|

نشست بغداد و نقش جدید عراق

در سال‌های گذشته، به‌ندرت پیش آمده که بغداد به‌دلیل اقدامات سازنده در مرکز توجه قرار گرفته باشد. کنفرانس همکاری و مشارکت بغداد، یک گردهمایی تاریخی برای همه کشورهای همسایه عراق به استثنای سوریه بود. نیمی از شرکت‌کنندگان در بالاترین سطح سیاسی بودند که از جمله آنها می‌توان به امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهوری مصر و تمیم بن‌حمد آل‌ثانی، امیر قطر اشاره کرد. امیر کویت که پیش‌تر به حضور در کنفرانس عراق ابراز تمایل کرده بود، به‌دلیل بیماری، نخست‌وزیر صباح الخالد الصباح را به این کشور اعزام کرد. محمد بن راشد آل‌مکتوم، حاکم دوبی و معاون رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر امارات متحده عربی هم در کنفرانس حضور داشت. ایران حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه جدید خود را اعزام کرد و از ترکیه و عربستان هم وزرای خارجه در نشست حضور داشتند. حقیقتا کار دشوار گردهم‌آوردن بازیگران مطرح منطقه سر میز مذاکره به خودی خود یک دستاورد دیپلماتیک برای دولت مصطفی الکاظمی است، به‌ویژه اینکه بسیاری از این بازیگران مانند ایران و عربستان سعودی، درگیر رقابت‌های آشکار با یکدیگر هستند. کاظمی میزبان سه دور مذاکرات بین ایران و عربستان سعودی بوده و در ابتکارات دیگری در رابطه با دیگر کشورهای منطقه مشارکت داشته است. حسن ندیم، وزیر فرهنگ عراق، از یک برنامه بلندپروازانه سخن به میان می‌آورد و می‌گوید هدف این کنفرانس دوگانه بوده است: یکی سیاسی و دیگری اقتصادی. مورد سیاسی شامل تلاش‌هایی برای «کاهش تنش بین دیگر کشورهای منطقه» می‌شود که به «بازگرداندن ثبات به عراق» کمک می‌کند. مورد اقتصادی هم این‌گونه است که مشارکت‌های اقتصادی بین شرکت‌کنندگان در کنفرانس در زمینه‌های مختلف از جمله نفت، برق، کشاورزی، فرهنگ و آموزش‌و‌پرورش از جمله پروژه‌های ساخت مدرسه تقویت و تثبیت شود.

در رابطه با هدف سیاسی و حمایت از ثبات در عراق به نظر می‌رسد نوعی اجماع بین شرکت‌کنندگان وجود داشته است. هیچ کشوری در منطقه نیست که از عراقی درهم‌شکسته که در حفظ اقتدار خود در سراسر کشور ناتوان باشد، سودی ببرد. عراقی که درگیر بی‌ثباتی جدی باشد، خیلی راحت می‌تواند به محرکی برای بی‌ثباتی در سراسر منطقه تبدیل شود و انواع فعالیت‌های تروریستی و جنایت‌کارانه در سراسر منطقه گسترش می‌یابد. با توجه به دشواری ایجاد هم‌گرایی میان این منافع سیاسی متضاد، جای تعجب ندارد که کنفرانس بغداد به هدف نهایی خود نرسیده، اما این کنفرانس قطعا در تلاش‌های مستمر برای تغییر وضعیت عراق از میدان نبرد به پلی برای همکاری و مشارکت کمک کرده است. یک موفقیت احتمالی که عراق توانایی تسهیل آن را دارد و کاظمی مدت‌هاست برای آن تلاش می‌کند، توافق مصالحه ایران و عربستان و پایان رویارویی علنی آنها و پیامدهای آن برای ثبات عراق است. تحقق این تنش‌زدایی برای کاظمی یک پیروزی سیاسی بزرگ خواهد بود و در حقیقت، اهمیت سیاسی کنفرانس بغداد هم به همین مسئله برمی‌گردد. در رابطه با سایر شرکت‌کنندگان مانند فرانسه، اردن و مصر، عمدتا ملاحظات اقتصادی مطرح بوده است و نه سیاسی. فرانسه که از قرارداد انرژی آرتوِی که غول نفتی «توتال» موفق به کسب آن شده و قرارداد بازسازی فرودگاه بین‌المللی موصل که به بهای ناخشنودی ترکیه به شرکت «اروپورت دپاریس اینگنری» رسیده به وجد آمده، به پروژه‌های سودآورتر در عراق چشم دوخته است و امید دارد که بتواند خلأ ناشی از خروج شرکت‌های آمریکایی و انگلیسی را پر کند. مصر و اردن به دنبال معاملات تجاری و زیرساختی هستند. اگر عراق از اردن برق بخرد، پادشاهی در تنگنای مالی به یک منبع درآمد خوب و نسبتا ماندگار خواهد رسید. طرح عراق برای صادرات نفت از طریق بندر عقبه اردن و احتمالا از طریق بنادر مصر، خروجی‌های صادراتی این کشور را متنوع می‌کند و می‌تواند به آسیب‌پذیری این کشور در برابر ناآرامی‌های امنیتی و سیاسی مخاطره‌آمیز برای امنیت مسیرهای دریایی از طریق خلیج فارس بینجامد. در رابطه با کنفرانس بغداد، تفکر و شخصیت کاظمی را می‌توان از دو جهت بررسی کرد؛ اولی، تلاش او برای جلب همکاری اقتصادی برای حل یا کاهش آثار منفی درگیری‌های سیاسی است. این اصل به خودی خود منطقی است: مزایای اقتصادی افراد را گردهم می‌آورد، اما سیاست بین آنها فاصله می‌اندازد. اما تبدیل این اصل منطقی به واقعیت در منطقه‌ای بسیار ناپایدار و مستعد درگیری مانند خاورمیانه، در چند دهه گذشته یک چالش سخت و دشوار بوده است. دومی، به‌نوعی به شخصیت میانجی و رویکردی میانجیگری کاظمی در تعارض‌ها برمی‌گردد: تلاش برای یافتن زمینه‌های مشترک میان مخالفان و یافتن راه‌حل‌ها به جای مقابله. در کشوری مانند عراق که برای مدت زمانی طولانی به‌ویژه در دوران دیکتاتوری صدام حسین از سیاست‌های «مجموع، صفر» آسیب دیده، چنین رویکردی به‌شدت مورد استقبال قرار می‌گیرد و می‌تواند خروج تاریخی از هنجارهای مشکل‌ساز گذشته باشد.
منبع: میدل‌ایست‌نیوز

در سال‌های گذشته، به‌ندرت پیش آمده که بغداد به‌دلیل اقدامات سازنده در مرکز توجه قرار گرفته باشد. کنفرانس همکاری و مشارکت بغداد، یک گردهمایی تاریخی برای همه کشورهای همسایه عراق به استثنای سوریه بود. نیمی از شرکت‌کنندگان در بالاترین سطح سیاسی بودند که از جمله آنها می‌توان به امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهوری مصر و تمیم بن‌حمد آل‌ثانی، امیر قطر اشاره کرد. امیر کویت که پیش‌تر به حضور در کنفرانس عراق ابراز تمایل کرده بود، به‌دلیل بیماری، نخست‌وزیر صباح الخالد الصباح را به این کشور اعزام کرد. محمد بن راشد آل‌مکتوم، حاکم دوبی و معاون رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر امارات متحده عربی هم در کنفرانس حضور داشت. ایران حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه جدید خود را اعزام کرد و از ترکیه و عربستان هم وزرای خارجه در نشست حضور داشتند. حقیقتا کار دشوار گردهم‌آوردن بازیگران مطرح منطقه سر میز مذاکره به خودی خود یک دستاورد دیپلماتیک برای دولت مصطفی الکاظمی است، به‌ویژه اینکه بسیاری از این بازیگران مانند ایران و عربستان سعودی، درگیر رقابت‌های آشکار با یکدیگر هستند. کاظمی میزبان سه دور مذاکرات بین ایران و عربستان سعودی بوده و در ابتکارات دیگری در رابطه با دیگر کشورهای منطقه مشارکت داشته است. حسن ندیم، وزیر فرهنگ عراق، از یک برنامه بلندپروازانه سخن به میان می‌آورد و می‌گوید هدف این کنفرانس دوگانه بوده است: یکی سیاسی و دیگری اقتصادی. مورد سیاسی شامل تلاش‌هایی برای «کاهش تنش بین دیگر کشورهای منطقه» می‌شود که به «بازگرداندن ثبات به عراق» کمک می‌کند. مورد اقتصادی هم این‌گونه است که مشارکت‌های اقتصادی بین شرکت‌کنندگان در کنفرانس در زمینه‌های مختلف از جمله نفت، برق، کشاورزی، فرهنگ و آموزش‌و‌پرورش از جمله پروژه‌های ساخت مدرسه تقویت و تثبیت شود.

در رابطه با هدف سیاسی و حمایت از ثبات در عراق به نظر می‌رسد نوعی اجماع بین شرکت‌کنندگان وجود داشته است. هیچ کشوری در منطقه نیست که از عراقی درهم‌شکسته که در حفظ اقتدار خود در سراسر کشور ناتوان باشد، سودی ببرد. عراقی که درگیر بی‌ثباتی جدی باشد، خیلی راحت می‌تواند به محرکی برای بی‌ثباتی در سراسر منطقه تبدیل شود و انواع فعالیت‌های تروریستی و جنایت‌کارانه در سراسر منطقه گسترش می‌یابد. با توجه به دشواری ایجاد هم‌گرایی میان این منافع سیاسی متضاد، جای تعجب ندارد که کنفرانس بغداد به هدف نهایی خود نرسیده، اما این کنفرانس قطعا در تلاش‌های مستمر برای تغییر وضعیت عراق از میدان نبرد به پلی برای همکاری و مشارکت کمک کرده است. یک موفقیت احتمالی که عراق توانایی تسهیل آن را دارد و کاظمی مدت‌هاست برای آن تلاش می‌کند، توافق مصالحه ایران و عربستان و پایان رویارویی علنی آنها و پیامدهای آن برای ثبات عراق است. تحقق این تنش‌زدایی برای کاظمی یک پیروزی سیاسی بزرگ خواهد بود و در حقیقت، اهمیت سیاسی کنفرانس بغداد هم به همین مسئله برمی‌گردد. در رابطه با سایر شرکت‌کنندگان مانند فرانسه، اردن و مصر، عمدتا ملاحظات اقتصادی مطرح بوده است و نه سیاسی. فرانسه که از قرارداد انرژی آرتوِی که غول نفتی «توتال» موفق به کسب آن شده و قرارداد بازسازی فرودگاه بین‌المللی موصل که به بهای ناخشنودی ترکیه به شرکت «اروپورت دپاریس اینگنری» رسیده به وجد آمده، به پروژه‌های سودآورتر در عراق چشم دوخته است و امید دارد که بتواند خلأ ناشی از خروج شرکت‌های آمریکایی و انگلیسی را پر کند. مصر و اردن به دنبال معاملات تجاری و زیرساختی هستند. اگر عراق از اردن برق بخرد، پادشاهی در تنگنای مالی به یک منبع درآمد خوب و نسبتا ماندگار خواهد رسید. طرح عراق برای صادرات نفت از طریق بندر عقبه اردن و احتمالا از طریق بنادر مصر، خروجی‌های صادراتی این کشور را متنوع می‌کند و می‌تواند به آسیب‌پذیری این کشور در برابر ناآرامی‌های امنیتی و سیاسی مخاطره‌آمیز برای امنیت مسیرهای دریایی از طریق خلیج فارس بینجامد. در رابطه با کنفرانس بغداد، تفکر و شخصیت کاظمی را می‌توان از دو جهت بررسی کرد؛ اولی، تلاش او برای جلب همکاری اقتصادی برای حل یا کاهش آثار منفی درگیری‌های سیاسی است. این اصل به خودی خود منطقی است: مزایای اقتصادی افراد را گردهم می‌آورد، اما سیاست بین آنها فاصله می‌اندازد. اما تبدیل این اصل منطقی به واقعیت در منطقه‌ای بسیار ناپایدار و مستعد درگیری مانند خاورمیانه، در چند دهه گذشته یک چالش سخت و دشوار بوده است. دومی، به‌نوعی به شخصیت میانجی و رویکردی میانجیگری کاظمی در تعارض‌ها برمی‌گردد: تلاش برای یافتن زمینه‌های مشترک میان مخالفان و یافتن راه‌حل‌ها به جای مقابله. در کشوری مانند عراق که برای مدت زمانی طولانی به‌ویژه در دوران دیکتاتوری صدام حسین از سیاست‌های «مجموع، صفر» آسیب دیده، چنین رویکردی به‌شدت مورد استقبال قرار می‌گیرد و می‌تواند خروج تاریخی از هنجارهای مشکل‌ساز گذشته باشد.
منبع: میدل‌ایست‌نیوز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.