قدم نهادن در راه «روسلینی» و «فلینی»
زیبایی نوستالژیک
مها رضایی
«زیبایی بزرگ» یک عاشقانه است. یک شاعرانه است. مرثیهای برای تمامی دغدغههای من، آدم خاکی که تا ابدیت بهدنبال گمگشتهای هستم، بهدنبال زیبایی بزرگ و چون همیشه در جستوجو هستم و به جلو مینگرم از اطراف خود غافل هستم و چه بسا زیبایی را پشتسر نهادهام. «زیبایی بزرگ» شکواییهای است از تضادهای درونی آدمها. درد تنهایی و درد فقدان حریم خلوت، عشق که هم درد است و هم درمان، میل نهان به زندگی اما همیشه در جوانی، هراس از مرگ و در عین حال خیال آرام گرفتن ابدی... باز هم فیلمساز به سراغ یک رویابین رفته، نویسندهای که دیگر کتاب نمینویسد و هربار با جملهای ادیبانه از پاسخ به این پرسش که چرا دیگر نمینویسد به طرز ماهرانهای میگریزد ولی در نهایت اعتراف میکند که چون زیبایی واقعی را نیافته، قلم به کناری نهاده است. روایتی از آدمهایی که آنقدر در خود غرق هستند که از رمق افتادهاند. روایت سرگشتگی در مرز پوچی و ایمان، هر لحظه در جایی بودن و آرام نداشتن، میل به رفتن و نرسیدن. سعی فیلمساز در مرزبندی بین افراد و پررنگکردن تفاوتهای مابین آنها. آنهایی که شب را میآرامند و روز را زندگی میکنند با آنها که با شب یکی شدهاند و از
روز و جنجالهای آن از بیم درهمریختن خیالاتشان گریزانند، اما با پیش رفتن روایت، تفاوتها کمرنگ و کمرنگترشده و لایههای درونی آدمها به هم شبیهتر میشوند. تصویری جسورانه که تقریبا تمامی اقشار و طبقات جامعه را فرا میگیرد و مرزهای سنی را درهم میشکند. در جایی نمایشنامهنویسی عاشقمسلک روی صحنه ایستاده و میپرسد که چرا جامعه با دید منتقدانه به نوستالژی مینگرد و اینکه نوستالژی تنها بارقه امید بیامیدی فرداست. اینکه او تا به حال هرکاری را به نیت آینده انجام داده ولی حالا میخواهد به آنچه کرده بیندیشد و از آن لذت ببرد. دیالوگهای فیلم دیوانهوار و کوبنده ضربه میزنند وقدرت درک را به چالش میکشند و تماشاگر را به قعرشب و رازهای مگوی آن میبرند جسارتی که بیشتر در سینمای اروپا شاهد آن هستیم، جایی که فروریختن باورها و از نوساختن آنها تعریف خاص و خطکشی مجاز ندارد. سینمایی که در آن با خودمان طرف هستیم آدمهای معمولی و نه آدمهای فرازمینی. آدمهایی که با دیدن چینوچروک اطراف چشمان و لبان خود دور از چشمان دوستانی که آنها را بینقص میخواهند به یک سرنگ و معجزه درون آن پناه میبرند که شاید چند صباحی فراموش کنند که
زیستهاند و زندگی ردپایش را برچهره آنان باقی گذاشته است و در جایی که این خطوط باید خبر از حال درون دهند شتابزده محو میشوند و شاید این خود تلاشی است پنهان و ملتمسانه برای دوباره تجربهکردن. موسیقی گوشنواز فیلم به مثابه والس آرامی است که بیننده را محو صحنه کرده و مانع توجه او به گذر زمان میشود. همکاری سینمای ایتالیا و فرانسه منتهی به خلق اثری ماندگار و در عین حال گزنده شده است و در همان ابتدای فیلم با زبان بیزبانی هشدار میدهد که اگر دچار وحشت از خلأ هستید تماشای این فیلم به صلاح شما نیست و اگر همیشه بهدنبال جای پای محکم هستید به این خالی بینهایت نگاه نکنید. پائلو سورنتینو با این اثر به گواهی بسیاری از منتقدان معتبر دنیا قدم در راه دشوار ولی زیبای سینمای روسلینی و فلینی نهاده است.
«زیبایی بزرگ» یک عاشقانه است. یک شاعرانه است. مرثیهای برای تمامی دغدغههای من، آدم خاکی که تا ابدیت بهدنبال گمگشتهای هستم، بهدنبال زیبایی بزرگ و چون همیشه در جستوجو هستم و به جلو مینگرم از اطراف خود غافل هستم و چه بسا زیبایی را پشتسر نهادهام. «زیبایی بزرگ» شکواییهای است از تضادهای درونی آدمها. درد تنهایی و درد فقدان حریم خلوت، عشق که هم درد است و هم درمان، میل نهان به زندگی اما همیشه در جوانی، هراس از مرگ و در عین حال خیال آرام گرفتن ابدی... باز هم فیلمساز به سراغ یک رویابین رفته، نویسندهای که دیگر کتاب نمینویسد و هربار با جملهای ادیبانه از پاسخ به این پرسش که چرا دیگر نمینویسد به طرز ماهرانهای میگریزد ولی در نهایت اعتراف میکند که چون زیبایی واقعی را نیافته، قلم به کناری نهاده است. روایتی از آدمهایی که آنقدر در خود غرق هستند که از رمق افتادهاند. روایت سرگشتگی در مرز پوچی و ایمان، هر لحظه در جایی بودن و آرام نداشتن، میل به رفتن و نرسیدن. سعی فیلمساز در مرزبندی بین افراد و پررنگکردن تفاوتهای مابین آنها. آنهایی که شب را میآرامند و روز را زندگی میکنند با آنها که با شب یکی شدهاند و از
روز و جنجالهای آن از بیم درهمریختن خیالاتشان گریزانند، اما با پیش رفتن روایت، تفاوتها کمرنگ و کمرنگترشده و لایههای درونی آدمها به هم شبیهتر میشوند. تصویری جسورانه که تقریبا تمامی اقشار و طبقات جامعه را فرا میگیرد و مرزهای سنی را درهم میشکند. در جایی نمایشنامهنویسی عاشقمسلک روی صحنه ایستاده و میپرسد که چرا جامعه با دید منتقدانه به نوستالژی مینگرد و اینکه نوستالژی تنها بارقه امید بیامیدی فرداست. اینکه او تا به حال هرکاری را به نیت آینده انجام داده ولی حالا میخواهد به آنچه کرده بیندیشد و از آن لذت ببرد. دیالوگهای فیلم دیوانهوار و کوبنده ضربه میزنند وقدرت درک را به چالش میکشند و تماشاگر را به قعرشب و رازهای مگوی آن میبرند جسارتی که بیشتر در سینمای اروپا شاهد آن هستیم، جایی که فروریختن باورها و از نوساختن آنها تعریف خاص و خطکشی مجاز ندارد. سینمایی که در آن با خودمان طرف هستیم آدمهای معمولی و نه آدمهای فرازمینی. آدمهایی که با دیدن چینوچروک اطراف چشمان و لبان خود دور از چشمان دوستانی که آنها را بینقص میخواهند به یک سرنگ و معجزه درون آن پناه میبرند که شاید چند صباحی فراموش کنند که
زیستهاند و زندگی ردپایش را برچهره آنان باقی گذاشته است و در جایی که این خطوط باید خبر از حال درون دهند شتابزده محو میشوند و شاید این خود تلاشی است پنهان و ملتمسانه برای دوباره تجربهکردن. موسیقی گوشنواز فیلم به مثابه والس آرامی است که بیننده را محو صحنه کرده و مانع توجه او به گذر زمان میشود. همکاری سینمای ایتالیا و فرانسه منتهی به خلق اثری ماندگار و در عین حال گزنده شده است و در همان ابتدای فیلم با زبان بیزبانی هشدار میدهد که اگر دچار وحشت از خلأ هستید تماشای این فیلم به صلاح شما نیست و اگر همیشه بهدنبال جای پای محکم هستید به این خالی بینهایت نگاه نکنید. پائلو سورنتینو با این اثر به گواهی بسیاری از منتقدان معتبر دنیا قدم در راه دشوار ولی زیبای سینمای روسلینی و فلینی نهاده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.