بحران اوکراین زمینگیری حقوق بینالملل
یوسف مولایی . استاد دانشگاه
حضور نظامی فدراسیون روسیه در قلمرو حاکمیت کشور مستقل اوکراین بار دیگر آسیبپذیری و شکنندگی جامعه بینالمللی بر استقرار صلح و امنیت بینالمللی را آشکار کرد. نظام امنیت دستهجمعی برپایه حق وتوی پنج عضو دایم شورای امنیت استوار است که تحتتاثیر منافع ملی پنج قدرت جهانی خود به ابزار اعمال تبعیض و ایجاد بیثباتی در جامعه جهانی تبدیل شده است. هرجا که شورای امنیت به داوری در مورد رفتار یکی از اعضای دایم خود فراخوانده میشود در آنجا اصول پایه حقوق بینالملل بهسادگی زیرپا گذاشته میشود. البته بحثهای پرشور رقبای سیاسی علیه یکدیگر که تداعیکننده جنگ سرد است کمافیالسابق سالنهای سازمان ملل متحد را به لرزه درمیآورد. در تهاجم اتحاد جماهیر شوروی به مجارستان، چک و اسلواکی، افغانستان و... توپخانه کلامی آمریکا و متحدانش در دفاع از اصول بینالملل فعال میشود و در تهاجم نظامی که آمریکا در ویتنام راه انداخت، نیکاراگوئه، پانوما، گواتمالا، عراق و افغانستان توپخانه روسیه از شرمندگی آمریکا درمیآید. در بحران کانال سوئز، کره و بحرانهای مختلف خاورمیانه رقبای جنگ سرد علیه یکدیگر صفآرایی میکنند. گویی که رعایت اصول و قواعد
حقوق بینالملل صرفا به شرط انطباق آن با منافع ملی و بهعنوان ابزار تبلیغاتی علیه رقیب ضروری است. از سال 1945 که نظام دوقطبی در جهان حاکم شده است تمامی بحرانهای جهانی با مداخله مستقیم یا غیرمستقیم یکی از اعضای دایم شورای امنیت صورت گرفته است و ملتهای ستمدیده هزینههای سنگین رقابتهای آشکار و پنهان اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل را متحمل شدهاند و شگرد اینکه اصول و قواعد حقوق بینالملل نیز در دفتر تعامل و تقابل قدرتهای بزرگ شکل گرفته است و ضمانت اجرای آن نیز منوط به تامین منافع و نیازهای قدرتهای مداخلهگر است و از سال 1945 که توسل به زور در چارچوب منشور سازمان ملل متحد منع شده است قدرتهای بزرگ برای توجیه اقدامات غیرقانونی و نامشروع خود تفسیرهای غیرمنطقی و آزاد از اسناد و قواعد بینالمللی ارایه دادهاند بهنحوی که در عمل اراده مداخلهجویانه آنها بهکلی اصل حاکمیت قانون را در روابط بینالمللی زیر سوال برده است و کشورهای قدرتمند در مسیر تحمیل اراده خود به جامعه جهانی به اصولی چون دفاع مشروط، حمایت از جان اتباع خود، مداخله بشردوستانه، دفاع پیشرفتانه، دفاع پیشگیرانه و اصل مسوولیت برای حمایت متوسل
شدهاند. قدرتهای بزرگ در مصادره به مطلوب قواعد حقوق بینالملل تا آنجا پیش رفتند که گاهی در یک زمان واحد در مقابل دو وضعیت کاملا مشابه به لحاظ حقوقی، دو موضع متفاوت و متضاد را اتخاذ کردند. برای نمونه مواضع ایالات متحده آمریکا در مقابل تحولات سوریه و بحرین، این دوگانگی را بهوضوح نشان میدهد، در حال حاضر نیز دفاع پرشور فدراسیون روسیه از استقلال و تمامیت ارضی سوریه و محکومکردن مداخلات بیگانگان در آن کشور با تهاجم نظامی فدراسیون روسیه به قلمرو حاکمیت اوکراین در تعارض آشکار قرار دارد. به نظر میرسد که ایالات متحده آمریکا و فدراسیون روسیه بعد از استراحتی کوتاه مجددا به شرایط جنگ سرد برگشتهاند و هر دو کشور از سیاست واحدی در قبال حقوق بینالملل پیروی میکنند و آن اینکه حقوق بینالملل بالذاته فاقد هرگونه ارزش و اعتباری است و میتوان آن را پای منافع ملی و اراده حاکمان قربانی کرد. حضور نظامی فدراسیون روسیه به تجویز دومای آن کشور و نادیدهگرفتن حاکمیت ملی کشور اوکراین نقض آشکار و کاهش حقوق بینالملل است. مواضع اتخاذی مقامات کرملین نشان میدهد که آن کشور هیچ اعتقادی به حق تعیین سرنوشت ملتها ندارد و دغدغه اصلی
آن کشور نباید قواعد حقوق بینالمللی باشد بلکه باید تامین امنیت خود در حیاطهای خلوتی که به بهای نادیدهگرفتن استقلال و تمامیت ارضی کشورهای پیرامون فراهم کرده، باشد. حقوق بینالملل هیچوقت به این اندازه خوار و بیمقدار و زمینگیر نشده بود.
به نظر میرسد فدراسیون روسیه از شکست پرهزینه خود در افغانستان درسهای لازم را نگرفته است و همچنین از دستوپازدن ایالات متحده آمریکا در باتلاق افغانستان و عراق هوشیار نشده است. فدراسیون روسیه بار دیگر دچار اشتباه محاسباتی شدیدی شده و به بازی خطرناکی دست یازیده است. شاید آن کشور به تجربه موفق خود در گرجستان و اوستیای جنوبی دلخوش کرده است. غافل از اینکه اراده قاطع مردم اوکراین بر دفاع از حاکمیت ملی خود و حمایت افکار عمومی در دفاع از ملت اوکراین قادر است تمام نقشههای آن کشور را نقشبرآب کرده و رویاهای شیرینش را به خوابهای آشفته مبدل سازد. مساله حایزاهمیت این است که امور جهانی امروزه بهطور تنگاتنگی به همدیگر گره خورده است و هر ناامنی و بحرانی در یک گوشه از جهان سریعا به مناطق دیگر منتقل میشود و رنگوبوی جهانی به خود میگیرد. بیم آن میرود که بحران اوکراین بر شدت وخامت بحران سوریه نیز بیفزاید.
به نظر میرسد فدراسیون روسیه از شکست پرهزینه خود در افغانستان درسهای لازم را نگرفته است و همچنین از دستوپازدن ایالات متحده آمریکا در باتلاق افغانستان و عراق هوشیار نشده است. فدراسیون روسیه بار دیگر دچار اشتباه محاسباتی شدیدی شده و به بازی خطرناکی دست یازیده است. شاید آن کشور به تجربه موفق خود در گرجستان و اوستیای جنوبی دلخوش کرده است. غافل از اینکه اراده قاطع مردم اوکراین بر دفاع از حاکمیت ملی خود و حمایت افکار عمومی در دفاع از ملت اوکراین قادر است تمام نقشههای آن کشور را نقشبرآب کرده و رویاهای شیرینش را به خوابهای آشفته مبدل سازد. مساله حایزاهمیت این است که امور جهانی امروزه بهطور تنگاتنگی به همدیگر گره خورده است و هر ناامنی و بحرانی در یک گوشه از جهان سریعا به مناطق دیگر منتقل میشود و رنگوبوی جهانی به خود میگیرد. بیم آن میرود که بحران اوکراین بر شدت وخامت بحران سوریه نیز بیفزاید.
حضور نظامی فدراسیون روسیه در قلمرو حاکمیت کشور مستقل اوکراین بار دیگر آسیبپذیری و شکنندگی جامعه بینالمللی بر استقرار صلح و امنیت بینالمللی را آشکار کرد. نظام امنیت دستهجمعی برپایه حق وتوی پنج عضو دایم شورای امنیت استوار است که تحتتاثیر منافع ملی پنج قدرت جهانی خود به ابزار اعمال تبعیض و ایجاد بیثباتی در جامعه جهانی تبدیل شده است. هرجا که شورای امنیت به داوری در مورد رفتار یکی از اعضای دایم خود فراخوانده میشود در آنجا اصول پایه حقوق بینالملل بهسادگی زیرپا گذاشته میشود. البته بحثهای پرشور رقبای سیاسی علیه یکدیگر که تداعیکننده جنگ سرد است کمافیالسابق سالنهای سازمان ملل متحد را به لرزه درمیآورد. در تهاجم اتحاد جماهیر شوروی به مجارستان، چک و اسلواکی، افغانستان و... توپخانه کلامی آمریکا و متحدانش در دفاع از اصول بینالملل فعال میشود و در تهاجم نظامی که آمریکا در ویتنام راه انداخت، نیکاراگوئه، پانوما، گواتمالا، عراق و افغانستان توپخانه روسیه از شرمندگی آمریکا درمیآید. در بحران کانال سوئز، کره و بحرانهای مختلف خاورمیانه رقبای جنگ سرد علیه یکدیگر صفآرایی میکنند. گویی که رعایت اصول و قواعد
حقوق بینالملل صرفا به شرط انطباق آن با منافع ملی و بهعنوان ابزار تبلیغاتی علیه رقیب ضروری است. از سال 1945 که نظام دوقطبی در جهان حاکم شده است تمامی بحرانهای جهانی با مداخله مستقیم یا غیرمستقیم یکی از اعضای دایم شورای امنیت صورت گرفته است و ملتهای ستمدیده هزینههای سنگین رقابتهای آشکار و پنهان اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل را متحمل شدهاند و شگرد اینکه اصول و قواعد حقوق بینالملل نیز در دفتر تعامل و تقابل قدرتهای بزرگ شکل گرفته است و ضمانت اجرای آن نیز منوط به تامین منافع و نیازهای قدرتهای مداخلهگر است و از سال 1945 که توسل به زور در چارچوب منشور سازمان ملل متحد منع شده است قدرتهای بزرگ برای توجیه اقدامات غیرقانونی و نامشروع خود تفسیرهای غیرمنطقی و آزاد از اسناد و قواعد بینالمللی ارایه دادهاند بهنحوی که در عمل اراده مداخلهجویانه آنها بهکلی اصل حاکمیت قانون را در روابط بینالمللی زیر سوال برده است و کشورهای قدرتمند در مسیر تحمیل اراده خود به جامعه جهانی به اصولی چون دفاع مشروط، حمایت از جان اتباع خود، مداخله بشردوستانه، دفاع پیشرفتانه، دفاع پیشگیرانه و اصل مسوولیت برای حمایت متوسل
شدهاند. قدرتهای بزرگ در مصادره به مطلوب قواعد حقوق بینالملل تا آنجا پیش رفتند که گاهی در یک زمان واحد در مقابل دو وضعیت کاملا مشابه به لحاظ حقوقی، دو موضع متفاوت و متضاد را اتخاذ کردند. برای نمونه مواضع ایالات متحده آمریکا در مقابل تحولات سوریه و بحرین، این دوگانگی را بهوضوح نشان میدهد، در حال حاضر نیز دفاع پرشور فدراسیون روسیه از استقلال و تمامیت ارضی سوریه و محکومکردن مداخلات بیگانگان در آن کشور با تهاجم نظامی فدراسیون روسیه به قلمرو حاکمیت اوکراین در تعارض آشکار قرار دارد. به نظر میرسد که ایالات متحده آمریکا و فدراسیون روسیه بعد از استراحتی کوتاه مجددا به شرایط جنگ سرد برگشتهاند و هر دو کشور از سیاست واحدی در قبال حقوق بینالملل پیروی میکنند و آن اینکه حقوق بینالملل بالذاته فاقد هرگونه ارزش و اعتباری است و میتوان آن را پای منافع ملی و اراده حاکمان قربانی کرد. حضور نظامی فدراسیون روسیه به تجویز دومای آن کشور و نادیدهگرفتن حاکمیت ملی کشور اوکراین نقض آشکار و کاهش حقوق بینالملل است. مواضع اتخاذی مقامات کرملین نشان میدهد که آن کشور هیچ اعتقادی به حق تعیین سرنوشت ملتها ندارد و دغدغه اصلی
آن کشور نباید قواعد حقوق بینالمللی باشد بلکه باید تامین امنیت خود در حیاطهای خلوتی که به بهای نادیدهگرفتن استقلال و تمامیت ارضی کشورهای پیرامون فراهم کرده، باشد. حقوق بینالملل هیچوقت به این اندازه خوار و بیمقدار و زمینگیر نشده بود.
به نظر میرسد فدراسیون روسیه از شکست پرهزینه خود در افغانستان درسهای لازم را نگرفته است و همچنین از دستوپازدن ایالات متحده آمریکا در باتلاق افغانستان و عراق هوشیار نشده است. فدراسیون روسیه بار دیگر دچار اشتباه محاسباتی شدیدی شده و به بازی خطرناکی دست یازیده است. شاید آن کشور به تجربه موفق خود در گرجستان و اوستیای جنوبی دلخوش کرده است. غافل از اینکه اراده قاطع مردم اوکراین بر دفاع از حاکمیت ملی خود و حمایت افکار عمومی در دفاع از ملت اوکراین قادر است تمام نقشههای آن کشور را نقشبرآب کرده و رویاهای شیرینش را به خوابهای آشفته مبدل سازد. مساله حایزاهمیت این است که امور جهانی امروزه بهطور تنگاتنگی به همدیگر گره خورده است و هر ناامنی و بحرانی در یک گوشه از جهان سریعا به مناطق دیگر منتقل میشود و رنگوبوی جهانی به خود میگیرد. بیم آن میرود که بحران اوکراین بر شدت وخامت بحران سوریه نیز بیفزاید.
به نظر میرسد فدراسیون روسیه از شکست پرهزینه خود در افغانستان درسهای لازم را نگرفته است و همچنین از دستوپازدن ایالات متحده آمریکا در باتلاق افغانستان و عراق هوشیار نشده است. فدراسیون روسیه بار دیگر دچار اشتباه محاسباتی شدیدی شده و به بازی خطرناکی دست یازیده است. شاید آن کشور به تجربه موفق خود در گرجستان و اوستیای جنوبی دلخوش کرده است. غافل از اینکه اراده قاطع مردم اوکراین بر دفاع از حاکمیت ملی خود و حمایت افکار عمومی در دفاع از ملت اوکراین قادر است تمام نقشههای آن کشور را نقشبرآب کرده و رویاهای شیرینش را به خوابهای آشفته مبدل سازد. مساله حایزاهمیت این است که امور جهانی امروزه بهطور تنگاتنگی به همدیگر گره خورده است و هر ناامنی و بحرانی در یک گوشه از جهان سریعا به مناطق دیگر منتقل میشود و رنگوبوی جهانی به خود میگیرد. بیم آن میرود که بحران اوکراین بر شدت وخامت بحران سوریه نیز بیفزاید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.