|

نگاهی به نمایشگاه «نگار فرجیانی»

پود چه کار آیدش آنکه ورا تار نیست*

نیما بشارتی: امروز نخ‌نماشدن یک ایده چندان به کاری نمی‌آید، چون سررشته امور به دست فکر انسان‌های مشرف به تاریخ و فرهنگ و نکته‌بین نیست. ما در دورانی هم‌سطح‌کننده و هم‌رنگ‌پسند زندگی می‌کنیم. ماهی‌های سیاه و کوچک و تصمیم‌گیرنده محکوم‌اند به غرق‌شدن در اقیانوس‌ها. هنرمند در مسیر خود همیشه از دانش مایه‌ نمی‌گیرد، به عبارتی در برابر این پرسش که هنرمند را دانش پیش می‌برد یا شمّ و حس، به‌راحتی نمی‌توان حکم داد. اما درهم‌تنیدگی یک حس آمیخته به دانش‌ و در قرارگیری این آمیختگی با زاویه دید هنرمند است که اثر هنری پدیدار می‌شود. در محاصره استیتمنت‌هایی که جلوتر از آثار هنری سعی در تبلیغ و القای یک منش فکری نزد هنرمند دارند، معمولا از دیدن و مواجهه چخماق‌وار با خود اثر محروم شده‌ایم. در ورودی گالری‌ها ما در هجوم کلمات با ادبیاتی گنگ و پر از کدهای نامفهوم زبانی ولی مفهوم برای بده‌بستان‌های روابط مصطلحا هنری، قرار می‌گیریم و خواه‌ناخواه نمی‌توانیم خارج از دیکته‌ و انشای آنها با اثر هنری مواجه شویم. آیا ما همواره باید برای درک موضوعات فرهنگی خود، از قالب‌های تقلیدی غیرخودی وارد نمایشگاهی در تهران شویم؟
نمایشگاه امروز پایان می‌پذیرد اما کارهای «نگار فرجیانی» حداقل از یک جهت در ذهن ما پایان نمی‌گیرد. او در قاب‌هایی که فراهم‌ آورد، نقش عامدانه مردم/ دولت در اضمحلال فرهنگی و فرسایش و درهم‌شکستن فکر را با سیر ساخت و پرداخت اثر هنری‌اش از شکل‌گیری اولیه تا اثری نهایی‌ای که روی دیوار رفته بازسازی کرد: یک اضمحلال و فرسودگی کوتاه‌مدت که خود آفرید و خودش مندرس و مضمحلش کرد، مثل ایران و مشروطه‌ای که خودش آفرید و مضمحلش کرد، فرجیانی با نخ‌کش‌کردن پارچه‌ها صورت ظاهری از یک ازهم‌گسیختگی را بازسازی کرده است. اینجا سه اتفاق در کنار هم پدید آمده: اضمحلال، فرسودگی و تاریخ بازسازی‌شده، جسمیت علی‌رغم نشان‌دادن فرسودگی همچنان به مثابه حجمی پایدار کمپوزیسونی می‌سازد و در آخر مخدوش‌شدن یک بافت چیزی تاریخی را یادآوری می‌کند؛ ما در دوره‌های کوتاه‌تری قادر به نخ‌نماکردن ساخته‌هایمان و تبدیل آنها به برساخته‌های ناکار شده‌ایم. برساخته‌ای ناکار اما موجودی که همچنان به حیات ناکارآمدشان ادامه می‌دهند. او در قسمتی از نمایشگاه به پارچه‌های قدیمی مندرس بسیار نزدیک شده و گسستگی تارها از پودها را رصد کرده است، این قاب‌ها هم نشانگر اضمحلالی به‌چشم‌نیامدنی اما خورنده‌اند هم شروع ایده‌ای برای آنکه به شکلی خود‌آزارانه هنرمند در بخش دیگری از کارهایش عمدا با گسستن ارادی آنها این وضعیت شکننده را تسریع کرده و در پی مقابل چشم‌نهادن شکل نهایی و عجولانه اضمحلال برآمده است. گاهی در بحران‌های قابل‌تحمل می‌بافیم و گاهی در بحران‌‌های غیرقابل‌تحمل می‌شکافیم.
در قاب‌هایی دیگر، او گیاهی را اسیر آفت کرده و در حجمی چشمگیر و سه‌بعدی جلوی چشم قرار داده‌ اما صورت تاریخی و سالم و مشابه آن را در کادری کوچک در فریم قاب درآورده است. صورتی یادآورنده، ناموجود، افسانه‌ای و دوبعدی. این قاب‌ها از طرفی ما را به یاد موزه‌های گیاه‌شناسی می‌اندازند. جایی که گستره‌ای چندهزارساله بل چندمیلیون‌ساله را جلوی چشمان بازدیدکننده می‌گذارد ولی اینجا از زمانی بسیار کوتاه‌تر و دگردیسی دهشت‌بار کوتاه‌مدتی سخن به میان آمده است و ذهن بیننده را به سمت قابی در آینده‌ای کوتاه‌تر و تغییری بزرگ‌تر انذار می‌دهد.
در ردیف قاب‌های کوچکی که عکس‌هایی از صورت‌های با گچ سانسورشده عالی‌قاپو برداشته است، این استناد به خودویرانگری ذهن مرا می‌برد به بازگشتن به عصری که صفویه آغازین را به صفویه آخرین ترجیح می‌دهد و برنمی‌تابد. اینجا ما ارجاعی بیش از ۳۰۰ساله را شاهدیم، بازگشت فکری بنیادگرانه که تصویر مجسمه‌واری از ارتجاع را در هنگامه تسلط و استیلا به نمایش می‌گذارد و حاضر نیست تغییرات فکری یک حرکت تاریخی را که از تکفیر فرهنگ ایرانی آغاز شده ولی تا پذیرش مسامحه‌گرانه آن پیش رفته است، تاب بیاورد. حافظ دهشت‌بارترین فجایع بشری را با صورت ظاهرفریبنده و بزک‌شده‌ای جلوی چشم قرار می‌دهد اما از سیاهی بی‌حد‌و‌حصری پرده برمی‌دارد. هرچند در مثل مناقشه نیست اما هنر نگار فرجیانی در این است که آثار ظاهرفریبش، این عنایت را به ذهن کاوشگر دارند تا در زمان طولانی‌ای ضمن کشف زیبایی‌های مستتر در کارها آرام‌آرام روح فرهنگ خودویرانگر ما را در برابر رویمان قرار دهند.
*مولانا

نیما بشارتی: امروز نخ‌نماشدن یک ایده چندان به کاری نمی‌آید، چون سررشته امور به دست فکر انسان‌های مشرف به تاریخ و فرهنگ و نکته‌بین نیست. ما در دورانی هم‌سطح‌کننده و هم‌رنگ‌پسند زندگی می‌کنیم. ماهی‌های سیاه و کوچک و تصمیم‌گیرنده محکوم‌اند به غرق‌شدن در اقیانوس‌ها. هنرمند در مسیر خود همیشه از دانش مایه‌ نمی‌گیرد، به عبارتی در برابر این پرسش که هنرمند را دانش پیش می‌برد یا شمّ و حس، به‌راحتی نمی‌توان حکم داد. اما درهم‌تنیدگی یک حس آمیخته به دانش‌ و در قرارگیری این آمیختگی با زاویه دید هنرمند است که اثر هنری پدیدار می‌شود. در محاصره استیتمنت‌هایی که جلوتر از آثار هنری سعی در تبلیغ و القای یک منش فکری نزد هنرمند دارند، معمولا از دیدن و مواجهه چخماق‌وار با خود اثر محروم شده‌ایم. در ورودی گالری‌ها ما در هجوم کلمات با ادبیاتی گنگ و پر از کدهای نامفهوم زبانی ولی مفهوم برای بده‌بستان‌های روابط مصطلحا هنری، قرار می‌گیریم و خواه‌ناخواه نمی‌توانیم خارج از دیکته‌ و انشای آنها با اثر هنری مواجه شویم. آیا ما همواره باید برای درک موضوعات فرهنگی خود، از قالب‌های تقلیدی غیرخودی وارد نمایشگاهی در تهران شویم؟
نمایشگاه امروز پایان می‌پذیرد اما کارهای «نگار فرجیانی» حداقل از یک جهت در ذهن ما پایان نمی‌گیرد. او در قاب‌هایی که فراهم‌ آورد، نقش عامدانه مردم/ دولت در اضمحلال فرهنگی و فرسایش و درهم‌شکستن فکر را با سیر ساخت و پرداخت اثر هنری‌اش از شکل‌گیری اولیه تا اثری نهایی‌ای که روی دیوار رفته بازسازی کرد: یک اضمحلال و فرسودگی کوتاه‌مدت که خود آفرید و خودش مندرس و مضمحلش کرد، مثل ایران و مشروطه‌ای که خودش آفرید و مضمحلش کرد، فرجیانی با نخ‌کش‌کردن پارچه‌ها صورت ظاهری از یک ازهم‌گسیختگی را بازسازی کرده است. اینجا سه اتفاق در کنار هم پدید آمده: اضمحلال، فرسودگی و تاریخ بازسازی‌شده، جسمیت علی‌رغم نشان‌دادن فرسودگی همچنان به مثابه حجمی پایدار کمپوزیسونی می‌سازد و در آخر مخدوش‌شدن یک بافت چیزی تاریخی را یادآوری می‌کند؛ ما در دوره‌های کوتاه‌تری قادر به نخ‌نماکردن ساخته‌هایمان و تبدیل آنها به برساخته‌های ناکار شده‌ایم. برساخته‌ای ناکار اما موجودی که همچنان به حیات ناکارآمدشان ادامه می‌دهند. او در قسمتی از نمایشگاه به پارچه‌های قدیمی مندرس بسیار نزدیک شده و گسستگی تارها از پودها را رصد کرده است، این قاب‌ها هم نشانگر اضمحلالی به‌چشم‌نیامدنی اما خورنده‌اند هم شروع ایده‌ای برای آنکه به شکلی خود‌آزارانه هنرمند در بخش دیگری از کارهایش عمدا با گسستن ارادی آنها این وضعیت شکننده را تسریع کرده و در پی مقابل چشم‌نهادن شکل نهایی و عجولانه اضمحلال برآمده است. گاهی در بحران‌های قابل‌تحمل می‌بافیم و گاهی در بحران‌‌های غیرقابل‌تحمل می‌شکافیم.
در قاب‌هایی دیگر، او گیاهی را اسیر آفت کرده و در حجمی چشمگیر و سه‌بعدی جلوی چشم قرار داده‌ اما صورت تاریخی و سالم و مشابه آن را در کادری کوچک در فریم قاب درآورده است. صورتی یادآورنده، ناموجود، افسانه‌ای و دوبعدی. این قاب‌ها از طرفی ما را به یاد موزه‌های گیاه‌شناسی می‌اندازند. جایی که گستره‌ای چندهزارساله بل چندمیلیون‌ساله را جلوی چشمان بازدیدکننده می‌گذارد ولی اینجا از زمانی بسیار کوتاه‌تر و دگردیسی دهشت‌بار کوتاه‌مدتی سخن به میان آمده است و ذهن بیننده را به سمت قابی در آینده‌ای کوتاه‌تر و تغییری بزرگ‌تر انذار می‌دهد.
در ردیف قاب‌های کوچکی که عکس‌هایی از صورت‌های با گچ سانسورشده عالی‌قاپو برداشته است، این استناد به خودویرانگری ذهن مرا می‌برد به بازگشتن به عصری که صفویه آغازین را به صفویه آخرین ترجیح می‌دهد و برنمی‌تابد. اینجا ما ارجاعی بیش از ۳۰۰ساله را شاهدیم، بازگشت فکری بنیادگرانه که تصویر مجسمه‌واری از ارتجاع را در هنگامه تسلط و استیلا به نمایش می‌گذارد و حاضر نیست تغییرات فکری یک حرکت تاریخی را که از تکفیر فرهنگ ایرانی آغاز شده ولی تا پذیرش مسامحه‌گرانه آن پیش رفته است، تاب بیاورد. حافظ دهشت‌بارترین فجایع بشری را با صورت ظاهرفریبنده و بزک‌شده‌ای جلوی چشم قرار می‌دهد اما از سیاهی بی‌حد‌و‌حصری پرده برمی‌دارد. هرچند در مثل مناقشه نیست اما هنر نگار فرجیانی در این است که آثار ظاهرفریبش، این عنایت را به ذهن کاوشگر دارند تا در زمان طولانی‌ای ضمن کشف زیبایی‌های مستتر در کارها آرام‌آرام روح فرهنگ خودویرانگر ما را در برابر رویمان قرار دهند.
*مولانا

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.