|

داستان تمام شد!

شرق: «دیشب دیدم که گیوتین باز برپا شد. بر دماغه کشتی، همچون دری بر بی‌کرانِ آسمان گشوده.» رمان «انفجار در کلیسای جامع» با این جملات کوبنده آغاز می‌شود. این رمان که نامش در زبانِ اصلی، «قرن روشنفکری» است با ترجمه درخور مترجم بنام، سروش حبیبی چندی پیش بازترجمه و در نشر نیلوفر منتشر شد. مترجم در پیشگفتار کتاب دراین‌باره نوشته است: «من این کتاب را چهل و پنج شش سال پیش از انگلیسی ترجمه کردم به نام انفجار در کلیسای جامع. این عنوان ترجمه انگلیسی آن بود. افسوس که ترجمه‌ام، چندان که درخور کتاب بود مورد توجه قرار نگرفت». این بار سروش حبیبی برای بازنشر این رمان متن ترجمه قدیمی خود را با پیشِ هم گذاشتنِ ترجمه‌های فرانسه و انگلیسی آن، به گفته خودش دوباره ترجمه می‌کند. «عنوان کتاب را قرن روشنفکری گذاشتم که ترجمه عنوان اصلی آن است. عنوان ترجمه اول را مترجم انگلیسی به سلیقه خودش انتخاب کرده بود که اشاره‌ای است به تابلویی که ذکرش در کتاب آمده و اشاره‌ای است پوشیده به انقلاب فرانسه که نظام موجود را از هم پاشیده و بنای کلیسا را به هوا پراشیده است به این امید که با نظمی جدید و لابد بهتر، بر زمین بازنشین.د» صحنه «قرن روشنفکری» انقلاب فرانسه است و داستانِ این رمان درباره جلوه‌هایی از انقلاب است که چندان شناخته‌شده نیست و آن سیمایی است که این انقلاب در مجمع‌الجزایر آنیتل، در کوبا و گوادلوپ و گویان اختیار کرده است و به قولِ مترجم کتاب، «مسلم است که رویدادهای تعیین‌کننده سیاسی، هزار فرسنگ دورتر، در فرانسه صورت می‌گرفت اما هیچ‌یک از رویدادهایی که شاخص مراحل این تحولات پردرد تاریخی، در فاصله میان 1789 و 1808 بودند در این سر دنیا بی‌اثر نماندند. رمان قرن روشنفکری ما را نه‌فقط بر انقلاب در آنتیل، بلکه بر انقلاب فرانسه به‌طورکلی و در ورای آن بر هر انقلابی در جوامع انسانی به تأمل دعوت می‌کند». سروش حبیبی به دقت و موشکافی مشهود در مدارکی اشاره می‌کند که کارپانتیه بی‌شک اول‌بار گرد آورده و باعث حیرت است. بااینحال شباهتِ کتاب به یک اثر تاریخی از کیفیت داستانی آن نمی‌کاهد. داستان شرح ماجراهایی است که طی انقلاب بر سه شخصیت عمده داستان می‌گذرد. یکی از این شخصیت‌ها که «ویکتور هوگ» باشد، در داستان نقشی کانونی دارد و از تاریخ گرفته شده و به تعبیر مترجم گمنامیِ هوگ در تاریخ دست نویسنده را باز گذاشته تا زندگی او را بر اساس میل خود روایت کند، اما کارهایش به‌قدری متعدد هستند و با رویدادهای تاریخی سازگارند که داستان از چارچوب تاریخ بیرون نمی‌رود. داستانِ هوگ از این قرار است که «زمانی در پور او پرنس دکانی داشت و بعد شیفته روبسپیر شد و در روشفور دادستان خلق گردید و بعد با یک دست، فرمان شانزدهم پلوویوز سال دو را به‌منظور برقراری آزادی و الغای برده‌داری به دنیای جدید آورد و با دست دیگر گیوتین را». ویکتور هوگ کسی است که اول گوادلوپ را از انگلیسیان بازستاند و زمانی که فرمانروای گویان بود به اعتبار فرمان سی‌ام فورآل سال ده، برده‌داری را دوباره در آنجا برقرار کرد. «در این مدت انقلاب در شخص او، چنان‌که در فرانسه نیز، قدم‌های بلندی نه به پیش، که به عقب برداشته است. بناپارت اعلام کرد: داستان انقلاب تمام شد، اکنون باید تاریخ آن را بنویسیم. باید در فکر آن باشیم که آنچه را با واقعیت سازگار است و در اجرای اصول آن ممکن، تحقق بخشیم». در مقابلِ هوگ که به جبر تاریخ و ضرورت‌های صحنه سیاست گردن می‌نهد و چند بار عقیده خود را عوض می‌کند، شخصیت استبان را در رمان داریم که در آغاز کار پیرو هوگ است اما برعکسِ او بر اصولی که پذیرفته تا به آخر پافشاری می‌کند و در آشوب انقلاب غوطه‌ می‌خورد و زخم‌های آن را بر وجود خود می‌پذیرد. «جایی که سرنوشت ویکتور هوگ شکست دست‌کم جزئیِ سیاسی و اجتماعی انقلاب را در عرصه واقعیات می‌نمایاند تحول افکار و احساسات استبان شکست آن را در ذهن و دل یک جوان نشان می‌دهد». ازاین‌روست که کارپانتیه فشرده کلامِ خود را از زبان استبان می‌گوید: «این انقلاب البته حاصل شور و شوق هزارساله پنهانی بوده است که به حادثه‌ای سترگ انجامید، که از بلندی همت بی‌نظیر آدمیزاد حکایت می‌کند. اما این خیز دورپرواز قیمتی چنان سنگین داشت که همچون تیری گران‌وزن به خاک نشست. ما مردگان را زود از یاد می‌بریم». همان مضمونی که در «این جهان خاکی» هم به طریق دیگر بیان کرده بود: «انسان تنها موجودی است که زیر فشار دردها و گرانی بار تکالیف بر خود نهاده خُرد می‌شود و در عین درماندگی سربلند است و در ژرفای فلاکت دست از دوستی برنمی‌دارد و از اینجاست که بر تارک جهان مقام دارد».

شرق: «دیشب دیدم که گیوتین باز برپا شد. بر دماغه کشتی، همچون دری بر بی‌کرانِ آسمان گشوده.» رمان «انفجار در کلیسای جامع» با این جملات کوبنده آغاز می‌شود. این رمان که نامش در زبانِ اصلی، «قرن روشنفکری» است با ترجمه درخور مترجم بنام، سروش حبیبی چندی پیش بازترجمه و در نشر نیلوفر منتشر شد. مترجم در پیشگفتار کتاب دراین‌باره نوشته است: «من این کتاب را چهل و پنج شش سال پیش از انگلیسی ترجمه کردم به نام انفجار در کلیسای جامع. این عنوان ترجمه انگلیسی آن بود. افسوس که ترجمه‌ام، چندان که درخور کتاب بود مورد توجه قرار نگرفت». این بار سروش حبیبی برای بازنشر این رمان متن ترجمه قدیمی خود را با پیشِ هم گذاشتنِ ترجمه‌های فرانسه و انگلیسی آن، به گفته خودش دوباره ترجمه می‌کند. «عنوان کتاب را قرن روشنفکری گذاشتم که ترجمه عنوان اصلی آن است. عنوان ترجمه اول را مترجم انگلیسی به سلیقه خودش انتخاب کرده بود که اشاره‌ای است به تابلویی که ذکرش در کتاب آمده و اشاره‌ای است پوشیده به انقلاب فرانسه که نظام موجود را از هم پاشیده و بنای کلیسا را به هوا پراشیده است به این امید که با نظمی جدید و لابد بهتر، بر زمین بازنشین.د» صحنه «قرن روشنفکری» انقلاب فرانسه است و داستانِ این رمان درباره جلوه‌هایی از انقلاب است که چندان شناخته‌شده نیست و آن سیمایی است که این انقلاب در مجمع‌الجزایر آنیتل، در کوبا و گوادلوپ و گویان اختیار کرده است و به قولِ مترجم کتاب، «مسلم است که رویدادهای تعیین‌کننده سیاسی، هزار فرسنگ دورتر، در فرانسه صورت می‌گرفت اما هیچ‌یک از رویدادهایی که شاخص مراحل این تحولات پردرد تاریخی، در فاصله میان 1789 و 1808 بودند در این سر دنیا بی‌اثر نماندند. رمان قرن روشنفکری ما را نه‌فقط بر انقلاب در آنتیل، بلکه بر انقلاب فرانسه به‌طورکلی و در ورای آن بر هر انقلابی در جوامع انسانی به تأمل دعوت می‌کند». سروش حبیبی به دقت و موشکافی مشهود در مدارکی اشاره می‌کند که کارپانتیه بی‌شک اول‌بار گرد آورده و باعث حیرت است. بااینحال شباهتِ کتاب به یک اثر تاریخی از کیفیت داستانی آن نمی‌کاهد. داستان شرح ماجراهایی است که طی انقلاب بر سه شخصیت عمده داستان می‌گذرد. یکی از این شخصیت‌ها که «ویکتور هوگ» باشد، در داستان نقشی کانونی دارد و از تاریخ گرفته شده و به تعبیر مترجم گمنامیِ هوگ در تاریخ دست نویسنده را باز گذاشته تا زندگی او را بر اساس میل خود روایت کند، اما کارهایش به‌قدری متعدد هستند و با رویدادهای تاریخی سازگارند که داستان از چارچوب تاریخ بیرون نمی‌رود. داستانِ هوگ از این قرار است که «زمانی در پور او پرنس دکانی داشت و بعد شیفته روبسپیر شد و در روشفور دادستان خلق گردید و بعد با یک دست، فرمان شانزدهم پلوویوز سال دو را به‌منظور برقراری آزادی و الغای برده‌داری به دنیای جدید آورد و با دست دیگر گیوتین را». ویکتور هوگ کسی است که اول گوادلوپ را از انگلیسیان بازستاند و زمانی که فرمانروای گویان بود به اعتبار فرمان سی‌ام فورآل سال ده، برده‌داری را دوباره در آنجا برقرار کرد. «در این مدت انقلاب در شخص او، چنان‌که در فرانسه نیز، قدم‌های بلندی نه به پیش، که به عقب برداشته است. بناپارت اعلام کرد: داستان انقلاب تمام شد، اکنون باید تاریخ آن را بنویسیم. باید در فکر آن باشیم که آنچه را با واقعیت سازگار است و در اجرای اصول آن ممکن، تحقق بخشیم». در مقابلِ هوگ که به جبر تاریخ و ضرورت‌های صحنه سیاست گردن می‌نهد و چند بار عقیده خود را عوض می‌کند، شخصیت استبان را در رمان داریم که در آغاز کار پیرو هوگ است اما برعکسِ او بر اصولی که پذیرفته تا به آخر پافشاری می‌کند و در آشوب انقلاب غوطه‌ می‌خورد و زخم‌های آن را بر وجود خود می‌پذیرد. «جایی که سرنوشت ویکتور هوگ شکست دست‌کم جزئیِ سیاسی و اجتماعی انقلاب را در عرصه واقعیات می‌نمایاند تحول افکار و احساسات استبان شکست آن را در ذهن و دل یک جوان نشان می‌دهد». ازاین‌روست که کارپانتیه فشرده کلامِ خود را از زبان استبان می‌گوید: «این انقلاب البته حاصل شور و شوق هزارساله پنهانی بوده است که به حادثه‌ای سترگ انجامید، که از بلندی همت بی‌نظیر آدمیزاد حکایت می‌کند. اما این خیز دورپرواز قیمتی چنان سنگین داشت که همچون تیری گران‌وزن به خاک نشست. ما مردگان را زود از یاد می‌بریم». همان مضمونی که در «این جهان خاکی» هم به طریق دیگر بیان کرده بود: «انسان تنها موجودی است که زیر فشار دردها و گرانی بار تکالیف بر خود نهاده خُرد می‌شود و در عین درماندگی سربلند است و در ژرفای فلاکت دست از دوستی برنمی‌دارد و از اینجاست که بر تارک جهان مقام دارد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.