق شورای امنیت، نهادهای امنیتی-اجرائی، سرویسهای ویژه و نهادهای نظامی، تماس با نزدیکترین دولتها به افغانستان، در درجه اول با تاجیکستان و ازبکستان و همچنین با چین، ایران، هند و پاکستان را تشدید کرد. مسکو به طور فعال از پتانسیل سازمان پیمان امنیت دستهجمعی و سازمان همکاری شانگهای استفاده کرد.
در حوزه افغانستان، مسکو در درجه اول بر تلاشهای سیاسی و دیپلماتیک تمرکز میکند و همراه با شرکای خود، به دنبال راههایی برای ایجاد گفتوگوی بینالافغان و حل مسالمتآمیز مشکلات موجود در این کشور است. مسکو به نقش هماهنگکننده سازمان ملل در تلاشهای بینالمللی برای حلوفصل افغانستان اهمیت زیادی میدهد. روسیه به یک افغانستان صلحآمیز، متحد و در حال توسعه علاقهمند است.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برای آینده سیاسی افغانستان تحت سلطه طالبان «تحمیل هر چیزی از خارج» را غیرممکن دانسته و از حضور آمریکا در افغانستان انتقاد میکند. از نظر او به مدت 20 سال، سربازان آمریکایی در این سرزمین حضور داشتند و تلاش کردند افرادی را که در آنجا زندگی میکنند متمدن کرده و هنجارها و استانداردهای زندگی خود را در آنجا برقرار کنند که نتیجه یک فاجعه بود.
روسیه تاکنون در قبال طالبان موضعی نسبتا آشتیجویانه و مسالمتآمیز اتخاذ کرده و خواستار «گفتوگوی ملی» برای تشکیل دولت است، اما مسکو هنوز طالبان را یک گروه «تروریستی» میداند، گرچه روسیه سالها با آنها گفتوگو کرده اما قصد ندارد حکومت طالبان را در افغانستان به رسمیت بشناسد و همزمان امیدوار است طالبان به تهدید خود درباره آغاز جنگ در پنجشیر عمل نکرده و مذاکرات را ادامه دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.