فیلتر نکن، بازی کن...
علیرضا غریبدوست
اولین فرزندم - پارسا - هنوز 11 سال ندارد و من مانند همه پدرهای دیگر خود را نسبت به او مسئول میدانم. ویروس کرونا دسترسی پسرم را به فضای مجازی بیشتر کرد، چون مجبور بود بهجای حضور در کلاس درس، بهصورت مجازی در مدرسه حاضر شود. البته اینطور نبود که پیش از آن دسترسی به فضای مجازی نداشت، اما من به خود حق میدادم دسترسی او را بسیار محدود کرده و در حضور خودم یا مادرش اجازه استفاده از اینترنت را به او دهم. ماجرای من و فیلترینگ پارسا از سال گذشته شروع شد. میهمان داشتیم و در اتاق پذیرایی نشسته بودم و صفحات اینستاگرام را در گوشی تلفنم مرور میکردم. ناگهان یک نفر من را «فالو» کرد، تصویر پروفایلش چنان مرا شوکه کرد که چند دقیقه گیج و مبهوت مانده بودم! یک نفر صفحهای در اینستاگرام ایجاد کرده بود و عکس پروفایلش عکس همان لحظه پسرم بود! مغزم از کار افتاده بود. با توجه به شناختی که از کلاهبرداریهای اینترنتی داشتم، اولین چیزی که به ذهنم خطور کرد، ایجاد صفحهای «غیرواقعی» برای اخاذی یا کلاهبرداری اینترنتی بود. فکر کردم با فلان دوستم در پلیس امنیت تماس بگیرم و کمک بخواهم، بعد فکر کردم لازم است فورا به پلیس فتا مراجعه و شکایتی تنظیم کنم. اما یک مسئله را نمیتوانستم درک کنم، این هَکِر یا کلاهبردار، چگونه به عکس هماکنون پسر من در اتاقش دسترسی پیدا کرده است؟! متأثر از فضای امنیتی حاکم بر جامعه امروز، ایده کارگذاشتن دوربین مخفی یا حتی شنود مستقیم به ذهنم آمد... ناگهان به فکر پارسا افتادم که الان کجاست؟ وقتی او را در جمع خانواده و همراه با میهمانان ندیدم، برخاستم و به اتاقش رفتم. تا در اتاق را باز کردم، چیزی را فوری مخفی کرد! به سراغش رفتم و با غضب تبلتِ دختر کوچولوی میهمانمان را که دسترسی آزاد به اینترنت داشت، در دست او یافتم که با کمک دخترک هفتساله فامیل، در حال بهرهبرداری از صفحه تازهتأسیس خودش بود! وقتی با برخورد تند من مواجه شد، اعتراف کرد که با کمک «دُریتا» صفحهای برای خودش ایجاد کرده و درحال ایجاد صفحه دیگری برای دخترکوچولوی هفتساله فامیل بوده که من سررسیدم. حالا مشکل را یافته بودم اما نمیدانستم چه باید بکنم! با غضب و عصبانیتِ ناشی از استیصال، تصمیم گرفتم بدوا صفحه ایجادشده را حذف کنم. اما نمیدانستم چگونه یک نام کاربری و صفحه ایجادشده در اینستاگرام را میشود حذف کرد! پس با دوستی تماس گرفتم و با مشورت او، کاملا مقتدرانه این مسیر فساد و تباهی و نابودی را مسدود کردم! پسرم بسیار دلگیر شد اما من خودم را ملامت نمیکردم چون معتقد بودم سن او و دختربچه بازیگوش فامیل، مناسبتی با فضای مجازی ندارد و حتما فیلترینگ من امری صحیح و درست بوده است. تا چند روز پیش که فیلمی را در یک «وبسایت اشتراکگذاری مشهورِ فیلم» دیدم از یک بازی که صدای آن بسیار شبیه پارسا بود. باز به سراغ پسرم رفتم و این بار با لحنی آرام و البته جدی از او پرسیدم ماجرا چیست؟ توضیح داد که چون از من اجازه گرفته بوده و مجاز بوده است، از آن وبسایت داخلی و قانونی استفاده کرده و بازیهایی را که در تبلت و کنسولهای بازی ویدئویی انجام داده با آب و تاب برای مخاطبانش توضیح میداده و راههای گذار از مراحل بازی و ویژگیها و ابزارهای هر مرحله را بهعنوان یک Gamer حرفهای با علاقهمندان به اشتراک گذاشته و چند فیلم بارگذاری کرده و چندین دنبالکننده دارد و بسیاری نیز فیلمهایش را پسندیدهاند.
این بار به این نتیجه رسیدم که فیلترکردن فایدهای ندارد. این نسل با محدودیت و ممنوعیت، از دسترسی به اطلاعات باز نمیماند. این نسل همسان نسل من چشمبگو نیست، میپرسد چرا؟ پس با او همداستان شدم که برایم توضیح دهد ماجرای این بازیها چیست... مشکل برایم پیچیدهتر شد، اصطلاحاتی به کار میبرد که به گوشم نخورده بود، واژگان و ادبیاتی که برایم آشنا نبود و چیزهایی میگفت که باور نمیکردم پسربچهای 10ساله حتی به گوشش رسیده باشد چه برسد به اینکه در تبیین و توضیح آنها، اینقدر توانمند باشد. همین که توضیح میداد، متوجه شدم که چرا خیلی از آقایان عالیرتبه دست به فیلترینگ میبرند. آنها همچون من، بازیکردن را کاری عبث و بیفایده میدانند و معتقدند از اموری سطحی و سخیف است، آنها نیز چون من از اطلاعات و فناوریهای روز عقب افتادهاند و آنقدر مشغول به امور کلان شدهاند که از جزئیات مؤثر بر همان امورِ کلان و ملی غافل ماندهاند، یا شاید آنها نیز چون من از روی استیصال و عدم پذیرش ضروریات امروز جامعه است که به تصویب «طرح صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی» روی آوردهاند... در این اندیشهها بودم که از پسرم پرسیدم: خودت بگو با تو چه کنم؟ خندید و گفت: بابا، فیلتر نکن، بیا تو هم با من بازی کن، خیلی باحاله... و شروع کرد به آموزش بازی به من که در طول عمرم بازیکردن را بیهوده و هدردادن زمان و عمر میدانستم... حالا من درحال آموختن از او هستم. اینها را نوشتم که بگویم از مجلس که گذشت و این طرح را با استناد غیرقابلتوجیه به اصل 85 قانون اساسی بدون ارجاع به صحن علنی حتما تصویب کرده، به شورای نگهبان ارسال خواهند کرد و در صورت تأیید شورای نگهبان بهصورت آزمایشی اجرا خواهد شد اما امیدوارم اعضای محترم شورای نگهبان این نکته ظریف را دریابند و بهجای فیلترینگ، با بازیِ نسل جدید - پیش از آنکه دیر شود - همداستان شوند.
اولین فرزندم - پارسا - هنوز 11 سال ندارد و من مانند همه پدرهای دیگر خود را نسبت به او مسئول میدانم. ویروس کرونا دسترسی پسرم را به فضای مجازی بیشتر کرد، چون مجبور بود بهجای حضور در کلاس درس، بهصورت مجازی در مدرسه حاضر شود. البته اینطور نبود که پیش از آن دسترسی به فضای مجازی نداشت، اما من به خود حق میدادم دسترسی او را بسیار محدود کرده و در حضور خودم یا مادرش اجازه استفاده از اینترنت را به او دهم. ماجرای من و فیلترینگ پارسا از سال گذشته شروع شد. میهمان داشتیم و در اتاق پذیرایی نشسته بودم و صفحات اینستاگرام را در گوشی تلفنم مرور میکردم. ناگهان یک نفر من را «فالو» کرد، تصویر پروفایلش چنان مرا شوکه کرد که چند دقیقه گیج و مبهوت مانده بودم! یک نفر صفحهای در اینستاگرام ایجاد کرده بود و عکس پروفایلش عکس همان لحظه پسرم بود! مغزم از کار افتاده بود. با توجه به شناختی که از کلاهبرداریهای اینترنتی داشتم، اولین چیزی که به ذهنم خطور کرد، ایجاد صفحهای «غیرواقعی» برای اخاذی یا کلاهبرداری اینترنتی بود. فکر کردم با فلان دوستم در پلیس امنیت تماس بگیرم و کمک بخواهم، بعد فکر کردم لازم است فورا به پلیس فتا مراجعه و شکایتی تنظیم کنم. اما یک مسئله را نمیتوانستم درک کنم، این هَکِر یا کلاهبردار، چگونه به عکس هماکنون پسر من در اتاقش دسترسی پیدا کرده است؟! متأثر از فضای امنیتی حاکم بر جامعه امروز، ایده کارگذاشتن دوربین مخفی یا حتی شنود مستقیم به ذهنم آمد... ناگهان به فکر پارسا افتادم که الان کجاست؟ وقتی او را در جمع خانواده و همراه با میهمانان ندیدم، برخاستم و به اتاقش رفتم. تا در اتاق را باز کردم، چیزی را فوری مخفی کرد! به سراغش رفتم و با غضب تبلتِ دختر کوچولوی میهمانمان را که دسترسی آزاد به اینترنت داشت، در دست او یافتم که با کمک دخترک هفتساله فامیل، در حال بهرهبرداری از صفحه تازهتأسیس خودش بود! وقتی با برخورد تند من مواجه شد، اعتراف کرد که با کمک «دُریتا» صفحهای برای خودش ایجاد کرده و درحال ایجاد صفحه دیگری برای دخترکوچولوی هفتساله فامیل بوده که من سررسیدم. حالا مشکل را یافته بودم اما نمیدانستم چه باید بکنم! با غضب و عصبانیتِ ناشی از استیصال، تصمیم گرفتم بدوا صفحه ایجادشده را حذف کنم. اما نمیدانستم چگونه یک نام کاربری و صفحه ایجادشده در اینستاگرام را میشود حذف کرد! پس با دوستی تماس گرفتم و با مشورت او، کاملا مقتدرانه این مسیر فساد و تباهی و نابودی را مسدود کردم! پسرم بسیار دلگیر شد اما من خودم را ملامت نمیکردم چون معتقد بودم سن او و دختربچه بازیگوش فامیل، مناسبتی با فضای مجازی ندارد و حتما فیلترینگ من امری صحیح و درست بوده است. تا چند روز پیش که فیلمی را در یک «وبسایت اشتراکگذاری مشهورِ فیلم» دیدم از یک بازی که صدای آن بسیار شبیه پارسا بود. باز به سراغ پسرم رفتم و این بار با لحنی آرام و البته جدی از او پرسیدم ماجرا چیست؟ توضیح داد که چون از من اجازه گرفته بوده و مجاز بوده است، از آن وبسایت داخلی و قانونی استفاده کرده و بازیهایی را که در تبلت و کنسولهای بازی ویدئویی انجام داده با آب و تاب برای مخاطبانش توضیح میداده و راههای گذار از مراحل بازی و ویژگیها و ابزارهای هر مرحله را بهعنوان یک Gamer حرفهای با علاقهمندان به اشتراک گذاشته و چند فیلم بارگذاری کرده و چندین دنبالکننده دارد و بسیاری نیز فیلمهایش را پسندیدهاند.
این بار به این نتیجه رسیدم که فیلترکردن فایدهای ندارد. این نسل با محدودیت و ممنوعیت، از دسترسی به اطلاعات باز نمیماند. این نسل همسان نسل من چشمبگو نیست، میپرسد چرا؟ پس با او همداستان شدم که برایم توضیح دهد ماجرای این بازیها چیست... مشکل برایم پیچیدهتر شد، اصطلاحاتی به کار میبرد که به گوشم نخورده بود، واژگان و ادبیاتی که برایم آشنا نبود و چیزهایی میگفت که باور نمیکردم پسربچهای 10ساله حتی به گوشش رسیده باشد چه برسد به اینکه در تبیین و توضیح آنها، اینقدر توانمند باشد. همین که توضیح میداد، متوجه شدم که چرا خیلی از آقایان عالیرتبه دست به فیلترینگ میبرند. آنها همچون من، بازیکردن را کاری عبث و بیفایده میدانند و معتقدند از اموری سطحی و سخیف است، آنها نیز چون من از اطلاعات و فناوریهای روز عقب افتادهاند و آنقدر مشغول به امور کلان شدهاند که از جزئیات مؤثر بر همان امورِ کلان و ملی غافل ماندهاند، یا شاید آنها نیز چون من از روی استیصال و عدم پذیرش ضروریات امروز جامعه است که به تصویب «طرح صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی» روی آوردهاند... در این اندیشهها بودم که از پسرم پرسیدم: خودت بگو با تو چه کنم؟ خندید و گفت: بابا، فیلتر نکن، بیا تو هم با من بازی کن، خیلی باحاله... و شروع کرد به آموزش بازی به من که در طول عمرم بازیکردن را بیهوده و هدردادن زمان و عمر میدانستم... حالا من درحال آموختن از او هستم. اینها را نوشتم که بگویم از مجلس که گذشت و این طرح را با استناد غیرقابلتوجیه به اصل 85 قانون اساسی بدون ارجاع به صحن علنی حتما تصویب کرده، به شورای نگهبان ارسال خواهند کرد و در صورت تأیید شورای نگهبان بهصورت آزمایشی اجرا خواهد شد اما امیدوارم اعضای محترم شورای نگهبان این نکته ظریف را دریابند و بهجای فیلترینگ، با بازیِ نسل جدید - پیش از آنکه دیر شود - همداستان شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.