رییس شورای نظارت و ارزشیابی تئاتر:
هیچ سختگیریای وجود ندارد
سحر آزاد
انتقاد محمود احمدینژاد از زیرمجموعه خود در اختتامیه جشنواره تئاتر فجر که گفت: «شنیدهام که در وزارت ارشاد مقدار زیادی از متون نمایشی ایراد میگیرند.» ما را بر آن داشت تا با محمدرضا الوند، رییس شورای نظارت و ارزشیابی تئاتر به گفتوگو بنشینیم.
در مورد صحبتهای رییسجمهوری مبنیبر گیرهایی که به نمایشها داده میشود، نظر شما بهعنوان مدیر نظارت و ارزشیابی تئاتر چیست؟ آیا بعد از این سخنان رییسجمهوری شاهد تغییرهایی در نظارت و ارزشیابی تئاتر خواهیم بود؟
قطعا تعبیر و تحلیلهای اولیه صحبتهای رییسجمهوری محترم در این خصوص به این واقعیت برمیگردد که اگر ما امکانات سختافزاری یا حتی نرمافزاری تئاتر را به نسبت کل جمعیت کشور در نظر بگیریم، تئاتر از یک حداقل بسیار ناچیزی برخوردار است و به همین دلیل عقل سلیم میگوید باید از همین حداقل بسیار اندک با هر روش و سیاستی حمایت و کمتر سنگاندازی و مانعتراشی کرد. اگر سالنهای نمایش به تعداد جمعیت کشور تقسیم میشد، هیچ نمایشنامهای با نظر منفی روبهرو نمیشد و هیچ اجرایی هم به اصطلاح با سلیقههای بسته خاص مواجه نمیشد. الان در یک واقعیت حداقلی بهسر میبریم که همه اعمال سلیقهها در این حداقل وجود دارد که برای جریان فرهنگی تئاتر مضر است. میتوان گفت این صحبتها به این واقعیت مربوط میشود.
تا رسیدن به این امکانات راه زیادی در پیش داریم و بهنظر میرسد مشکل، صرفا کمبود امکانات نیست چون سالن اصلی تئاترشهر در سه ماه ابتدایی امسال خالی بود، با این وضعیت چرا روند اعطای مجوز سخت است؟
به صورت کلی در پاسخ به سوال ابتدایی شما هم گفتم، وقتی حداقل ناچیزی وجود دارد، اعمال سلیقههای مختلف هم وجود دارد و این اعمال سلیقهها، مدیریت متمرکز تئاتر را دچار نقصان میکند. اگر مدیریت تئاتر خودش بخواهد به لحاظ فرهنگی صرف، تصمیمگیری کند، خیلی بهتر از آنچه هست، باید امکانات بدهد.
اما در سیویکمین جشنواره تئاتر فجر، برخی از نمایشهای خارجی از خط قرمزهای ما عبور کردند. بهنظر میرسد صرفا مشکل سالن یا مدیریت وجود ندارد و شرایط برای همه یکسان نیست.
من در مورد این نظر شما که میگویید نمایشنامهها و نمایشها با سختگیری مواجه هستند، موافق نیستم. آمار حداقلی ما نشاندهنده این است که هیچ سختگیری به آن معنایی که شما میگویید در جریان تولید و اجرای تئاتر وجود ندارد. در مورد آثار خارجی که میگویید از خط قرمزها عبور کردهاند، باید ببینیم چه تعریفی از خط قرمزها داریم. ما یک عرف اجتماعی داریم که مبنای آن براساس سنت و فرهنگ است. میدانم در جشنوارهها مخاطبان خاص آثار را میبینند و اگر آنها را جدا کنیم و صرفا مخاطبان عام را در نظر بگیریم، باید حفظ عرف اجتماعی را انجام دهیم.
این عرف در این دوره جشنواره برای مخاطب عام و خاص یکی بود مثلا در نمایش «دزدمونا» ظاهرا پوشش یکی از بازیگران زن نامناسب بوده و با لباسی حریر ظاهر شده بود... .
لباس، یک اتفاق است و خط قرمز نیست. در نمایش ایرانی هم چنین اتفاقی افتاده است، آن هم نه در مورد بازیگر زن بلکه درباره بازیگر مرد. این اتفاق ناگهانی پیشبینی نشده روی صحنه، نمیتواند عبور از خط قرمز محسوب شود. خط قرمز به معنای این است که مبنای فکری، عقیده و ملیت جایی تهدید شود. آیا در این تئاترها این مصادیق وجود داشته است؟ واقعا اینطور نبوده است؟ اینها ایرادهایی است که رسانهها دنبال خبر میگردند و من خیلی به آن توجه نمیکنم. نگاهمان به تئاتر، نقادانه، جستوجوگرانه، علمی و هدفمند نیست این تعابیر مقطعی از جنس رسانهها دایما تئاتر ما را تحت تاثیر قرار میدهد و اصلا برای جریان تئاتر خوب نیست. رسانههایی که باید بازوی فرهنگی کشور باشند، خودشان دارند مانع جریانهای فرهنگی میشوند، تعابیر شخصی میکنند و لباس پیشبینی نشده از سوی یک بازیگر را عبور از خط قرمزها تعبیر میکنند. باید نگاهمان را تصحیح کنیم.
از طرف دیگر شاهد هستیم برخی از نمایشها مانند «خشکسالی و دروغ» که از کلمه تجاوز استفاده کرده بود، با سختگیری مواجه و جلوی این نمایش گرفته شد. در نمایش کره هم موضوع درباره زنانی بود که تراژدی معاصری را نشان میدادند اما چطور میشود که نمایش کره اجرا شد اما این نمایش به مشکل برخورد؟
من حتی آن موقع مشکلی را که برای نمایش به وجود آمد، در مضمون نمایش و نمایشنامه نمیدیدم بلکه به مدیریتی مربوط میشود که در همان مقطع، تصمیمگیری کرد که شکل اجرایی نمایش به سمت و سویی رفته است که حتی مضمون نمایش را هم تهدید میکند. حتی وقتی قرار شد این نمایش در جای دیگری اجرا شود، باز همین حاشیهها باعث شد که اصلا متن کار فراموش شود درحالیکه همین چند وقت قبل مدیرکل مرکز هنرهای نمایشی به طور خاص اشاره کرد که وقتی فیلم نمایش خشکسالی و دروغ را که تصویربرداری شده دیده، هیچگونه اشکالی در آن ندیده است. وقتی بخواهیم متکی به این باشیم که جریان مدیریت کشور از مدیریت تئاتر کشور شروع میشود و نگاه مدیرکل اینقدر روشن و درست است باید به حال حاضر جریان تئاتر و سرنوشتهایی مثل خشکسالی و دروغ فکر کنیم نه به یک دوره مقطعی که گذشت و این حاشیه را به وجود آورد. این حاشیه نه به نفع تئاتر بود و نه به نفع جریان فرهنگی. انتقاد محمود احمدینژاد از زیرمجموعه خود در اختتامیه جشنواره تئاتر فجر که گفت: «شنیدهام که در وزارت ارشاد مقدار زیادی از متون نمایشی ایراد میگیرند.» ما را بر آن داشت تا با محمدرضا الوند، رییس شورای نظارت و
ارزشیابی تئاتر به گفتوگو بنشینیم.
در مورد صحبتهای رییسجمهوری مبنیبر گیرهایی که به نمایشها داده میشود، نظر شما بهعنوان مدیر نظارت و ارزشیابی تئاتر چیست؟ آیا بعد از این سخنان رییسجمهوری شاهد تغییرهایی در نظارت و ارزشیابی تئاتر خواهیم بود؟
قطعا تعبیر و تحلیلهای اولیه صحبتهای رییسجمهوری محترم در این خصوص به این واقعیت برمیگردد که اگر ما امکانات سختافزاری یا حتی نرمافزاری تئاتر را به نسبت کل جمعیت کشور در نظر بگیریم، تئاتر از یک حداقل بسیار ناچیزی برخوردار است و به همین دلیل عقل سلیم میگوید باید از همین حداقل بسیار اندک با هر روش و سیاستی حمایت و کمتر سنگاندازی و مانعتراشی کرد. اگر سالنهای نمایش به تعداد جمعیت کشور تقسیم میشد، هیچ نمایشنامهای با نظر منفی روبهرو نمیشد و هیچ اجرایی هم به اصطلاح با سلیقههای بسته خاص مواجه نمیشد. الان در یک واقعیت حداقلی بهسر میبریم که همه اعمال سلیقهها در این حداقل وجود دارد که برای جریان فرهنگی تئاتر مضر است. میتوان گفت این صحبتها به این واقعیت مربوط میشود.
تا رسیدن به این امکانات راه زیادی در پیش داریم و بهنظر میرسد مشکل، صرفا کمبود امکانات نیست چون سالن اصلی تئاترشهر در سه ماه ابتدایی امسال خالی بود، با این وضعیت چرا روند اعطای مجوز سخت است؟
به صورت کلی در پاسخ به سوال ابتدایی شما هم گفتم، وقتی حداقل ناچیزی وجود دارد، اعمال سلیقههای مختلف هم وجود دارد و این اعمال سلیقهها، مدیریت متمرکز تئاتر را دچار نقصان میکند. اگر مدیریت تئاتر خودش بخواهد به لحاظ فرهنگی صرف، تصمیمگیری کند، خیلی بهتر از آنچه هست، باید امکانات بدهد.
اما در سیویکمین جشنواره تئاتر فجر، برخی از نمایشهای خارجی از خط قرمزهای ما عبور کردند. بهنظر میرسد صرفا مشکل سالن یا مدیریت وجود ندارد و شرایط برای همه یکسان نیست.
من در مورد این نظر شما که میگویید نمایشنامهها و نمایشها با سختگیری مواجه هستند، موافق نیستم. آمار حداقلی ما نشاندهنده این است که هیچ سختگیری به آن معنایی که شما میگویید در جریان تولید و اجرای تئاتر وجود ندارد. در مورد آثار خارجی که میگویید از خط قرمزها عبور کردهاند، باید ببینیم چه تعریفی از خط قرمزها داریم. ما یک عرف اجتماعی داریم که مبنای آن براساس سنت و فرهنگ است. میدانم در جشنوارهها مخاطبان خاص آثار را میبینند و اگر آنها را جدا کنیم و صرفا مخاطبان عام را در نظر بگیریم، باید حفظ عرف اجتماعی را انجام دهیم.
این عرف در این دوره جشنواره برای مخاطب عام و خاص یکی بود مثلا در نمایش «دزدمونا» ظاهرا پوشش یکی از بازیگران زن نامناسب بوده و با لباسی حریر ظاهر شده بود... .
لباس، یک اتفاق است و خط قرمز نیست. در نمایش ایرانی هم چنین اتفاقی افتاده است، آن هم نه در مورد بازیگر زن بلکه درباره بازیگر مرد. این اتفاق ناگهانی پیشبینی نشده روی صحنه، نمیتواند عبور از خط قرمز محسوب شود. خط قرمز به معنای این است که مبنای فکری، عقیده و ملیت جایی تهدید شود. آیا در این تئاترها این مصادیق وجود داشته است؟ واقعا اینطور نبوده است؟ اینها ایرادهایی است که رسانهها دنبال خبر میگردند و من خیلی به آن توجه نمیکنم. نگاهمان به تئاتر، نقادانه، جستوجوگرانه، علمی و هدفمند نیست این تعابیر مقطعی از جنس رسانهها دایما تئاتر ما را تحت تاثیر قرار میدهد و اصلا برای جریان تئاتر خوب نیست. رسانههایی که باید بازوی فرهنگی کشور باشند، خودشان دارند مانع جریانهای فرهنگی میشوند، تعابیر شخصی میکنند و لباس پیشبینی نشده از سوی یک بازیگر را عبور از خط قرمزها تعبیر میکنند. باید نگاهمان را تصحیح کنیم.
از طرف دیگر شاهد هستیم برخی از نمایشها مانند «خشکسالی و دروغ» که از کلمه تجاوز استفاده کرده بود، با سختگیری مواجه و جلوی این نمایش گرفته شد. در نمایش کره هم موضوع درباره زنانی بود که تراژدی معاصری را نشان میدادند اما چطور میشود که نمایش کره اجرا شد اما این نمایش به مشکل برخورد؟
من حتی آن موقع مشکلی را که برای نمایش به وجود آمد، در مضمون نمایش و نمایشنامه نمیدیدم بلکه به مدیریتی مربوط میشود که در همان مقطع، تصمیمگیری کرد که شکل اجرایی نمایش به سمت و سویی رفته است که حتی مضمون نمایش را هم تهدید میکند. حتی وقتی قرار شد این نمایش در جای دیگری اجرا شود، باز همین حاشیهها باعث شد که اصلا متن کار فراموش شود درحالیکه همین چند وقت قبل مدیرکل مرکز هنرهای نمایشی به طور خاص اشاره کرد که وقتی فیلم نمایش خشکسالی و دروغ را که تصویربرداری شده دیده، هیچگونه اشکالی در آن ندیده است. وقتی بخواهیم متکی به این باشیم که جریان مدیریت کشور از مدیریت تئاتر کشور شروع میشود و نگاه مدیرکل اینقدر روشن و درست است باید به حال حاضر جریان تئاتر و سرنوشتهایی مثل خشکسالی و دروغ فکر کنیم نه به یک دوره مقطعی که گذشت و این حاشیه را به وجود آورد. این حاشیه نه به نفع تئاتر بود و نه به نفع جریان فرهنگی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.