|

آیا کریدور شمال- جنوب با کمک روسیه و بنیاد مستضعفان راه می‌افتد؟

محمد سرخوش: پرویز فتاح، رئیس بنیاد مستضعفان در پی دیدار اخیر با هیئت روسی درباره فعا‌ل‌سازی کریدور شمال-جنوب، اظهار کرده است: «بنیاد در بندر شهید رجایی حضور دارد که از مدرن‌ترین پایانه‌های کانتینری ایران، منطقه و شاید دنیاست و تخلیه بارهای کانتینری را در آنجا انجام می‌دهد. همین را هم در چابهار شروع کردیم؛ حضور پیدا کردیم، مجوز گرفتیم و ما خودمان حمل‌ونقل قطار باری داریم، حمل‌ونقل جاده‌ای داریم، در بندر امیرآباد شمال و بندر انزلی، بنیاد مستضعفان کشتی دارد و روس‌ها هم در آستاراخان این امکانات را دارند؛ یعنی کاملا از دریای عمان و اقیانوس هند بار بیاید تا برود آستاراخان و اروپا، مسیر باز است و قرار شد با دو میلیون تن توافق‌نامه کار را شروع کنیم، در مرحله بعدی تا پنج میلیون تن و در مرحله نهایی فکر می‌کنم تا ۲۰ میلیون تن قابل افزایش است و ارزآوری خوبی را برای کشور خواهد داشت».
برای ارزیابی این وعده بر آن شدیم تا تحلیلی بر سابقه عملکرد مجموعه بنیاد مستضعفان در بنادر کشورمان و عرصه بین‌المللی مرتبط با آن داشته باشیم تا ببینیم وعده راه‌اندازی کریدور شمال ـ جنوب از سوی بنیاد مستضعفان با کمک روسیه از نگاه شواهد و قرائن تا چه حد امکان‌پذیر است؟
بنیاد مستضعفان در سال ۱۳۹۲ بنابر ملاحظاتی و بدون انجام تشریفات قانونی و صرفا با استفاده از امتیازدهی سازمان بنادر و دریانوردی به نهادهای فرادولتی به عرصه راهبری پایانه کانتینری شماره‌۲ بندر شهید رجایی پا گذاشت و بدون آنکه سهمی در توسعه تجهیزاتیِ آن داشته باشد، بر سر سفره‌ای پردرآمد نشانده شد.
نگاهی به آمار عملکرد کانتینری بندر شهید رجایی (نمودار بالا) نشان می‌دهد که مجموعه بنیاد مستضعفان نقش یک تخلیه و بارگیری‌کننده سنتی را داشته و هر زمان کانتینری برای واردات، صادرات و ترانزیت بوده، به تخلیه و بارگیری آنها پرداخته و هر موقع آمار واردات و صادرات کشور به دلایل مختلف افت کرده، به انتظار نشسته و تلاش مؤثری برای جهت‌دهی ترافیک کشتی و ترانزیت کالا به سمت مهم‌ترین بندر کانتینری کشور نداشته است.
حکایت بندر بوشهر نیز مشابه همین اوضاع است. این بندر از سال ۱۳۸۷ توسط سازمان بنادر و دریانوردی در اختیار مجموعه بنیاد مستضعفان قرار گرفته تا با سرمایه‌گذاری و راهبری آن، یک دروازه جدید برای مبادلات تجاری کشور بگشاید.
با تمام این اوصاف بندر بوشهر نیز همواره تحت تأثیر بالا و پایین شدن آمار واردات و صادرات کشور باقی ماند و حتی در غائله بین کشورهای عربی حاشیه جنوب خلیج فارس، به دلیل رویکرد غیرفعال مجموعه بنیاد مستضعفان برای کسب سهم از مبادلات کالا در منطقه، نتوانست از فرصت پدید‌آمده برای ترانشیپ محمولات کانتینری به قطر مزیت خاصی را برای کشور مهیا سازد و در‌نهایت همه آن حجم از ترافیک کشتی و کالا دودستی به کشور عمان تسلیم شد.
بندر شهید بهشتی چابهار نیز از اوایل زمستان 1399 از سوی سازمان بنادر و دریانوردی و با همکاری طرف هندی که متولی سرمایه‌گذاری و راهبری این بندر است، به مجموعه بنیاد مستضعفان تحویل داده شد تا با استفاده از معافیت چابهار از تحریم‌های بین‌المللی و ظرفیت حاصل از توافق‌نامه ایران، هند و افغانستان، به فعال‌کردن آن برای شکل‌دهی محور شرق بپردازد. با‌این‌حال و با گذشت هفت‌ماه از آن تاریخ و به دلیل نوع تعاملی که مجموعه بنیاد مستضعفان در پیش گرفت، تردد منظم خطوط کانتینری به بندر شهید بهشتی قطع و این بندر صرفا به کانونی برای تخلیه کالاهای اساسی (که با تصمیم دولت به آن‌سو روانه شد) تبدیل شد.
در شمال کشور نیز مجموعه بنیاد مستضعفان عهده‌دار راهبری بندر نوشهر از سال ۱۳۷۹ است. بندری قدیمی و سرشار از استعداد‌های استانی و کشوری برای جذب ترافیک کشتی و ترانزیت کالا. باوجوداین و با گذشت بیش از دو دهه، بندر نوشهر همواره کمترین سهم از مبادلات تجاری بنادر نوار ساحلی ایران در دریای خزر با کشورهای همسایه را داشته است تا جایی که فتاح نیز در روایت خود از دیدار با هیئت روسی از ذکر نام این بندر خودداری و فقط به ذکر نام بنادر امیرآباد و انزلی اکتفا می‌کند.
تمام این وقایع در شرایطی اتفاق می‌افتد که مجموعه بنیاد مستضعفان در طول دهه‌های متمادی همواره از همین ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی و دریایی که پرویز فتاح از آنها نام می‌برد، برخوردار بوده ولی هیچ‌یک از آنها باعث نشده تا آورده‌ چشمگیری برای کشورمان در عرصه داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی حاصل شود.
ورود بنیاد مستضعفان و زیر‌مجموعه‌های آن به حوزه‌های خدمات بندری و دریایی و حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای و رقابت آن با بخش خصوصی، از همان ابتدا نیز محل مناقشه بود؛ چرا‌که مقام معظم رهبری ورود نهادهای فرادولتی را به عرصه‌هایی که بخش خصوصی و مردم توانایی انجام آن را دارند، منع فرموده‌اند و اکنون باید ببینیم در این راهی که پرویز فتاح می‌گوید «باز است» مجموعه بنیاد مستضعفان با توجه به سوابقی که در این گفتار به آن اشاره کردیم، چه کاری را می‌تواند به کمک روسیه برای فعال‌کردن کریدور شمال-جنوب به سرانجام برساند.

محمد سرخوش: پرویز فتاح، رئیس بنیاد مستضعفان در پی دیدار اخیر با هیئت روسی درباره فعا‌ل‌سازی کریدور شمال-جنوب، اظهار کرده است: «بنیاد در بندر شهید رجایی حضور دارد که از مدرن‌ترین پایانه‌های کانتینری ایران، منطقه و شاید دنیاست و تخلیه بارهای کانتینری را در آنجا انجام می‌دهد. همین را هم در چابهار شروع کردیم؛ حضور پیدا کردیم، مجوز گرفتیم و ما خودمان حمل‌ونقل قطار باری داریم، حمل‌ونقل جاده‌ای داریم، در بندر امیرآباد شمال و بندر انزلی، بنیاد مستضعفان کشتی دارد و روس‌ها هم در آستاراخان این امکانات را دارند؛ یعنی کاملا از دریای عمان و اقیانوس هند بار بیاید تا برود آستاراخان و اروپا، مسیر باز است و قرار شد با دو میلیون تن توافق‌نامه کار را شروع کنیم، در مرحله بعدی تا پنج میلیون تن و در مرحله نهایی فکر می‌کنم تا ۲۰ میلیون تن قابل افزایش است و ارزآوری خوبی را برای کشور خواهد داشت».
برای ارزیابی این وعده بر آن شدیم تا تحلیلی بر سابقه عملکرد مجموعه بنیاد مستضعفان در بنادر کشورمان و عرصه بین‌المللی مرتبط با آن داشته باشیم تا ببینیم وعده راه‌اندازی کریدور شمال ـ جنوب از سوی بنیاد مستضعفان با کمک روسیه از نگاه شواهد و قرائن تا چه حد امکان‌پذیر است؟
بنیاد مستضعفان در سال ۱۳۹۲ بنابر ملاحظاتی و بدون انجام تشریفات قانونی و صرفا با استفاده از امتیازدهی سازمان بنادر و دریانوردی به نهادهای فرادولتی به عرصه راهبری پایانه کانتینری شماره‌۲ بندر شهید رجایی پا گذاشت و بدون آنکه سهمی در توسعه تجهیزاتیِ آن داشته باشد، بر سر سفره‌ای پردرآمد نشانده شد.
نگاهی به آمار عملکرد کانتینری بندر شهید رجایی (نمودار بالا) نشان می‌دهد که مجموعه بنیاد مستضعفان نقش یک تخلیه و بارگیری‌کننده سنتی را داشته و هر زمان کانتینری برای واردات، صادرات و ترانزیت بوده، به تخلیه و بارگیری آنها پرداخته و هر موقع آمار واردات و صادرات کشور به دلایل مختلف افت کرده، به انتظار نشسته و تلاش مؤثری برای جهت‌دهی ترافیک کشتی و ترانزیت کالا به سمت مهم‌ترین بندر کانتینری کشور نداشته است.
حکایت بندر بوشهر نیز مشابه همین اوضاع است. این بندر از سال ۱۳۸۷ توسط سازمان بنادر و دریانوردی در اختیار مجموعه بنیاد مستضعفان قرار گرفته تا با سرمایه‌گذاری و راهبری آن، یک دروازه جدید برای مبادلات تجاری کشور بگشاید.
با تمام این اوصاف بندر بوشهر نیز همواره تحت تأثیر بالا و پایین شدن آمار واردات و صادرات کشور باقی ماند و حتی در غائله بین کشورهای عربی حاشیه جنوب خلیج فارس، به دلیل رویکرد غیرفعال مجموعه بنیاد مستضعفان برای کسب سهم از مبادلات کالا در منطقه، نتوانست از فرصت پدید‌آمده برای ترانشیپ محمولات کانتینری به قطر مزیت خاصی را برای کشور مهیا سازد و در‌نهایت همه آن حجم از ترافیک کشتی و کالا دودستی به کشور عمان تسلیم شد.
بندر شهید بهشتی چابهار نیز از اوایل زمستان 1399 از سوی سازمان بنادر و دریانوردی و با همکاری طرف هندی که متولی سرمایه‌گذاری و راهبری این بندر است، به مجموعه بنیاد مستضعفان تحویل داده شد تا با استفاده از معافیت چابهار از تحریم‌های بین‌المللی و ظرفیت حاصل از توافق‌نامه ایران، هند و افغانستان، به فعال‌کردن آن برای شکل‌دهی محور شرق بپردازد. با‌این‌حال و با گذشت هفت‌ماه از آن تاریخ و به دلیل نوع تعاملی که مجموعه بنیاد مستضعفان در پیش گرفت، تردد منظم خطوط کانتینری به بندر شهید بهشتی قطع و این بندر صرفا به کانونی برای تخلیه کالاهای اساسی (که با تصمیم دولت به آن‌سو روانه شد) تبدیل شد.
در شمال کشور نیز مجموعه بنیاد مستضعفان عهده‌دار راهبری بندر نوشهر از سال ۱۳۷۹ است. بندری قدیمی و سرشار از استعداد‌های استانی و کشوری برای جذب ترافیک کشتی و ترانزیت کالا. باوجوداین و با گذشت بیش از دو دهه، بندر نوشهر همواره کمترین سهم از مبادلات تجاری بنادر نوار ساحلی ایران در دریای خزر با کشورهای همسایه را داشته است تا جایی که فتاح نیز در روایت خود از دیدار با هیئت روسی از ذکر نام این بندر خودداری و فقط به ذکر نام بنادر امیرآباد و انزلی اکتفا می‌کند.
تمام این وقایع در شرایطی اتفاق می‌افتد که مجموعه بنیاد مستضعفان در طول دهه‌های متمادی همواره از همین ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی و دریایی که پرویز فتاح از آنها نام می‌برد، برخوردار بوده ولی هیچ‌یک از آنها باعث نشده تا آورده‌ چشمگیری برای کشورمان در عرصه داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی حاصل شود.
ورود بنیاد مستضعفان و زیر‌مجموعه‌های آن به حوزه‌های خدمات بندری و دریایی و حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای و رقابت آن با بخش خصوصی، از همان ابتدا نیز محل مناقشه بود؛ چرا‌که مقام معظم رهبری ورود نهادهای فرادولتی را به عرصه‌هایی که بخش خصوصی و مردم توانایی انجام آن را دارند، منع فرموده‌اند و اکنون باید ببینیم در این راهی که پرویز فتاح می‌گوید «باز است» مجموعه بنیاد مستضعفان با توجه به سوابقی که در این گفتار به آن اشاره کردیم، چه کاری را می‌تواند به کمک روسیه برای فعال‌کردن کریدور شمال-جنوب به سرانجام برساند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.