|

سوزنی در انبار کاه

سعید نبی

درست است که از قدیم گفته‌اند این تخم‌مرغ‌دزد بوده که شتر‌دزد شده و ریشه زمین‌خوارها را باید در همان نطفه سوزاند اما صورت‌مسئله تالاب انزلی چیز دیگری است آن‌هم به وسعتی به بزرگی زمان روی‌کارآمدن حداقل شش دولت! هرچند این بگیر‌و‌ببندها که این‌روزها برای مجرمین احتمالی سوزاندن تالاب انزلی به راه افتاده قدری از دردهای این تالاب را مسکنی خواهد بود اما قطعا صورت‌مسئله چیز دیگری است که مدعی‌العموم باید به دنبال حل ریشه‌ای آن باشد. نه آلزایمر گرفته‌ایم و نه سنمان آن‌قدر بالا رفته که دو‌دوتای محیط زیست برایمان چهارتا نشود، از بد روزگار این‌قدرها هم که برخی فکر می‌کنند، ساده‌اندیش نیستیم که این‌طور تصور کنیم آتشی که به جان تالاب انزلی این‌روزها سهوی یا عمدی افتاده، تنها مسببش یک یا چند نفر احتمالا زمین‌خوار بوده یا یک یا چند همدست کبریت‌کش‌شان. نه، نیستیم!

از سال 84 حداقل سالی دو بار به تالاب انزلی برای تهیه مجموعه فیلم‌های مستند از گنجینه تتیس گرفته تا هیرکان و مجموعه مستند تنهایی که این روزها جمعه‌شب‌ها از شبکه یک پخش می‌شود، سفر کرده‌ام. ساعت‌ها، روزها، شب‌ها، ماه‌ها و فصل‌ها در گرما و سرما حتی در برف زمستان در آن در کمین تصویر‌برداری از حیات وحش این اکوسیستم وقت صرف کرده‌ام و البته با چشمان خودم دیده‌ام که تصمیمات کارگزاران، مدیران، مسئولان، قانون‌گذاران و مجریان دولتی به همراه پیمانکارانشان چطور وجب‌به‌وجب این تالاب بین‌المللی را در گذر زمان این‌طور خشک کرده که این روزها حتی یک کبریت آتشی به جانش می‌افکند که اذهان عمومی کشوری را برای مرثیه‌سرایی مشغول خود می‌کند.
خوب کم حیاتی ندارد این بهشت گیلان که هم ثروت‌ساز بوده و هم ثروت‌سوز، هم عروس این خطه بوده و هم مأمن فاضلاب‌هایش، هم عامل مهمی برای رطوبت‌زایی و بارش باران بوده و عنصری مهم در جلوگیری از سیل‌های مهیب و هم محلی برای دفن زباله‌ها! بله این‌گونه است که این زشت و زیبای انزلی که ماه‌نشان شمال کشور در دنیا لقب گرفته به این روز افتاده که آتشی فراگیر که در تاریخ سرزمینش بی‌سابقه است، این‌گونه در آن شعله‌ور می‌شود. مگر می‌شود تالابی‌ که از نظر لغوی هم متشكل از دو كلمه تال و آب بوده و به‌معناى اراضى خیس است، در آتش بسوزد یا تالابی که علم نیز آن را مناطق مردابى، آبگیر، توربزار (پیتزار)، بركه‌هاى مصنوعى یا طبیعى دانسته كه به‌طور دائم یا موقت داراى آب ساكن یا جارى، شیرین، لب‌شور یا شور مشتمل بر مناطقى از آب‌هاى دریایى كه عمق آب هنگام پایین‌ترین جزر، بیش از شش متر نباشد، گرفتار آتش شود! آن‌هم دو روز! ‌این واقعیت تلخ صحت دارد و دروغ نیست که 12 هکتار در دو روز از تالاب انزلی که مساحت حوزه آبریزش حدود ۳۷۴ هزار هکتار است و در سال ۱۳۵۴ در فهرست تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده، در آتش بی‌تدبیری برخی مدیران و مسئولان اجرائی ما سوخته است. اما حتما خواننده سؤال می‌کند چرا بی‌تدبیری مدیران؟ حدود سه دهه پیش بدون ارزیابی‌های زیست‌محیطی گیاه آزولا برای تقویت خاک کشاورزی این منطقه از كشور فیلیپین وارد شد تا مزارع برنج حاشیه این تالاب 20 هزارهکتاری، كود طبیعی مصرف کنند اما حاصلش شد گسترده‌شدن این گیاه مخملی بر سطح آب‌های تالابی از طریق زهکش‌ها که اجازه نداد تا نور خورشید به اعماق آن رسیده و نفس تالاب و آبزیانش به شماره افتاده و بخش‌های عظیمی از مناطق حفاظت شده آن خشک شود. بعد از آن براساس بی‌تدبیری برخی مسئولان اجرائی گیاه سنبل آبی که به‌مراتب خطرناك‌تر از آزولا‌ست، در این تالاب منتشر ‌و سبب خشکی و نابودی بخش‌های دیگر آن شده است.
به مدعی‌العموم شهرستان بندر انزلی که این‌روزها سخت به دنبال مخربان مردمی این تالاب است، باید عرض شود که خیلی نیاز نیست در انبار کاهی به دنبال سوزنی باشد؛ چرا‌که این همه قصه پرغصه تالاب انزلی نبود و احداث کنارگذر انزلی از وسط تالاب در اواخر دهه ۷۰ نیز که بدون ارزیابی‌های زیست‌محیطی بنا شد، آن‌هم به جهت احداث کریدور رشت آستارا و رفع ترافیک این شهرستان که در‌نهایت هفت‌کیلومتر از آن در اوایل دهه ۹۰ به زیر بار ترافیک رفت، منجر به کاهش آب تالاب و خشک‌شدن حاشیه‌های آن شد؛ چرا‌که تالاب به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده و جریان آب در این بخش کند شده و به سمت خشکی پیش رفت. اما باوجود اینکه معلوم نیست اول مرغ بوده یا تخم‌مرغ، باید به دادستان محترم یک‌بار دیگر یادآوری کرد که فقط همان یک کبریت نبوده که آتش به دامان این بهشت گم‌شده انداخته بلکه آنچه جان و شیره بخش‌های دیگر این تالاب را خشک کرده و در‌نهایت باعث در آتش سوختن آن شده، همان‌هایی بوده‌اند که در کنار آن تصمیمات مخرب ذکر‌شده اجازه ورود خط ریلی رشت، آستارا، به این تالاب را صادر کرده تا پیکر بی‌جان آن زخم‌های بزرگ‌تر دیگری را تحمل کند و در پایان شاید باید اشاره شود که اگر کمی خواست عمیق‌تر شود تا مجرمان را ریشه‌ای پیدا کند، باید در اسناد به بررسی موضوع بایوجیمی که منجر به اعلام جرم علیه رئیس وقت سازمان محیط زیست شد رجوع کرده و عاملان احداث سد « لاسک» را در بال‌دست این تالاب که احتمالا باعث خشک‌شدن بخش‌های باقی‌مانده آن خواهد شد، به پای میز محاکمه بکشند؛ آن‌روز است که می‌توان گفت عدالت برای عاملان خشکی تالاب اجرا شده و مردم به حیات آینده این عروس زیبای گیلان امیدوار می‌شوند‌. مردم منتظرند آقای دادستان که به داد این تالاب برسید، همان‌طور‌که دادستان قبلی انزلی رسید.

درست است که از قدیم گفته‌اند این تخم‌مرغ‌دزد بوده که شتر‌دزد شده و ریشه زمین‌خوارها را باید در همان نطفه سوزاند اما صورت‌مسئله تالاب انزلی چیز دیگری است آن‌هم به وسعتی به بزرگی زمان روی‌کارآمدن حداقل شش دولت! هرچند این بگیر‌و‌ببندها که این‌روزها برای مجرمین احتمالی سوزاندن تالاب انزلی به راه افتاده قدری از دردهای این تالاب را مسکنی خواهد بود اما قطعا صورت‌مسئله چیز دیگری است که مدعی‌العموم باید به دنبال حل ریشه‌ای آن باشد. نه آلزایمر گرفته‌ایم و نه سنمان آن‌قدر بالا رفته که دو‌دوتای محیط زیست برایمان چهارتا نشود، از بد روزگار این‌قدرها هم که برخی فکر می‌کنند، ساده‌اندیش نیستیم که این‌طور تصور کنیم آتشی که به جان تالاب انزلی این‌روزها سهوی یا عمدی افتاده، تنها مسببش یک یا چند نفر احتمالا زمین‌خوار بوده یا یک یا چند همدست کبریت‌کش‌شان. نه، نیستیم!

از سال 84 حداقل سالی دو بار به تالاب انزلی برای تهیه مجموعه فیلم‌های مستند از گنجینه تتیس گرفته تا هیرکان و مجموعه مستند تنهایی که این روزها جمعه‌شب‌ها از شبکه یک پخش می‌شود، سفر کرده‌ام. ساعت‌ها، روزها، شب‌ها، ماه‌ها و فصل‌ها در گرما و سرما حتی در برف زمستان در آن در کمین تصویر‌برداری از حیات وحش این اکوسیستم وقت صرف کرده‌ام و البته با چشمان خودم دیده‌ام که تصمیمات کارگزاران، مدیران، مسئولان، قانون‌گذاران و مجریان دولتی به همراه پیمانکارانشان چطور وجب‌به‌وجب این تالاب بین‌المللی را در گذر زمان این‌طور خشک کرده که این روزها حتی یک کبریت آتشی به جانش می‌افکند که اذهان عمومی کشوری را برای مرثیه‌سرایی مشغول خود می‌کند.
خوب کم حیاتی ندارد این بهشت گیلان که هم ثروت‌ساز بوده و هم ثروت‌سوز، هم عروس این خطه بوده و هم مأمن فاضلاب‌هایش، هم عامل مهمی برای رطوبت‌زایی و بارش باران بوده و عنصری مهم در جلوگیری از سیل‌های مهیب و هم محلی برای دفن زباله‌ها! بله این‌گونه است که این زشت و زیبای انزلی که ماه‌نشان شمال کشور در دنیا لقب گرفته به این روز افتاده که آتشی فراگیر که در تاریخ سرزمینش بی‌سابقه است، این‌گونه در آن شعله‌ور می‌شود. مگر می‌شود تالابی‌ که از نظر لغوی هم متشكل از دو كلمه تال و آب بوده و به‌معناى اراضى خیس است، در آتش بسوزد یا تالابی که علم نیز آن را مناطق مردابى، آبگیر، توربزار (پیتزار)، بركه‌هاى مصنوعى یا طبیعى دانسته كه به‌طور دائم یا موقت داراى آب ساكن یا جارى، شیرین، لب‌شور یا شور مشتمل بر مناطقى از آب‌هاى دریایى كه عمق آب هنگام پایین‌ترین جزر، بیش از شش متر نباشد، گرفتار آتش شود! آن‌هم دو روز! ‌این واقعیت تلخ صحت دارد و دروغ نیست که 12 هکتار در دو روز از تالاب انزلی که مساحت حوزه آبریزش حدود ۳۷۴ هزار هکتار است و در سال ۱۳۵۴ در فهرست تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده، در آتش بی‌تدبیری برخی مدیران و مسئولان اجرائی ما سوخته است. اما حتما خواننده سؤال می‌کند چرا بی‌تدبیری مدیران؟ حدود سه دهه پیش بدون ارزیابی‌های زیست‌محیطی گیاه آزولا برای تقویت خاک کشاورزی این منطقه از كشور فیلیپین وارد شد تا مزارع برنج حاشیه این تالاب 20 هزارهکتاری، كود طبیعی مصرف کنند اما حاصلش شد گسترده‌شدن این گیاه مخملی بر سطح آب‌های تالابی از طریق زهکش‌ها که اجازه نداد تا نور خورشید به اعماق آن رسیده و نفس تالاب و آبزیانش به شماره افتاده و بخش‌های عظیمی از مناطق حفاظت شده آن خشک شود. بعد از آن براساس بی‌تدبیری برخی مسئولان اجرائی گیاه سنبل آبی که به‌مراتب خطرناك‌تر از آزولا‌ست، در این تالاب منتشر ‌و سبب خشکی و نابودی بخش‌های دیگر آن شده است.
به مدعی‌العموم شهرستان بندر انزلی که این‌روزها سخت به دنبال مخربان مردمی این تالاب است، باید عرض شود که خیلی نیاز نیست در انبار کاهی به دنبال سوزنی باشد؛ چرا‌که این همه قصه پرغصه تالاب انزلی نبود و احداث کنارگذر انزلی از وسط تالاب در اواخر دهه ۷۰ نیز که بدون ارزیابی‌های زیست‌محیطی بنا شد، آن‌هم به جهت احداث کریدور رشت آستارا و رفع ترافیک این شهرستان که در‌نهایت هفت‌کیلومتر از آن در اوایل دهه ۹۰ به زیر بار ترافیک رفت، منجر به کاهش آب تالاب و خشک‌شدن حاشیه‌های آن شد؛ چرا‌که تالاب به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده و جریان آب در این بخش کند شده و به سمت خشکی پیش رفت. اما باوجود اینکه معلوم نیست اول مرغ بوده یا تخم‌مرغ، باید به دادستان محترم یک‌بار دیگر یادآوری کرد که فقط همان یک کبریت نبوده که آتش به دامان این بهشت گم‌شده انداخته بلکه آنچه جان و شیره بخش‌های دیگر این تالاب را خشک کرده و در‌نهایت باعث در آتش سوختن آن شده، همان‌هایی بوده‌اند که در کنار آن تصمیمات مخرب ذکر‌شده اجازه ورود خط ریلی رشت، آستارا، به این تالاب را صادر کرده تا پیکر بی‌جان آن زخم‌های بزرگ‌تر دیگری را تحمل کند و در پایان شاید باید اشاره شود که اگر کمی خواست عمیق‌تر شود تا مجرمان را ریشه‌ای پیدا کند، باید در اسناد به بررسی موضوع بایوجیمی که منجر به اعلام جرم علیه رئیس وقت سازمان محیط زیست شد رجوع کرده و عاملان احداث سد « لاسک» را در بال‌دست این تالاب که احتمالا باعث خشک‌شدن بخش‌های باقی‌مانده آن خواهد شد، به پای میز محاکمه بکشند؛ آن‌روز است که می‌توان گفت عدالت برای عاملان خشکی تالاب اجرا شده و مردم به حیات آینده این عروس زیبای گیلان امیدوار می‌شوند‌. مردم منتظرند آقای دادستان که به داد این تالاب برسید، همان‌طور‌که دادستان قبلی انزلی رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.