|

برنامه احتمالی مسئولان برای بی‌آبی خوزستان

آزادسازی بیش از برنامه آب سدها

شرق: خوزستان روزهای متفاوتی را پشت سر می‌گذارد و حالا اعتراض‌ها به بی‌آبی وارد هفته دوم شده‌ و حتی واکنش مسئولان و رئیس‌جمهوری را هم به‌همراه داشته‌ است. درحالی‌که مسئولان از ضرورت رسیدگی به خواسته‌های مردم و رفع سریع مشکلات می‌گویند، مشخص نیست راه‌حل‌ها چیست. همین دیروز خبرگزاری مهر نوشت که شنیده‌ها حاکی از آن است که مسئولان برای حل مقطعی مشکل آب خوزستان اقدام به آزادسازی بیش از برنامه آب سدها به‌ویژه آب سد کرخه کرده‌اند که می‌تواند بحران تازه‌ای در ماه‌های آینده رقم بزند.
مدتی است چالش کم‌آبی استان خوزستان به یک بحران تبدیل شده و مشکلات متعددی را برای ساکنان استان ایجاد کرده است؛ بحرانی که معیشت نزدیک به هزارو 500 روستا را درگیر کرده و حتی برخی روستاها برای تأمین آب شرب هم با مشکل مواجه شده‌اند. هرچند هنوز هم بحران در روستاهای پایین‌دست استان جریان دارد ولی با بهبودی اوضاع باید مسائل را به‌طور دقیق‌تری کارشناسی کرد تا اولا راهکارهای بلندمدت و کوتاه‌مدت رفع بحران‌های آبی استخراج شود و ثانیا اشتباهات گذشته، در آینده تکرار نشود. به‌طور‌کلی وضعیت حکمرانی آب کشور در شرایط خوبی نیست. بازدهی آبیاری در ایران ۳۳ درصد تخمین زده شده که 20 درصد پایین‌تر از کشور هند و تقریبا نصف کشور لیبی است. میزان هدررفت در بخش کشاورزی حدودا ۶۷ میلیارد مترمکعب است که این رقم ۴۵ برابر کل مصرف صنایع کشور است. همچنین میزان هدررفت آب از طریق تبخیر سطحی هم سه برابر میانگین جهانی است. این ارقام و آمارهای تأسف‌برانگیز نشان می‌دهد در این سال‌ها عزمی برای شکل‌گیری حکمرانی صحیح میان مسئولان وجود نداشته است.
اصلاح فوری ساختارهای فعلی و ایجاد یک نظام حکمرانی بهینه، برای کشور ایران که تحت شرایط خاص اقلیمی، دوره‌های سیل و خشک‌سالی آن بسیار کوتاه شده است و بارش‌های آن در یک سال اخیر ۴۰ درصد کمتر از متوسط 50 سال اخیر است، لازم و ضروری است.
در این میان باید شاخص عادلانه‌بودن را نیز در نظر گرفت؛ بحثی که نقش آن در شکل‌گیری اتفاقات اخیر مغفول ماند. ساختار ناعادلانه توزیع یعنی در شرایطی که روستاهای پایین‌دست خوزستان، از‌جمله روستاهای حمیدیه و اطراف، برای تأمین آب شرب خود به مشکل خورده‌اند و روزانه آب خریداری می‌کنند، در بالادست استان نزدیک به ۴۰ هزار هکتار برنج کاشته شده است. به گفته قاسم تقی‌زاده‌خامسی، معاون آب و آبفای وزیر نیرو در گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو سیما، محصولات کشاورزی با نیاز آبی بالا مثل شلتوک در خوزستان به ۳.۵ میلیارد متر‌مکعب آب نیاز دارند که حدودا دو و نیم برابر مصرف صنعتی کشور است.
به‌طورکلی مصرف عمده آبی در کشور مربوط به بخش کشاورزی با ۹۲ درصد است. مصرف خانگی با ۱.۵ درصد و مصرف صنعتی با ۶.۵ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. هرچند اصلاح الگوی مصرف این دو بخش هم اهمیت دارد، اما تا زمانی که بخش کشاورزی اصلاح نشود، گویی هیچ اقدام اساسی‌ای انجام نشده است. در پی همین آدرس‌های غلط و در شرایط فشار رسانه‌ها، دستگاه‌های مربوطه اقدام به اتخاذ تصمیم‌های ضرب‌الاجلی و غیرکارشناسی می‌کنند که تبعات به‌مراتب بدتری دارد. یکی از تصمیماتی که در روزهای اخیر گرفته شد و از آن به‌عنوان راه نجات هورالعظیم نام برده شد، دوبرابرکردن دبی خروجی سد کرخه است.
این در حالی است که سد کرخه به‌عنوان بزرگ‌ترین سد مخزنی کشور با ظرفیت ۵.۹ میلیارد مترمکعب تنها ۰.۷۶ میلیارد مترمکعب ذخیره قابل استفاده دارد و ۸۷ درصد از ظرفیت این سد خالی و غیرقابل استفاده است. به گفته محمد عنایتی، کارشناس مسائل حوزه نیرو، با توجه به اینکه تا پایان شهریور سال جاری نسبت به متوسط 50 سال اخیر، ۴۰ درصد کمبود بارش خواهیم داشت، در صورت صحت پیش‌بینی‌های هواشناسی شاهد فرابحران در پاییز امسال خواهیم بود. وی ادامه داد: این کار اصرار بر اشتباهاتی است که وضعیت را به اینجا رسانده و امیدواریم این کار با اتخاذ تصمیم‌های کارشناسی گرفته شود.
نکته دیگر اینکه بنا بر گفته مردم و کارشناسان محلی، آب رهاشده از سد کرخه به‌طور عادلانه‌ای به هورالعظیم نمی‌رسد و ۸۷ درصد آن در مسیر ۳۰۰‌کیلومتری سد کرخه تا هورالعظیم توسط مزارع شالی مورد استفاده قرار می‌گیرد. طبیعتا اولویت حل مسئله هورالعظیم با اصلاح الگوی کشت این ۳۰۰ کیلومتر است. به نظر می‌رسد بحران آب خوزستان مسئله ساده‌ای نیست که با مطرح‌شدن چند‌روزه در رسانه‌ها، ارسال کمک‌های مردمی و اتخاذ تصمیم‌های ضرب‌الاجلی به‌طور ریشه‌ای حل شود، بلکه نیازمند هماهنگی و عزم نهادهای مختلف ازجمله وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست و سایر نهادهای لشکری و کشوری با دید بلندمدت اصلاح عادلانه نظام حکمرانی آب است.
شرق: خوزستان روزهای متفاوتی را پشت سر می‌گذارد و حالا اعتراض‌ها به بی‌آبی وارد هفته دوم شده‌ و حتی واکنش مسئولان و رئیس‌جمهوری را هم به‌همراه داشته‌ است. درحالی‌که مسئولان از ضرورت رسیدگی به خواسته‌های مردم و رفع سریع مشکلات می‌گویند، مشخص نیست راه‌حل‌ها چیست. همین دیروز خبرگزاری مهر نوشت که شنیده‌ها حاکی از آن است که مسئولان برای حل مقطعی مشکل آب خوزستان اقدام به آزادسازی بیش از برنامه آب سدها به‌ویژه آب سد کرخه کرده‌اند که می‌تواند بحران تازه‌ای در ماه‌های آینده رقم بزند.
مدتی است چالش کم‌آبی استان خوزستان به یک بحران تبدیل شده و مشکلات متعددی را برای ساکنان استان ایجاد کرده است؛ بحرانی که معیشت نزدیک به هزارو 500 روستا را درگیر کرده و حتی برخی روستاها برای تأمین آب شرب هم با مشکل مواجه شده‌اند. هرچند هنوز هم بحران در روستاهای پایین‌دست استان جریان دارد ولی با بهبودی اوضاع باید مسائل را به‌طور دقیق‌تری کارشناسی کرد تا اولا راهکارهای بلندمدت و کوتاه‌مدت رفع بحران‌های آبی استخراج شود و ثانیا اشتباهات گذشته، در آینده تکرار نشود. به‌طور‌کلی وضعیت حکمرانی آب کشور در شرایط خوبی نیست. بازدهی آبیاری در ایران ۳۳ درصد تخمین زده شده که 20 درصد پایین‌تر از کشور هند و تقریبا نصف کشور لیبی است. میزان هدررفت در بخش کشاورزی حدودا ۶۷ میلیارد مترمکعب است که این رقم ۴۵ برابر کل مصرف صنایع کشور است. همچنین میزان هدررفت آب از طریق تبخیر سطحی هم سه برابر میانگین جهانی است. این ارقام و آمارهای تأسف‌برانگیز نشان می‌دهد در این سال‌ها عزمی برای شکل‌گیری حکمرانی صحیح میان مسئولان وجود نداشته است.
اصلاح فوری ساختارهای فعلی و ایجاد یک نظام حکمرانی بهینه، برای کشور ایران که تحت شرایط خاص اقلیمی، دوره‌های سیل و خشک‌سالی آن بسیار کوتاه شده است و بارش‌های آن در یک سال اخیر ۴۰ درصد کمتر از متوسط 50 سال اخیر است، لازم و ضروری است.
در این میان باید شاخص عادلانه‌بودن را نیز در نظر گرفت؛ بحثی که نقش آن در شکل‌گیری اتفاقات اخیر مغفول ماند. ساختار ناعادلانه توزیع یعنی در شرایطی که روستاهای پایین‌دست خوزستان، از‌جمله روستاهای حمیدیه و اطراف، برای تأمین آب شرب خود به مشکل خورده‌اند و روزانه آب خریداری می‌کنند، در بالادست استان نزدیک به ۴۰ هزار هکتار برنج کاشته شده است. به گفته قاسم تقی‌زاده‌خامسی، معاون آب و آبفای وزیر نیرو در گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو سیما، محصولات کشاورزی با نیاز آبی بالا مثل شلتوک در خوزستان به ۳.۵ میلیارد متر‌مکعب آب نیاز دارند که حدودا دو و نیم برابر مصرف صنعتی کشور است.
به‌طورکلی مصرف عمده آبی در کشور مربوط به بخش کشاورزی با ۹۲ درصد است. مصرف خانگی با ۱.۵ درصد و مصرف صنعتی با ۶.۵ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. هرچند اصلاح الگوی مصرف این دو بخش هم اهمیت دارد، اما تا زمانی که بخش کشاورزی اصلاح نشود، گویی هیچ اقدام اساسی‌ای انجام نشده است. در پی همین آدرس‌های غلط و در شرایط فشار رسانه‌ها، دستگاه‌های مربوطه اقدام به اتخاذ تصمیم‌های ضرب‌الاجلی و غیرکارشناسی می‌کنند که تبعات به‌مراتب بدتری دارد. یکی از تصمیماتی که در روزهای اخیر گرفته شد و از آن به‌عنوان راه نجات هورالعظیم نام برده شد، دوبرابرکردن دبی خروجی سد کرخه است.
این در حالی است که سد کرخه به‌عنوان بزرگ‌ترین سد مخزنی کشور با ظرفیت ۵.۹ میلیارد مترمکعب تنها ۰.۷۶ میلیارد مترمکعب ذخیره قابل استفاده دارد و ۸۷ درصد از ظرفیت این سد خالی و غیرقابل استفاده است. به گفته محمد عنایتی، کارشناس مسائل حوزه نیرو، با توجه به اینکه تا پایان شهریور سال جاری نسبت به متوسط 50 سال اخیر، ۴۰ درصد کمبود بارش خواهیم داشت، در صورت صحت پیش‌بینی‌های هواشناسی شاهد فرابحران در پاییز امسال خواهیم بود. وی ادامه داد: این کار اصرار بر اشتباهاتی است که وضعیت را به اینجا رسانده و امیدواریم این کار با اتخاذ تصمیم‌های کارشناسی گرفته شود.
نکته دیگر اینکه بنا بر گفته مردم و کارشناسان محلی، آب رهاشده از سد کرخه به‌طور عادلانه‌ای به هورالعظیم نمی‌رسد و ۸۷ درصد آن در مسیر ۳۰۰‌کیلومتری سد کرخه تا هورالعظیم توسط مزارع شالی مورد استفاده قرار می‌گیرد. طبیعتا اولویت حل مسئله هورالعظیم با اصلاح الگوی کشت این ۳۰۰ کیلومتر است. به نظر می‌رسد بحران آب خوزستان مسئله ساده‌ای نیست که با مطرح‌شدن چند‌روزه در رسانه‌ها، ارسال کمک‌های مردمی و اتخاذ تصمیم‌های ضرب‌الاجلی به‌طور ریشه‌ای حل شود، بلکه نیازمند هماهنگی و عزم نهادهای مختلف ازجمله وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست و سایر نهادهای لشکری و کشوری با دید بلندمدت اصلاح عادلانه نظام حکمرانی آب است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.