|

بی‌توجهی به برنامه‌های کلان کشوری

تسلط سلیقه و سوگیری

الهام فخاری

چندی است که می‌شنویم از نامزدهای نهادهای کارهای گوناگون برنامه کار خواسته می‌شود و سخن از ارزیابی‌های برنامه‌ای به میان می‌آید. در این رفت‌و‌آمدها و خبری‌شدن نام‌ها‌ و برنامه‌ها از خود پرسیده‌اند پس کارکرد برنامه‌های کلان توسعه ملی یا برنامه‌های دوره‌ای توسعه شهرها چیست و آیا پیوند برنامه‌های نامزدها‌ که پس از انتخاب یا انتصاب به ‌کار می‌پردازند، مسئله کسی یا جایی بوده است؟ از سندها و برنامه‌های کلان ملی تا سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های بومی و خرد را که بسنجیم، باید هماهنگی و همخوانی‌شان در راه دستیابی به هدف‌های ملی و بومی چشمگیر باشد. گذشته از این نکته، چرایی ارائه سیاست‌گذاری و برنامه‌ از سوی مدیرانی که می‌آیند و چندی پس از آن باید بروند هم روشن نیست. سیاست‌های کلان چنان فراگیر هستند که برنامه اقدام را پایه‌ریزی می‌کنند؛ از این‌رو با آمد و رفت این گروه و آن گروه نباید مورد بی‌‌توجهی قرار گرفته و دچار کاستی در برنامه اقدام شوند. چگونه می‌شود

بر پایه سیاست‌های کلان و در راستای برنامه توسعه ملی یا شهری گام برداشت ولی پی‌درپی برنامه‌های سلیقه‌ای یا سوگیری‌هایی را در کار کرد؟
گمان می‌کنم خطای نخست این است که باب شده از نامزدها سیاست‌گذاری و برنامه‌هایی کلی خواسته می‌شود؛ درحالی‌که باید برنامه‌ اقدامشان در بستر سازمان یا نهاد در باره زمانی مشخص دوره مدیریتی‌شان و از همه مهم‌‌تر پیوند میان برنامه اقدام با سندهای کلان و برنامه‌های توسعه روشن باشد. به سخن دیگر مدیر تازه نباید در پی به‌هم‌ریختن و زیروزبرکردن سیاست‌های مصوب باشد، بلکه باید نگاه و اقدام تازه خود را بر پایه بنیان‌های تصویب‌شده سازمان‌دهی کند. دستگاه‌های نظارتی و سیاست‌گذار هم باید پیوند میان برنامه اقدام مدیر تازه را با بنیان‌های سیاستی و برنامه‌ای کلان مصوب ملی و بومی بسنجند، نه اینکه به شعارها و کلی‌گویی‌ها و وعده‌هایی بدون توجه به چارچوب‌های برنامه‌ای ملی بسنده کنند. روشن است که یک کار بایسته و برجسته دیگر ارزشیابی دوره‌ای سندها و برنامه‌های کلان و بومی است که می‌تواند با همکاری دانش‌پژوهان دانشگاهی، دست‌اندرکاران اجرائی و البته منتقدان داده‌ها و یافته‌هایی با دقت ‌بیشتر فراهم کند. هنگام پذیرفتن یک موقعیت کاری چه کسانی برای برنامه کار خود به ارزشیابی‌های معتبر برنامه ششم توسعه و سندهای جامع پرداخته‌اند و آیا مدیران گذشته و آینده به‌روشنی می‌دانند میزان تحقق برنامه‌های کلان ملی چقدر بوده، کاستی‌ها در چه زمینه‌هایی و چرا رخ داده‌اند؟ بسیاری از ما انتخاب یا انتصاب‌ها را به تماشا نشسته‌ایم، بدون ‌آنکه نسبت کار و پیشینه و برنامه اقدامشان را با سندها و برنامه‌های کلان کشور سنجیده باشند و بی‌آنکه بدانیم در مقایسه با خط‌کشی به نام برنامه ملی یا شهری چه راه و روشی در پیش است.
سوگیری‌های سیاسی در رفت‌وآمدها پررنگ‌تر از ارزیابی و مقایسه سندهای ملی با برنامه‌ها هستند؛ از این‌رو است که رنگ‌و‌بوی سلیقه‌های سیاسی و دسته‌ای بر کار اصلی چیرگی می‌یابد. همواره در بازه‌های گوناگون کاری‌ام از خود می‌پرسم چند ‌درصد مدیران کشور ما از سندهای پایه و برنامه‌های ملی یا بومی آگاه هستند، چقدر تسلط دارند و چند‌ وقت یک ‌بار برنامه اقدام خود را با سنجه‌هایی در مقایسه با سندها و برنامه‌های کلان ارزشیابی می‌کنند. چند درصد از مدیران می‌دانند که میزان تحقق برنامه ششم توسعه به مثابه یک سند برجسته ملی چگونه بوده و کارکرد خود مدیر تا چقدر در راستای برنامه پیش رفته است؟ آیا در کشور ما کارنامه و کارکرد مدیران یا چه‌بسا کارکنان بر پایه ارزش‌ها و سندها و برنامه‌های کلان ملی و بومی سنجیده می‌شود؟ گمان می‌کنم اگر چنین بود، آفرین‌ها و نفرین‌ها جور دیگری می‌شد. از مدیران هنگام آمدن بیش و پیش از برنامه یا پیش‌نویس سیاستی نوین، بخواهیم برنامه اقدام در راستای سندها و برنامه‌های کلان ملی و بومی را ارائه دهند. با شعارهای تند‌و‌تیز کاری پیش نمی‌رود.

چندی است که می‌شنویم از نامزدهای نهادهای کارهای گوناگون برنامه کار خواسته می‌شود و سخن از ارزیابی‌های برنامه‌ای به میان می‌آید. در این رفت‌و‌آمدها و خبری‌شدن نام‌ها‌ و برنامه‌ها از خود پرسیده‌اند پس کارکرد برنامه‌های کلان توسعه ملی یا برنامه‌های دوره‌ای توسعه شهرها چیست و آیا پیوند برنامه‌های نامزدها‌ که پس از انتخاب یا انتصاب به ‌کار می‌پردازند، مسئله کسی یا جایی بوده است؟ از سندها و برنامه‌های کلان ملی تا سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های بومی و خرد را که بسنجیم، باید هماهنگی و همخوانی‌شان در راه دستیابی به هدف‌های ملی و بومی چشمگیر باشد. گذشته از این نکته، چرایی ارائه سیاست‌گذاری و برنامه‌ از سوی مدیرانی که می‌آیند و چندی پس از آن باید بروند هم روشن نیست. سیاست‌های کلان چنان فراگیر هستند که برنامه اقدام را پایه‌ریزی می‌کنند؛ از این‌رو با آمد و رفت این گروه و آن گروه نباید مورد بی‌‌توجهی قرار گرفته و دچار کاستی در برنامه اقدام شوند. چگونه می‌شود

بر پایه سیاست‌های کلان و در راستای برنامه توسعه ملی یا شهری گام برداشت ولی پی‌درپی برنامه‌های سلیقه‌ای یا سوگیری‌هایی را در کار کرد؟
گمان می‌کنم خطای نخست این است که باب شده از نامزدها سیاست‌گذاری و برنامه‌هایی کلی خواسته می‌شود؛ درحالی‌که باید برنامه‌ اقدامشان در بستر سازمان یا نهاد در باره زمانی مشخص دوره مدیریتی‌شان و از همه مهم‌‌تر پیوند میان برنامه اقدام با سندهای کلان و برنامه‌های توسعه روشن باشد. به سخن دیگر مدیر تازه نباید در پی به‌هم‌ریختن و زیروزبرکردن سیاست‌های مصوب باشد، بلکه باید نگاه و اقدام تازه خود را بر پایه بنیان‌های تصویب‌شده سازمان‌دهی کند. دستگاه‌های نظارتی و سیاست‌گذار هم باید پیوند میان برنامه اقدام مدیر تازه را با بنیان‌های سیاستی و برنامه‌ای کلان مصوب ملی و بومی بسنجند، نه اینکه به شعارها و کلی‌گویی‌ها و وعده‌هایی بدون توجه به چارچوب‌های برنامه‌ای ملی بسنده کنند. روشن است که یک کار بایسته و برجسته دیگر ارزشیابی دوره‌ای سندها و برنامه‌های کلان و بومی است که می‌تواند با همکاری دانش‌پژوهان دانشگاهی، دست‌اندرکاران اجرائی و البته منتقدان داده‌ها و یافته‌هایی با دقت ‌بیشتر فراهم کند. هنگام پذیرفتن یک موقعیت کاری چه کسانی برای برنامه کار خود به ارزشیابی‌های معتبر برنامه ششم توسعه و سندهای جامع پرداخته‌اند و آیا مدیران گذشته و آینده به‌روشنی می‌دانند میزان تحقق برنامه‌های کلان ملی چقدر بوده، کاستی‌ها در چه زمینه‌هایی و چرا رخ داده‌اند؟ بسیاری از ما انتخاب یا انتصاب‌ها را به تماشا نشسته‌ایم، بدون ‌آنکه نسبت کار و پیشینه و برنامه اقدامشان را با سندها و برنامه‌های کلان کشور سنجیده باشند و بی‌آنکه بدانیم در مقایسه با خط‌کشی به نام برنامه ملی یا شهری چه راه و روشی در پیش است.
سوگیری‌های سیاسی در رفت‌وآمدها پررنگ‌تر از ارزیابی و مقایسه سندهای ملی با برنامه‌ها هستند؛ از این‌رو است که رنگ‌و‌بوی سلیقه‌های سیاسی و دسته‌ای بر کار اصلی چیرگی می‌یابد. همواره در بازه‌های گوناگون کاری‌ام از خود می‌پرسم چند ‌درصد مدیران کشور ما از سندهای پایه و برنامه‌های ملی یا بومی آگاه هستند، چقدر تسلط دارند و چند‌ وقت یک ‌بار برنامه اقدام خود را با سنجه‌هایی در مقایسه با سندها و برنامه‌های کلان ارزشیابی می‌کنند. چند درصد از مدیران می‌دانند که میزان تحقق برنامه ششم توسعه به مثابه یک سند برجسته ملی چگونه بوده و کارکرد خود مدیر تا چقدر در راستای برنامه پیش رفته است؟ آیا در کشور ما کارنامه و کارکرد مدیران یا چه‌بسا کارکنان بر پایه ارزش‌ها و سندها و برنامه‌های کلان ملی و بومی سنجیده می‌شود؟ گمان می‌کنم اگر چنین بود، آفرین‌ها و نفرین‌ها جور دیگری می‌شد. از مدیران هنگام آمدن بیش و پیش از برنامه یا پیش‌نویس سیاستی نوین، بخواهیم برنامه اقدام در راستای سندها و برنامه‌های کلان ملی و بومی را ارائه دهند. با شعارهای تند‌و‌تیز کاری پیش نمی‌رود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.