|

توافق «ژنو» کتاب شد

دکتر محمدحسن دریایی با تدوین کتابی با عنوان توافق ژنو، تلاش کرده تا به پرسش‌های مطرح‌شده در مورد این توافق پاسخ دهد. او از پژوهشگران و محققان کشور در زمینه خلع سلاح و امنیت بین‌المللی است که بیش از ۲۰سال سابقه تحقیق و کار اجرایی در این حوزه دارد و صاحب کتب و مقالات متعددی در این زمینه است. کسب عنوان پژوهشگر برتر دانشگاه در سال 1387، مشارکت در کنفرانس‌های بین‌المللی علمی به‌عنوان پانلیست و شرکت در بیش از 65جلسه مذاکرات بین‌المللی، از افتخارات اوست. در کتاب حاضر، وی تلاش کرده تا با نگاهی بی‌طرفانه، تصویری همه‌جانبه از مذاکرات هسته‌ای با گروه 1+5 ارایه دهد و ابعاد مختلف توافق ژنو را در قالب بررسی نقدهای موجود در زمینه ساختار و روش مذاکره، واکاوی محتوای هسته‌ای برنامه اقدام و کنکاشی در لغو تحریم‌ها، تبیین کند. این کتاب با هدف گسترش فرهنگ نقد و نقدپذیری در قالب نگاهی مبتنی بر حقایق و نظرات فنی و کارشناسی نگارش شده است.
حق کشورها برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای
در این کتاب بحث پایه‌ای در زمینه حقوق بین‌الملل و انرژی هسته‌ای ارایه و به‌صورت علمی و دانشگاهی، مبانی حق کشورها برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، جنبه‌های مختلف حق هسته‌ای کشورها، رویه‌های بین‌المللی کشورها در این زمینه، رای مشورتی دیوان بین‌المللی دادگستری در مورد سلاح‌های هسته‌ای، تلاش‌های غربی‌ها برای محدودکردن حق کشورهای غیرهسته‌ای عضو «ان‌پی‌تی» مورد بحث قرار گرفته است. همچنین مبانی حقوقی حق غنی‌سازی طبق این معاهده و اسناد کنفرانس‌های بازنگری و قرارداد پادمان مورد بحث حقوقی قرار می‌گیرد. یک بحث حقوقی هم در زمینه جنبه‌های مختلف حق ارایه می‌شود. موضوع اجرای حق و مسایل مرتبط با آن، همچنین میزان اثرگذاری اجرای حق روی حق هم مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. همچنین این موضوع مورد کنکاش قرار می‌گیرد که اعمال محدودیت‌ در اجرای حق، روی سلب حق چه اثراتی دارد. وضعیت برنامه اقدام ژنو از نظر حقوقی چگونه است و تعهدات پذیرفته‌شده، چه اثری روی حق غنی‌سازی کشورمان دارد.
پاسخ به سوالات منتقدان
در فصل دیگری از این کتاب نیز مبانی نیاز ایران به انرژی هسته‌ای مطرح و نشان داده می‌شود که برنامه هسته‌ای ایران یک برنامه انرژی‌بنیان، ناشی از نیازهای عینی کشور است که توسط دولت‌های مختلف به‌عنوان یک نیاز پیگیری شده است. حتی نوع حکومت نیز در این موضوع تاثیری نداشته به نحوی که برنامه انرژی هسته‌ای ایران در بسیاری از موارد، از قبل از انقلاب آغاز شده است. در ادامه، تاریخچه مختصری از تلاش‌های کشورمان قبل و بعد از انقلاب اسلامی برای دستیابی به انرژی هسته‌ای ارایه می‌شود. در فصل پنجم این کتاب روند مذاکرات و نتیجه برنامه اقدام ژنو ارایه می‌شود و به دور از جنجال‌های رسانه‌ای، با درج اسناد یادشده، نگاهی دقیق به ماهیت اصلی مذاکرات و برنامه اقدام ژنو، انداخته می‌شود. در فصل ششم سوالات و ابهامات موجود در مورد ساختار و روش مذاکره در برنامه اقدام ژنو با ارایه نظرات موافقان و منتقدان، مطرح و مورد بحث قرار گرفته است. در فصل هفتم، واکاوی برنامه اقدام ژنو در زمینه محتوای هسته‌ای این توافق صورت خواهد گرفت و نظرات مختلف منتقدان و طرفداران مورد بررسی قرار می‌گیرد. فصل هشتم، کنکاشی در باب چگونگی لغو تحریم‌ها طبق این توافق است که آنجا نیز ضمن بیان نظرات منتقدان و طرفداران، سعی شده زمینه‌ای برای تسهیل قضاوت خواننده فراهم شود. در فصل نهم هم با دیدی بی‌طرفانه، اثرات بین‌المللی و منطقه‌ای توافق ژنو مورد بررسی قرار گرفته و فصل پایانی نیز به ضمائم مرتبط با برنامه اقدام ژنو اختصاص یافته است. محمدحسن دریایی نویسنده کتاب در گفت‌وگویی هدف اصلی از نگارش کتاب «مذاکره هسته‌ای با 1+5، توافق ژنو» را بررسی دقیق و همه‌جانبه ابعاد فنی، حقوقی و سیاسی متن توافق با هدف رفع ابهامات مطرح‌شده در سطح اجتماع اعلام کرده است. او همچنین گفته مطالعات من درباره موضوعات مرتبط با مذاکرات هسته‌ای و مباحث نظری خلع سلاح و عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای به سال‌ها قبل می‌رسد. بیش از دودهه است که در این زمینه فعالیت مطالعاتی و میدانی دارم و همواره تلاش کرده‌ام پس از پایان یک مذاکره، درخصوص همان موضوع مذاکراتی، با نگارش مقاله یا تحلیل، نقاط قوت و ضعف روند و نتایج آن را تبیین کنم. اعتقاد دارم این کار باعث می‌شود که نقاط‌ضعف و قوت آسیب‌شناسی و برای مذاکرات بعدی نقاط‌ضعف برطرف و نقاط قوت تقویت شود. تلاش‌های من در این حوزه جدید نیست. معتقدم آسیب‌شناسی مذاکرات بین‌المللی به رشد چشمگیر سطح دیپلماسی کشورمان کمک رسانده است؛ به نحوی که بدون اغراق، قدرت چانه‌زنی و مذاکرات دیپلماتیک متخصصان کشور در حوزه امنیت بین‌الملل، از منابع قدرت کشورمان محسوب می‌شود. این حرف من نیست، اذعان رسمی و صریح کشورهای طرف مذاکره ایران است.
او همچنین در مورد انتقاد رییس‌جمهوری از سکوت دانشگاهیان نسبت به توافق ژنو نیز گفته صادقانه بگویم اگر این کتاب به چاپ نمی‌رسید، انتقاد رییس محترم جمهور را نسبت به خودم کاملا وارد می‌دانستم و شخصا احساس بد بی‌تفاوتی نسبت به موضوعات مهم مملکتی، آزارم می‌داد. هرچند مراحل تدوین این کتاب، ماه‌ها قبل از این انتقاد شروع شده بود، اما خوشحالم که از قبل کارهای مقدماتی را انجام داده بودم و توانستم به‌عنوان یک عضو کوچک جامعه اهل قلم، بخش بسیار کوچکی از دینم نسبت به مملکت را ادا کرده‌ و شرمنده مردم و رییس‌جمهور محترم نباشم. البته امیدوارم همه خوانندگان کتاب در نهایت از رهیافت حقوقی، فنی کتاب که مبتنی بر اطلاعات کارشناسی است، راضی باشند. به‌نظر من پرونده هسته‌ای مهم‌ترین موضوع ملی است و بنابراین مذاکرات هسته‌ای را نیز یک موضوعی ملی می‌دانم. خوشبختانه اجماع ملی در این خصوص وجود داشته و باید این اجماع را به‌عنوان نقطه قوت حفظ کرد. کتاب «مذاکره هسته‌ای با 1+5، توافق ژنو» توسط انتشارات روزنامه اطلاعات وارد بازار کتاب کشور شده است.
دکتر محمدحسن دریایی با تدوین کتابی با عنوان توافق ژنو، تلاش کرده تا به پرسش‌های مطرح‌شده در مورد این توافق پاسخ دهد. او از پژوهشگران و محققان کشور در زمینه خلع سلاح و امنیت بین‌المللی است که بیش از ۲۰سال سابقه تحقیق و کار اجرایی در این حوزه دارد و صاحب کتب و مقالات متعددی در این زمینه است. کسب عنوان پژوهشگر برتر دانشگاه در سال 1387، مشارکت در کنفرانس‌های بین‌المللی علمی به‌عنوان پانلیست و شرکت در بیش از 65جلسه مذاکرات بین‌المللی، از افتخارات اوست. در کتاب حاضر، وی تلاش کرده تا با نگاهی بی‌طرفانه، تصویری همه‌جانبه از مذاکرات هسته‌ای با گروه 1+5 ارایه دهد و ابعاد مختلف توافق ژنو را در قالب بررسی نقدهای موجود در زمینه ساختار و روش مذاکره، واکاوی محتوای هسته‌ای برنامه اقدام و کنکاشی در لغو تحریم‌ها، تبیین کند. این کتاب با هدف گسترش فرهنگ نقد و نقدپذیری در قالب نگاهی مبتنی بر حقایق و نظرات فنی و کارشناسی نگارش شده است.
حق کشورها برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای
در این کتاب بحث پایه‌ای در زمینه حقوق بین‌الملل و انرژی هسته‌ای ارایه و به‌صورت علمی و دانشگاهی، مبانی حق کشورها برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، جنبه‌های مختلف حق هسته‌ای کشورها، رویه‌های بین‌المللی کشورها در این زمینه، رای مشورتی دیوان بین‌المللی دادگستری در مورد سلاح‌های هسته‌ای، تلاش‌های غربی‌ها برای محدودکردن حق کشورهای غیرهسته‌ای عضو «ان‌پی‌تی» مورد بحث قرار گرفته است. همچنین مبانی حقوقی حق غنی‌سازی طبق این معاهده و اسناد کنفرانس‌های بازنگری و قرارداد پادمان مورد بحث حقوقی قرار می‌گیرد. یک بحث حقوقی هم در زمینه جنبه‌های مختلف حق ارایه می‌شود. موضوع اجرای حق و مسایل مرتبط با آن، همچنین میزان اثرگذاری اجرای حق روی حق هم مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. همچنین این موضوع مورد کنکاش قرار می‌گیرد که اعمال محدودیت‌ در اجرای حق، روی سلب حق چه اثراتی دارد. وضعیت برنامه اقدام ژنو از نظر حقوقی چگونه است و تعهدات پذیرفته‌شده، چه اثری روی حق غنی‌سازی کشورمان دارد.
پاسخ به سوالات منتقدان
در فصل دیگری از این کتاب نیز مبانی نیاز ایران به انرژی هسته‌ای مطرح و نشان داده می‌شود که برنامه هسته‌ای ایران یک برنامه انرژی‌بنیان، ناشی از نیازهای عینی کشور است که توسط دولت‌های مختلف به‌عنوان یک نیاز پیگیری شده است. حتی نوع حکومت نیز در این موضوع تاثیری نداشته به نحوی که برنامه انرژی هسته‌ای ایران در بسیاری از موارد، از قبل از انقلاب آغاز شده است. در ادامه، تاریخچه مختصری از تلاش‌های کشورمان قبل و بعد از انقلاب اسلامی برای دستیابی به انرژی هسته‌ای ارایه می‌شود. در فصل پنجم این کتاب روند مذاکرات و نتیجه برنامه اقدام ژنو ارایه می‌شود و به دور از جنجال‌های رسانه‌ای، با درج اسناد یادشده، نگاهی دقیق به ماهیت اصلی مذاکرات و برنامه اقدام ژنو، انداخته می‌شود. در فصل ششم سوالات و ابهامات موجود در مورد ساختار و روش مذاکره در برنامه اقدام ژنو با ارایه نظرات موافقان و منتقدان، مطرح و مورد بحث قرار گرفته است. در فصل هفتم، واکاوی برنامه اقدام ژنو در زمینه محتوای هسته‌ای این توافق صورت خواهد گرفت و نظرات مختلف منتقدان و طرفداران مورد بررسی قرار می‌گیرد. فصل هشتم، کنکاشی در باب چگونگی لغو تحریم‌ها طبق این توافق است که آنجا نیز ضمن بیان نظرات منتقدان و طرفداران، سعی شده زمینه‌ای برای تسهیل قضاوت خواننده فراهم شود. در فصل نهم هم با دیدی بی‌طرفانه، اثرات بین‌المللی و منطقه‌ای توافق ژنو مورد بررسی قرار گرفته و فصل پایانی نیز به ضمائم مرتبط با برنامه اقدام ژنو اختصاص یافته است. محمدحسن دریایی نویسنده کتاب در گفت‌وگویی هدف اصلی از نگارش کتاب «مذاکره هسته‌ای با 1+5، توافق ژنو» را بررسی دقیق و همه‌جانبه ابعاد فنی، حقوقی و سیاسی متن توافق با هدف رفع ابهامات مطرح‌شده در سطح اجتماع اعلام کرده است. او همچنین گفته مطالعات من درباره موضوعات مرتبط با مذاکرات هسته‌ای و مباحث نظری خلع سلاح و عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای به سال‌ها قبل می‌رسد. بیش از دودهه است که در این زمینه فعالیت مطالعاتی و میدانی دارم و همواره تلاش کرده‌ام پس از پایان یک مذاکره، درخصوص همان موضوع مذاکراتی، با نگارش مقاله یا تحلیل، نقاط قوت و ضعف روند و نتایج آن را تبیین کنم. اعتقاد دارم این کار باعث می‌شود که نقاط‌ضعف و قوت آسیب‌شناسی و برای مذاکرات بعدی نقاط‌ضعف برطرف و نقاط قوت تقویت شود. تلاش‌های من در این حوزه جدید نیست. معتقدم آسیب‌شناسی مذاکرات بین‌المللی به رشد چشمگیر سطح دیپلماسی کشورمان کمک رسانده است؛ به نحوی که بدون اغراق، قدرت چانه‌زنی و مذاکرات دیپلماتیک متخصصان کشور در حوزه امنیت بین‌الملل، از منابع قدرت کشورمان محسوب می‌شود. این حرف من نیست، اذعان رسمی و صریح کشورهای طرف مذاکره ایران است.
او همچنین در مورد انتقاد رییس‌جمهوری از سکوت دانشگاهیان نسبت به توافق ژنو نیز گفته صادقانه بگویم اگر این کتاب به چاپ نمی‌رسید، انتقاد رییس محترم جمهور را نسبت به خودم کاملا وارد می‌دانستم و شخصا احساس بد بی‌تفاوتی نسبت به موضوعات مهم مملکتی، آزارم می‌داد. هرچند مراحل تدوین این کتاب، ماه‌ها قبل از این انتقاد شروع شده بود، اما خوشحالم که از قبل کارهای مقدماتی را انجام داده بودم و توانستم به‌عنوان یک عضو کوچک جامعه اهل قلم، بخش بسیار کوچکی از دینم نسبت به مملکت را ادا کرده‌ و شرمنده مردم و رییس‌جمهور محترم نباشم. البته امیدوارم همه خوانندگان کتاب در نهایت از رهیافت حقوقی، فنی کتاب که مبتنی بر اطلاعات کارشناسی است، راضی باشند. به‌نظر من پرونده هسته‌ای مهم‌ترین موضوع ملی است و بنابراین مذاکرات هسته‌ای را نیز یک موضوعی ملی می‌دانم. خوشبختانه اجماع ملی در این خصوص وجود داشته و باید این اجماع را به‌عنوان نقطه قوت حفظ کرد. کتاب «مذاکره هسته‌ای با 1+5، توافق ژنو» توسط انتشارات روزنامه اطلاعات وارد بازار کتاب کشور شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.