|

‌هر روزه در سوگ

مصطفی ایزدی

در گذشته‌های نه‌چندان دور، ناصحان و واعظان به هواداران و مخاطبان خود سفارش می‌کردند حداقل هفته‌ای یک‌بار سری به گورستان‌ها بزنید و سرنوشت آدمیان خفته در گورها را مرور کنید تا یادتان نرود همه زندگی‌تان را رها خواهید کرد و چون رفتگان زیر خاک خواهید مرد. کرونا که آمد، توصیه رفتن به آرامگاه مردگان نیز از سلسله‌پندهای بزرگان معرفت خارج شده و دیگر ضرورتی برای سفارش به آن وجود ندارد؛ زیرا هر روزه می‌بینیم و می‌شنویم که ویروس خون‌آشام کرونا، افراد زیادی را راهی آرامستان‌ها می‌کند و به ما هشدار می‌دهد که رفتنی هستید؛ یعنی دیر یا زود زرق و برق دنیا را رها می‌کنید و می‌میرید! مگر اینکه چه کنید و چه نکنید. همین چهارشنبه‌ای که گذشت، خبر از‌دست‌دادن دو نفر از دوستان صمیمی و بسیار خوبم را شنیدم که ناباورانه بود؛ دکتر نادر شریعتمداری و محمد اسفندیاری.

دکتر نادر شریعتمداری استاد متدین و بافراست دانشگاه علم و صنعت بود که من دوستی و رابطه 40‌ساله با او داشتم. در سال 60 بود که برای انجام یک مأموریت اداری به مرکز صدا‌وسیمای بندر‌عباس رفتم. در آن مرکز با یک جوان 20‌ساله رعنا برخورد کردم که گفت مدیر خبر رادیو و تلویزیون اینجا هستم. از من پرسید همراه من می‌آیی به یک جلسه وحدت بین علمای شیعه و سنی منطقه برویم؟ او به نمایندگی از صدا‌و‌سیما به آن جلسه می‌رفت و من هم با علاقه همراهی‌اش کردم. این جوان 20‌ساله مثل یک عاقله‌مرد 40‌، 50‌ساله با علما و امامان جمعه سنی و شیعه صحبت می‌کرد و در جواب انتظارات آنان از رادیو و تلویزون که انتظارات و توقعات بالایی بود، سخن می‌گفت و وظایف و محدودیت‌های این رسانه را چنان بر‌می‌شمرد که من پیش از آن در مدیریتم بر صداوسیمای مازندران، جرئت و توان چنان مواجهه‌ای با علمای استان را نداشتم! اعتقادات راسخ او به اسلام و انقلاب اسلامی ستودنی بود. سال دوم دانشگاهش را تمام نکرده بود که به تعطیلی دانشگاه‌ها برای انقلاب فرهنگی برخورد کرد. او این فرصت را برای همکاری در رادیو و تلویزیون بندر‌عباس پسندیده بود. دوستی ما از همان‌جا آغاز شد. یک سال بعد من به شبکه اول رفتم و در گروه اجتماعی مسئولیت گرفتم. او قبل از من به گروه اجتماعی رفته بود و بنابراین همکار مستقیم بنده شد. در آن گروه به اتفاق دو، سه نفر از دوستانش، برنامه‌ای تلویزیونی برای مجلس شورای اسلامی می‌ساخت که هر هفته پخش می‌شد. نادر علاوه‌بر همکاری در تهیه برنامه، مجری آن هم بود. پس از آن با بازگشایی دانشگاه‌ها به دانشگاه برگشت و در رشته عمران ادامه تحصیل داد. مدتی هم به کردستان رفت و در زمینه آبادانی شهر سنندج با شهرداری آن شهر به‌عنوان قائم‌مقام شهردار همکاری کرد. مدتی بعد دوباره به تهران آمد و در دانشگاه مشغول تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد شد. هم‌زمان با تحصیل، کار هم می‌کرد. با شرکت متروی تهران قرارداد بست و دو ایستگاه و ساختمان دانشکده مترو را در تهران ساخت و آماده بهره‌برداری کرد. درخواستش برای ادامه تحصیل در دانشگاه اوتاوا پذیرفته و عازم کانادا شد. با بازگشت به ایران و در شرایطی که دکترای مهندسی در رشته ژئوتکنیک زیست‌محیطی را داشت، به عضویت هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت در‌آمد و به تدریس و تحقیق پرداخت. او در سال 80 به‌عنوان پژوهشگر نمونه دانشگاه انتخاب شد. مدتی هم عضو شورای دانشگاه بود، اما همچنان با نوشتن مقالات علمی در موضوعات گوناگون رشته تحصیلی‌اش و ارائه آنها به مراکز تحقیقاتی و اجرائی، مقام علمی ارزنده‌ای را در حوزه عمران از آن خود کرد. در دوره دوم شورای شهر تهران با آبادگران جوان همراه شد و با رأی بالا، یعنی پس از چهره‌های شناخته‌شده‌ای همچون دکتر عباس شیبانی و مهندس مهدی چمران، نفر سوم شد. وی در شورای شهر تهران در کمیته برنامه و بودجه، اداره امور حقوقی و اقتصادی آن را بر عهده داشت. با پایان‌یافتن دوره چهار‌ساله شورای شهر، برای استفاده از نظرات و طرح‌های او، وی را به دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام دعوت کردند و او عضو گروه علمی کمیته شورا‌ها و مدیریت محلی دبیرخانه شد. شریعتمداری در ابتدا با محمود احمدی‌نژاد بود، اما پس از مدتی به‌دلیل عملکرد و رفتار احمدی‌نژاد از او فاصله گرفت؛ به‌ گونه‌ای که دعوت احمدی‌نژاد را پس زد و از حضور در دولت نهم خودداری کرد و برای همیشه از این‌گونه مواضع اجرائی فاصله گرفت. اختلاف او با شهرداری که خودشان منصوب کرده بودند، بی‌توجهی احمدی‌نژاد به نظرات دیگران و شایسته‌سالاری بود. واقعیت این است که اگر احمدی‌نژاد به آرا و اندرز‌های دوستانش، به‌ویژه آموزه‌های فرد فرهیخته و فهمیده‌ای همچون دکتر شریعتمداری توجه و عمل می‌کرد، در دوران ریاست‌جمهوری‌اش به آن وضع اسفبار و مضر به حال ملک و ملت نمی‌رسید.
نوبت شورای دوم که به پایان رسید، شریعتمداری صرفا به فعالیت‌های دانشگاهی و عمرانی ادامه داد. ایشان از آن نادره‌مردانی بود که در اخلاق، بی‌ریایی و تواضع، اهتمام به امور خیر، جسارت در بیان حق و بهره‌مندی از دانش فنی، فرد شناخته‌شده‌ای بود و وجود خیرخواه او همچنان مورد نیاز جامعه ما بود، اما پس از ابتلای چند‌روزه به بیماری کرونا رهسپار دیار باقی شد. محمد اسفندیاری، دوست عزیز و شریف دیگری که رفتنش بسیار غم‌بار و تألم‌برانگیز بود. او یکی از مدیران فرهنگی و رسانه‌ای فعال در دوره خدمتگزاری‌اش بود. با او در سال 65 زمانی که در قرارگاه خاتم‌الانبیا بودم و او با ستاد تبلیغات جنگ همکاری می‌کرد، آشنا شدم. در آن زمان تجربه کار در زمینه تبلیغات، روزنامه‌نگاری و فیلم‌سازی داشت؛ چرا‌که پیش از آن در وزارت کشور و نیز در وزارت صنایع سنگین سابقه چندین سال کار فرهنگی و رسانه‌ای داشت. مدتی معاون مدیر کل روابط‌عمومی وزارت کشور و مدتی هم با همین مسئولیت در وزارت صنایع سنگین کار کرده بود. هم‌زمان با تحصیل با رادیو و تلویزیون نیز همکاری می‌کرد، اما جنگ که پایان یافت یک‌سره به صداوسیما رفت و به کار مشغول شد. از آن موقع تا زمان بازنشستگی، مدیریت خوب و پرکاری را از خود نشان داد. وی بعد از ابلاغ قانون منع به‌کارگیری بازنشستگان، از این فعالیت‌ها مرخص شد و در دفتر شخصی‌اش به برنامه‌سازی می‌پرداخت. اگرچه شرایط کار با توجه به انحصاری‌بودن صدا‌و‌سیما برای افراد خارج از سازمان بسیار سخت است، اما یک مدیر فعال و همچنان پرشور چه کاری می‌تواند بکند؟ اسفندیاری اصالتا اهل نور مازندران و از دوستان صمیمی و بسیار نزدیک من بود و ما به دلیل کارهای مشترکی که در طول دوستی‌مان داشتیم، پیوسته در ارتباط بودیم. با توجه به نسبتی که با علی اسفندیاری یا نیما یوشیج داشت، در برپایی سیمینارها و مراسم بزرگداشت نیما خیلی فعال بود و حتی در انتقال پیکر نیما به زادگاهش نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. او یکی، دو سال آخر را مشغول گردآوری و تدوین کتابی درباره زندگی و فعالیت‌های شهید عباس ناطق‌نوری بود که آن را آماده چاپ کرد، اما اجل مهلتش نداد که کتاب چاپ‌شده را ببیند.

در گذشته‌های نه‌چندان دور، ناصحان و واعظان به هواداران و مخاطبان خود سفارش می‌کردند حداقل هفته‌ای یک‌بار سری به گورستان‌ها بزنید و سرنوشت آدمیان خفته در گورها را مرور کنید تا یادتان نرود همه زندگی‌تان را رها خواهید کرد و چون رفتگان زیر خاک خواهید مرد. کرونا که آمد، توصیه رفتن به آرامگاه مردگان نیز از سلسله‌پندهای بزرگان معرفت خارج شده و دیگر ضرورتی برای سفارش به آن وجود ندارد؛ زیرا هر روزه می‌بینیم و می‌شنویم که ویروس خون‌آشام کرونا، افراد زیادی را راهی آرامستان‌ها می‌کند و به ما هشدار می‌دهد که رفتنی هستید؛ یعنی دیر یا زود زرق و برق دنیا را رها می‌کنید و می‌میرید! مگر اینکه چه کنید و چه نکنید. همین چهارشنبه‌ای که گذشت، خبر از‌دست‌دادن دو نفر از دوستان صمیمی و بسیار خوبم را شنیدم که ناباورانه بود؛ دکتر نادر شریعتمداری و محمد اسفندیاری.

دکتر نادر شریعتمداری استاد متدین و بافراست دانشگاه علم و صنعت بود که من دوستی و رابطه 40‌ساله با او داشتم. در سال 60 بود که برای انجام یک مأموریت اداری به مرکز صدا‌وسیمای بندر‌عباس رفتم. در آن مرکز با یک جوان 20‌ساله رعنا برخورد کردم که گفت مدیر خبر رادیو و تلویزیون اینجا هستم. از من پرسید همراه من می‌آیی به یک جلسه وحدت بین علمای شیعه و سنی منطقه برویم؟ او به نمایندگی از صدا‌و‌سیما به آن جلسه می‌رفت و من هم با علاقه همراهی‌اش کردم. این جوان 20‌ساله مثل یک عاقله‌مرد 40‌، 50‌ساله با علما و امامان جمعه سنی و شیعه صحبت می‌کرد و در جواب انتظارات آنان از رادیو و تلویزون که انتظارات و توقعات بالایی بود، سخن می‌گفت و وظایف و محدودیت‌های این رسانه را چنان بر‌می‌شمرد که من پیش از آن در مدیریتم بر صداوسیمای مازندران، جرئت و توان چنان مواجهه‌ای با علمای استان را نداشتم! اعتقادات راسخ او به اسلام و انقلاب اسلامی ستودنی بود. سال دوم دانشگاهش را تمام نکرده بود که به تعطیلی دانشگاه‌ها برای انقلاب فرهنگی برخورد کرد. او این فرصت را برای همکاری در رادیو و تلویزیون بندر‌عباس پسندیده بود. دوستی ما از همان‌جا آغاز شد. یک سال بعد من به شبکه اول رفتم و در گروه اجتماعی مسئولیت گرفتم. او قبل از من به گروه اجتماعی رفته بود و بنابراین همکار مستقیم بنده شد. در آن گروه به اتفاق دو، سه نفر از دوستانش، برنامه‌ای تلویزیونی برای مجلس شورای اسلامی می‌ساخت که هر هفته پخش می‌شد. نادر علاوه‌بر همکاری در تهیه برنامه، مجری آن هم بود. پس از آن با بازگشایی دانشگاه‌ها به دانشگاه برگشت و در رشته عمران ادامه تحصیل داد. مدتی هم به کردستان رفت و در زمینه آبادانی شهر سنندج با شهرداری آن شهر به‌عنوان قائم‌مقام شهردار همکاری کرد. مدتی بعد دوباره به تهران آمد و در دانشگاه مشغول تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد شد. هم‌زمان با تحصیل، کار هم می‌کرد. با شرکت متروی تهران قرارداد بست و دو ایستگاه و ساختمان دانشکده مترو را در تهران ساخت و آماده بهره‌برداری کرد. درخواستش برای ادامه تحصیل در دانشگاه اوتاوا پذیرفته و عازم کانادا شد. با بازگشت به ایران و در شرایطی که دکترای مهندسی در رشته ژئوتکنیک زیست‌محیطی را داشت، به عضویت هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت در‌آمد و به تدریس و تحقیق پرداخت. او در سال 80 به‌عنوان پژوهشگر نمونه دانشگاه انتخاب شد. مدتی هم عضو شورای دانشگاه بود، اما همچنان با نوشتن مقالات علمی در موضوعات گوناگون رشته تحصیلی‌اش و ارائه آنها به مراکز تحقیقاتی و اجرائی، مقام علمی ارزنده‌ای را در حوزه عمران از آن خود کرد. در دوره دوم شورای شهر تهران با آبادگران جوان همراه شد و با رأی بالا، یعنی پس از چهره‌های شناخته‌شده‌ای همچون دکتر عباس شیبانی و مهندس مهدی چمران، نفر سوم شد. وی در شورای شهر تهران در کمیته برنامه و بودجه، اداره امور حقوقی و اقتصادی آن را بر عهده داشت. با پایان‌یافتن دوره چهار‌ساله شورای شهر، برای استفاده از نظرات و طرح‌های او، وی را به دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام دعوت کردند و او عضو گروه علمی کمیته شورا‌ها و مدیریت محلی دبیرخانه شد. شریعتمداری در ابتدا با محمود احمدی‌نژاد بود، اما پس از مدتی به‌دلیل عملکرد و رفتار احمدی‌نژاد از او فاصله گرفت؛ به‌ گونه‌ای که دعوت احمدی‌نژاد را پس زد و از حضور در دولت نهم خودداری کرد و برای همیشه از این‌گونه مواضع اجرائی فاصله گرفت. اختلاف او با شهرداری که خودشان منصوب کرده بودند، بی‌توجهی احمدی‌نژاد به نظرات دیگران و شایسته‌سالاری بود. واقعیت این است که اگر احمدی‌نژاد به آرا و اندرز‌های دوستانش، به‌ویژه آموزه‌های فرد فرهیخته و فهمیده‌ای همچون دکتر شریعتمداری توجه و عمل می‌کرد، در دوران ریاست‌جمهوری‌اش به آن وضع اسفبار و مضر به حال ملک و ملت نمی‌رسید.
نوبت شورای دوم که به پایان رسید، شریعتمداری صرفا به فعالیت‌های دانشگاهی و عمرانی ادامه داد. ایشان از آن نادره‌مردانی بود که در اخلاق، بی‌ریایی و تواضع، اهتمام به امور خیر، جسارت در بیان حق و بهره‌مندی از دانش فنی، فرد شناخته‌شده‌ای بود و وجود خیرخواه او همچنان مورد نیاز جامعه ما بود، اما پس از ابتلای چند‌روزه به بیماری کرونا رهسپار دیار باقی شد. محمد اسفندیاری، دوست عزیز و شریف دیگری که رفتنش بسیار غم‌بار و تألم‌برانگیز بود. او یکی از مدیران فرهنگی و رسانه‌ای فعال در دوره خدمتگزاری‌اش بود. با او در سال 65 زمانی که در قرارگاه خاتم‌الانبیا بودم و او با ستاد تبلیغات جنگ همکاری می‌کرد، آشنا شدم. در آن زمان تجربه کار در زمینه تبلیغات، روزنامه‌نگاری و فیلم‌سازی داشت؛ چرا‌که پیش از آن در وزارت کشور و نیز در وزارت صنایع سنگین سابقه چندین سال کار فرهنگی و رسانه‌ای داشت. مدتی معاون مدیر کل روابط‌عمومی وزارت کشور و مدتی هم با همین مسئولیت در وزارت صنایع سنگین کار کرده بود. هم‌زمان با تحصیل با رادیو و تلویزیون نیز همکاری می‌کرد، اما جنگ که پایان یافت یک‌سره به صداوسیما رفت و به کار مشغول شد. از آن موقع تا زمان بازنشستگی، مدیریت خوب و پرکاری را از خود نشان داد. وی بعد از ابلاغ قانون منع به‌کارگیری بازنشستگان، از این فعالیت‌ها مرخص شد و در دفتر شخصی‌اش به برنامه‌سازی می‌پرداخت. اگرچه شرایط کار با توجه به انحصاری‌بودن صدا‌و‌سیما برای افراد خارج از سازمان بسیار سخت است، اما یک مدیر فعال و همچنان پرشور چه کاری می‌تواند بکند؟ اسفندیاری اصالتا اهل نور مازندران و از دوستان صمیمی و بسیار نزدیک من بود و ما به دلیل کارهای مشترکی که در طول دوستی‌مان داشتیم، پیوسته در ارتباط بودیم. با توجه به نسبتی که با علی اسفندیاری یا نیما یوشیج داشت، در برپایی سیمینارها و مراسم بزرگداشت نیما خیلی فعال بود و حتی در انتقال پیکر نیما به زادگاهش نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. او یکی، دو سال آخر را مشغول گردآوری و تدوین کتابی درباره زندگی و فعالیت‌های شهید عباس ناطق‌نوری بود که آن را آماده چاپ کرد، اما اجل مهلتش نداد که کتاب چاپ‌شده را ببیند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.