|

پایان تحقیرآمیز یک جنگ 20‌ساله

ایالات متحده که 20 سال پیش برای شکست طالبان وارد افغانستان شد، تنها آنها را از قدرت کنار زد و 20 سال بعد در‌حالی‌که این گروه افراط‌گرا دوباره افغانستان را به چنگ آورده، از این کشور خارج شد و به‌این‌ترتیب جنگ 20‌ساله ارتش آمریکا در افغانستان شامگاه 31 آگوست 2021 به‌طور‌رسمی پایان یافت. دوشنبه‌شب و تنها یک دقیقه مانده به نیمه‌شب و مهلت تعیین‌شده از‌سوی جو بایدن، رئیس‌جمهوری آمریکا، برای خروج نیروهای آمریکایی، آخرین هواپیمای C-17 این کشور از فرودگاه بین‌المللی حامد کرزی در کابل به پرواز درآمد و هفته‌ها آشوب و آشفتگی برای خروج از افغانستان پایان یافت.
به گفته ژنرال کنت مکنزی، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده و راس ویلسون سرپرست سفارت آمریکا در کابل، ژنرال کریستوفر دوناهو، فرمانده لشکر 82 هوابرد آخرین مقام آمریکایی بود که خاک افغانستان را ترک کرد. مقام‌های آمریکایی در هفته‌های اخیر 123هزار نفر را از طریق فرودگاه کابل از افغانستان خارج کردند و تنها حدود شش ‌هزار نفر آنها نظامیان آمریکایی بودند و بخشی دیگر از خارج‌شدگان، افغان‌های تبعه آمریکا و همکاران آمریکایی‌ها بودند؛ اما بخش زیادی از این 123 هزار نفر افغان‌هایی بودند که قصد خروج از این کشور را داشتند و خود را به فرودگاه کابل رساندند. این بزرگ‌ترین مأموریت غیررزمی در تاریخ ایالات متحده محسوب می‌شود. با‌این‌حال سرنوشت ده‌ها ‌هزار افغان آسیب‌پذیر دیگر از جمله مترجمان و افرادی که از تلاش‌های جنگی ایالات متحده حمایت کردند، فعالان حقوق زنان و روزنامه‌نگاران که نتوانستند از این کشور خارج شوند، همچنان مبهم باقی می‌ماند. ژنرال مکنزی هم اعتراف کرد که «ما نتوانستیم تمام افراد مورد‌نظرمان را از افغانستان خارج کنیم». «آنتونی بلینکن» وزیر خارجه آمریکا در سخنرانی شامگاه دوشنبه اعلام کرد ایالات متحده فعالیت سفارت خود در افغانستان را هم متوقف می‌کند، در عوض یک دفتر دیپلماتیک جدید در قطر برای مدیریت روابط خود با افغانستان تحت حکومت طالبان ایجاد خواهد کرد. «مأموریت نظامی به پایان رسید و یک مأموریت دیپلماتیک جدید آغاز شده است». به گفته وزیر خارجه آمریکا، دفتر جدید از سوی «یان مک کاری» معاون سابق سفیر آمریکا در کابل اداره می‌شود و قرار است در این دفتر کارهای کنسولی و کمک‌های بشردوستانه به افغانستان انجام شود. مقام‌های دولت بایدن تأکید می‌کنند که هرکسی که بخواهد افغانستان را ترک کند، با رضایت طالبان می‌تواند با خیال راحت خارج شود، حتی با وجود حضور گروه‌های تروریستی در اطراف کابل و کنترل طالبان بر این کشور‌ اما گزارش‌های متعدد از کابل مبنی بر اعمال خشونت شبه‌نظامیان طالبان نسبت به افرادی که قصد خروج از افغانستان را دارند، این ادعای دولت آمریکا را با تردید روبه‌رو کرده است. مقام‌های ایالات متحده در روزهای گذشته لیست شهروندان آمریکا و افغان‌های همکار خود را با هدف هماهنگی برای خروج آنها از افغانستان در اختیار طالبان قرار دادند و این اقدام انتقادهای زیادی را متوجه دولت بایدن کرد. بلینکن می‌گوید در‌حال‌حاضر بین 100 تا 200 شهروند آمریکایی، در افغانستان باقی مانده و مایل به ترک این کشور هستند. ما در ‌حال تلاش برای تعیین تعداد دقیق آنها هستیم. با آنها تماس خواهیم گرفت و آنها را برای خروج از افغانستان کمک خواهیم کرد. تعهد ما به آنها پایانی ندارد». بر اساس اطلاعیه‌ای که ارتش آمریکا هنگام خروج از افغانستان به نیروهای هوایی ارسال کرد، با خروج آمریکا فرودگاه کابل به‌طور‌کامل در‌اختیار طالبان قرار گرفته و بدون استفاده خواهد بود و کنترل تردد هوایی برای فرود هواپیماها در آن انجام نمی‌شود و فعلا تنها راه خروج از افغانستان مرزهای زمینی این کشور هستند. طالبان در روزهای اخیر از ترکیه و قطر خواسته تا برای اداره فرودگاه و ازسرگیری پروازها به آنها کمک کنند. شبه‌نظامیان طالبان همچنین هنگام خروج هواپیماهای ترابری ارتش آمریکا با شلیک گلوله در خارج از دروازه فرودگاه، خروج آمریکا را جشن گرفتند. براساس نامه داخلی وزارت خارجه آمریکا که به دست فارن پالیسی رسیده، دوهزارو 800 کارمند محلی که در سفارت آمریکا در کابل کار می‌کردند، از جمله آخرین افغان‌هایی بودند که این کشور را ترک کردند. سفارت آمریکا در کابل در واقع بزرگ‌ترین پایگاه خارجی دیپلماتیک ایالات متحده در جهان بود که هزاران نفر از پرسنل وزارت خارجه، وزارت دفاع و سایر آژانس‌ها و پیمانکاران در این مجموعه گسترده کار می‌کردند اما در 15 آگوست هنگامی که طالبان وارد کابل شدند، این مجموعه به‌سرعت تخلیه و رها شد. تعدادی از خدمه دیپلماتیک ایالات متحده تا آخرین لحظات در فرودگاه کابل حضور داشتند تا به شهروندان آمریکایی و افغان‌های آسیب‌پذیر که قصد خروج از این کشور را دارند، کمک کنند. پس از عقب‌نشینی نیروهای ارتش افغانستان در برابر طالبان که منجر به سقوط دولت افغانستان شد، دولت بایدن مجبور شد برای خروج اتباع آمریکایی و متحدان افغان خود به‌سرعت برنامه‌ریزی کند. اشرف غنی، رئیس‌جمهوری سابق افغانستان، به‌طور غیرمنتظره‌ای از کشور خارج شد و کابل به‌سادگی به دست طالبان سقوط کرد. خروج آمریکا دولت بایدن را در وضعیت ناخوشایندی قرار می‌دهد. آمریکا کشوری را ترک می‌کند که بعد از 20 سال جنگ باز‌هم به دست دشمن آمریکا کنترل می‌شود، این‌بار آمریکا هیچ‌گونه حضور نظامی یا دیپلماتیکی در این کشور ندارد. عملیات تخلیه در روزهای پایانی با حمله انتحاری در نزدیکی فرودگاه همراه شد و بیش از 110 نفر از جمله 13 نظامی آمریکایی کشته شدند که مرگ‌بارترین روز ارتش آمریکا در یک دهه اخیر محسوب می‌شود. این حمله را شاخه خراسان داعش که رقیب طالبان به شمار می‌آید، بر عهده گرفته است. بلینکن می‌گوید طالبان متعهد شده‌اند از تبدیل دوباره افغانستان به پناهگاه امن گروه‌های تروریستی جلوگیری کنند. «ما آنها را در قبال این تعهد پاسخ‌گو خواهیم کرد. با‌این‌حال تلاش‌های ضدتروریسم خود را بدون نیاز به تکیه بر وعده طالبان در اولویت قرار خواهیم داد. پایان مأموریت ایالات متحده نیازمند تأمل بیشتری است. ما باید درس‌های این مأموریت 20ساله را بیاموزیم و اجازه دهیم این تجربیات نحوه نگاه ما به مسائل اساسی امنیت ملی و سیاست خارجی را شکل دهند».

افغانستان؛ درس عبرتی باشد برای جهان
از تسلط کامل طالبان بر کابل بدون شک تنها اعضای این گروه افراطی و حامیان تندرو آنان خرسند هستند و با خروج کامل آمریکا از این کشور تنها امید مردم جان به لب آمده نیز نقش بر آب شد و آن‌طور که انتظار می‌رفت، طالبان در فرودگاه کابل جشن پیروزی گرفت. این گروه مراسمی با عنوان «تجلیل از استقلال و پایان اشغال توسط آمریکا» در تالار رادیو و تلویزیون ملی برگزار کرد که به طور مستقیم از رسانه دولتی این کشور نیز پخش شد. هم‌زمان ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان از باند فرودگاه کابل با صدای بلند فریاد زد: «به افغانستان تبریک می‌گویم، این پیروزی متعلق به همه ما است. این عقب‌نشینی درس عبرتی باشد برای همه متجاوزان و جهان». او ادامه داد: «به افغانستان تبریک می‌گویم... این پیروزی متعلق به همه ما است و ما می‌خواهیم روابط خوبی با آمریکا و جهان داشته باشیم. از روابط خوب دیپلماتیک با همه آنها استقبال می‌کنیم». سخنگوی طالبان همچنین گفت که تیمی در حال آماده‌سازی فرودگاه حامد کرزی در پایتخت کابل برای ازسرگیری فوری پروازهای غیرنظامی است. مجاهد گفت که تلاش برای بازگرداندن تجهیزات فنی آسیب‌دیده در حال انجام است و ما در حال کار برای بازسازی آن هستیم. هرچند سخنان مجاهد در ظاهر برای عده‌ای دلگرم‌کننده بود اما کارشناسان و مقامات سابق این کشور بر این باورند که طالبان با 20 سال قبل هیچ تغییری نکرده است. مسعود اندرابی، وزیر کشور پیشین افغانستان، به بی‌بی‌سی گفت که بین اظهارات رهبران بلندپایه‌ای که پیش‌تر در خارج مستقر بودند و جنگجویان میدانی، ارتباطی وجود نداشته است. او گفت که بدون شک طالبان تلاش خواهند کرد تا جایگاه خود را مستحکم کنند، اما طالبان فقط این 12 یا 15 چهره‌ای نیستند که ما در جریان مذاکرات در قطر دیده‌ایم». او بر این باور است «نه، آنها خطرناک هستند، ما جنایات آنها را در شهرهای مختلف مشاهده کرده‌ایم. بسیار سخت است که بتوان به آینده خوش‌بین بود».

ایالات متحده که 20 سال پیش برای شکست طالبان وارد افغانستان شد، تنها آنها را از قدرت کنار زد و 20 سال بعد در‌حالی‌که این گروه افراط‌گرا دوباره افغانستان را به چنگ آورده، از این کشور خارج شد و به‌این‌ترتیب جنگ 20‌ساله ارتش آمریکا در افغانستان شامگاه 31 آگوست 2021 به‌طور‌رسمی پایان یافت. دوشنبه‌شب و تنها یک دقیقه مانده به نیمه‌شب و مهلت تعیین‌شده از‌سوی جو بایدن، رئیس‌جمهوری آمریکا، برای خروج نیروهای آمریکایی، آخرین هواپیمای C-17 این کشور از فرودگاه بین‌المللی حامد کرزی در کابل به پرواز درآمد و هفته‌ها آشوب و آشفتگی برای خروج از افغانستان پایان یافت.
به گفته ژنرال کنت مکنزی، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده و راس ویلسون سرپرست سفارت آمریکا در کابل، ژنرال کریستوفر دوناهو، فرمانده لشکر 82 هوابرد آخرین مقام آمریکایی بود که خاک افغانستان را ترک کرد. مقام‌های آمریکایی در هفته‌های اخیر 123هزار نفر را از طریق فرودگاه کابل از افغانستان خارج کردند و تنها حدود شش ‌هزار نفر آنها نظامیان آمریکایی بودند و بخشی دیگر از خارج‌شدگان، افغان‌های تبعه آمریکا و همکاران آمریکایی‌ها بودند؛ اما بخش زیادی از این 123 هزار نفر افغان‌هایی بودند که قصد خروج از این کشور را داشتند و خود را به فرودگاه کابل رساندند. این بزرگ‌ترین مأموریت غیررزمی در تاریخ ایالات متحده محسوب می‌شود. با‌این‌حال سرنوشت ده‌ها ‌هزار افغان آسیب‌پذیر دیگر از جمله مترجمان و افرادی که از تلاش‌های جنگی ایالات متحده حمایت کردند، فعالان حقوق زنان و روزنامه‌نگاران که نتوانستند از این کشور خارج شوند، همچنان مبهم باقی می‌ماند. ژنرال مکنزی هم اعتراف کرد که «ما نتوانستیم تمام افراد مورد‌نظرمان را از افغانستان خارج کنیم». «آنتونی بلینکن» وزیر خارجه آمریکا در سخنرانی شامگاه دوشنبه اعلام کرد ایالات متحده فعالیت سفارت خود در افغانستان را هم متوقف می‌کند، در عوض یک دفتر دیپلماتیک جدید در قطر برای مدیریت روابط خود با افغانستان تحت حکومت طالبان ایجاد خواهد کرد. «مأموریت نظامی به پایان رسید و یک مأموریت دیپلماتیک جدید آغاز شده است». به گفته وزیر خارجه آمریکا، دفتر جدید از سوی «یان مک کاری» معاون سابق سفیر آمریکا در کابل اداره می‌شود و قرار است در این دفتر کارهای کنسولی و کمک‌های بشردوستانه به افغانستان انجام شود. مقام‌های دولت بایدن تأکید می‌کنند که هرکسی که بخواهد افغانستان را ترک کند، با رضایت طالبان می‌تواند با خیال راحت خارج شود، حتی با وجود حضور گروه‌های تروریستی در اطراف کابل و کنترل طالبان بر این کشور‌ اما گزارش‌های متعدد از کابل مبنی بر اعمال خشونت شبه‌نظامیان طالبان نسبت به افرادی که قصد خروج از افغانستان را دارند، این ادعای دولت آمریکا را با تردید روبه‌رو کرده است. مقام‌های ایالات متحده در روزهای گذشته لیست شهروندان آمریکا و افغان‌های همکار خود را با هدف هماهنگی برای خروج آنها از افغانستان در اختیار طالبان قرار دادند و این اقدام انتقادهای زیادی را متوجه دولت بایدن کرد. بلینکن می‌گوید در‌حال‌حاضر بین 100 تا 200 شهروند آمریکایی، در افغانستان باقی مانده و مایل به ترک این کشور هستند. ما در ‌حال تلاش برای تعیین تعداد دقیق آنها هستیم. با آنها تماس خواهیم گرفت و آنها را برای خروج از افغانستان کمک خواهیم کرد. تعهد ما به آنها پایانی ندارد». بر اساس اطلاعیه‌ای که ارتش آمریکا هنگام خروج از افغانستان به نیروهای هوایی ارسال کرد، با خروج آمریکا فرودگاه کابل به‌طور‌کامل در‌اختیار طالبان قرار گرفته و بدون استفاده خواهد بود و کنترل تردد هوایی برای فرود هواپیماها در آن انجام نمی‌شود و فعلا تنها راه خروج از افغانستان مرزهای زمینی این کشور هستند. طالبان در روزهای اخیر از ترکیه و قطر خواسته تا برای اداره فرودگاه و ازسرگیری پروازها به آنها کمک کنند. شبه‌نظامیان طالبان همچنین هنگام خروج هواپیماهای ترابری ارتش آمریکا با شلیک گلوله در خارج از دروازه فرودگاه، خروج آمریکا را جشن گرفتند. براساس نامه داخلی وزارت خارجه آمریکا که به دست فارن پالیسی رسیده، دوهزارو 800 کارمند محلی که در سفارت آمریکا در کابل کار می‌کردند، از جمله آخرین افغان‌هایی بودند که این کشور را ترک کردند. سفارت آمریکا در کابل در واقع بزرگ‌ترین پایگاه خارجی دیپلماتیک ایالات متحده در جهان بود که هزاران نفر از پرسنل وزارت خارجه، وزارت دفاع و سایر آژانس‌ها و پیمانکاران در این مجموعه گسترده کار می‌کردند اما در 15 آگوست هنگامی که طالبان وارد کابل شدند، این مجموعه به‌سرعت تخلیه و رها شد. تعدادی از خدمه دیپلماتیک ایالات متحده تا آخرین لحظات در فرودگاه کابل حضور داشتند تا به شهروندان آمریکایی و افغان‌های آسیب‌پذیر که قصد خروج از این کشور را دارند، کمک کنند. پس از عقب‌نشینی نیروهای ارتش افغانستان در برابر طالبان که منجر به سقوط دولت افغانستان شد، دولت بایدن مجبور شد برای خروج اتباع آمریکایی و متحدان افغان خود به‌سرعت برنامه‌ریزی کند. اشرف غنی، رئیس‌جمهوری سابق افغانستان، به‌طور غیرمنتظره‌ای از کشور خارج شد و کابل به‌سادگی به دست طالبان سقوط کرد. خروج آمریکا دولت بایدن را در وضعیت ناخوشایندی قرار می‌دهد. آمریکا کشوری را ترک می‌کند که بعد از 20 سال جنگ باز‌هم به دست دشمن آمریکا کنترل می‌شود، این‌بار آمریکا هیچ‌گونه حضور نظامی یا دیپلماتیکی در این کشور ندارد. عملیات تخلیه در روزهای پایانی با حمله انتحاری در نزدیکی فرودگاه همراه شد و بیش از 110 نفر از جمله 13 نظامی آمریکایی کشته شدند که مرگ‌بارترین روز ارتش آمریکا در یک دهه اخیر محسوب می‌شود. این حمله را شاخه خراسان داعش که رقیب طالبان به شمار می‌آید، بر عهده گرفته است. بلینکن می‌گوید طالبان متعهد شده‌اند از تبدیل دوباره افغانستان به پناهگاه امن گروه‌های تروریستی جلوگیری کنند. «ما آنها را در قبال این تعهد پاسخ‌گو خواهیم کرد. با‌این‌حال تلاش‌های ضدتروریسم خود را بدون نیاز به تکیه بر وعده طالبان در اولویت قرار خواهیم داد. پایان مأموریت ایالات متحده نیازمند تأمل بیشتری است. ما باید درس‌های این مأموریت 20ساله را بیاموزیم و اجازه دهیم این تجربیات نحوه نگاه ما به مسائل اساسی امنیت ملی و سیاست خارجی را شکل دهند».

افغانستان؛ درس عبرتی باشد برای جهان
از تسلط کامل طالبان بر کابل بدون شک تنها اعضای این گروه افراطی و حامیان تندرو آنان خرسند هستند و با خروج کامل آمریکا از این کشور تنها امید مردم جان به لب آمده نیز نقش بر آب شد و آن‌طور که انتظار می‌رفت، طالبان در فرودگاه کابل جشن پیروزی گرفت. این گروه مراسمی با عنوان «تجلیل از استقلال و پایان اشغال توسط آمریکا» در تالار رادیو و تلویزیون ملی برگزار کرد که به طور مستقیم از رسانه دولتی این کشور نیز پخش شد. هم‌زمان ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان از باند فرودگاه کابل با صدای بلند فریاد زد: «به افغانستان تبریک می‌گویم، این پیروزی متعلق به همه ما است. این عقب‌نشینی درس عبرتی باشد برای همه متجاوزان و جهان». او ادامه داد: «به افغانستان تبریک می‌گویم... این پیروزی متعلق به همه ما است و ما می‌خواهیم روابط خوبی با آمریکا و جهان داشته باشیم. از روابط خوب دیپلماتیک با همه آنها استقبال می‌کنیم». سخنگوی طالبان همچنین گفت که تیمی در حال آماده‌سازی فرودگاه حامد کرزی در پایتخت کابل برای ازسرگیری فوری پروازهای غیرنظامی است. مجاهد گفت که تلاش برای بازگرداندن تجهیزات فنی آسیب‌دیده در حال انجام است و ما در حال کار برای بازسازی آن هستیم. هرچند سخنان مجاهد در ظاهر برای عده‌ای دلگرم‌کننده بود اما کارشناسان و مقامات سابق این کشور بر این باورند که طالبان با 20 سال قبل هیچ تغییری نکرده است. مسعود اندرابی، وزیر کشور پیشین افغانستان، به بی‌بی‌سی گفت که بین اظهارات رهبران بلندپایه‌ای که پیش‌تر در خارج مستقر بودند و جنگجویان میدانی، ارتباطی وجود نداشته است. او گفت که بدون شک طالبان تلاش خواهند کرد تا جایگاه خود را مستحکم کنند، اما طالبان فقط این 12 یا 15 چهره‌ای نیستند که ما در جریان مذاکرات در قطر دیده‌ایم». او بر این باور است «نه، آنها خطرناک هستند، ما جنایات آنها را در شهرهای مختلف مشاهده کرده‌ایم. بسیار سخت است که بتوان به آینده خوش‌بین بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.