|

پذیرش «کپی‌رایت» و نفع و ضررهایش

جمال میرصادقی

موضوع «کپی‌رایت» و پرداخت حق مولف را از دومنظر می‌توان مورد بررسی قرار داد. نخست اینکه به لحاظ شرافت ادبی و اخلاقی درست این است که ما هم مثل تمام کشورهای جهان، به «کپی‌رایت» بپیوندیم و آن را بپذیریم. متاسفانه تا به حال، ما کپی‌رایت را قبول نکرده‌ایم و هر کتابی را از هر نویسنده‌ای، بدون اجازه از ناشر و خود نویسنده، ترجمه و منتشر می‌کنیم اما اگر این قانون وضع شود باعث خواهد شد ارتباطی دوطرفه ایجاد شود. بهتر است کپی‌رایت را بپذیریم تا انتشار کتاب‌هایمان از حالت بی‌قیدی دربیاید. پذیرفتن این قانون، هم منافعی دارد و هم ضررهایی. نفعش این است که کتاب‌های نویسنده‌های ایرانی با پرداخت حق مولف منتشر می‌شود و ضررش این است که وقتی ما به این جریان نپیوندیم جهان توجه کافی به ادبیات ما نخواهد داشت و ادبیاتمان آنطور که درخور است، شناخته نخواهد شد. در ترکیه این امر پذیرفته شده و این شرایط را فراهم کرد تا «پاموک» به‌قدری شناخته شود که نوبل هم گرفت. پیروی‌نکردن از حق کپی‌رایت، به نوعی همان دزدی و سرقت ادبی است. اگر ادعای پیشرفته‌بودن داریم باید در مقابل ترجمه یک اثر، حقوق نویسنده و ناشرش را پرداخت کنیم. این‌گونه آنها هم ملزم می‌شوند هر کتابی که از نویسندگان ایرانی می‌خواهند منتشر کنند، حقوق نویسنده را بجا آورند. اما منظر دوم کپی‌رایت، مساله انتشار کتاب‌های افست در ایران است. سالانه با تیراژ بالا کتاب‌هایمان غیرقانونی منتشر می‌شوند و کاری نمی‌توانیم بکنیم. البته این با همه ضررهایی که دارد یک نفع هم دارد. آن کتاب‌ها از ممیزی در امان می‌مانند. افرادی هستند که زندان و جرم را می‌پذیرند و کتاب‌هایی که موفق به دریافت مجوز نمی‌شوند را، مثل «درازنای شب» من، به قیمت بالاتر منتشر کرده و می‌فروشند. در این وضعیت، کتاب نویسنده را به خواننده می‌رسانند. اما خب متاسفانه حق مادی نویسنده پرداخت نمی‌شود. مثل چاقوی دولبه می‌ماند که هم می‌توان با آن جان آدمی را نجات داد و هم جان کسی را گرفت... .
موضوع «کپی‌رایت» و پرداخت حق مولف را از دومنظر می‌توان مورد بررسی قرار داد. نخست اینکه به لحاظ شرافت ادبی و اخلاقی درست این است که ما هم مثل تمام کشورهای جهان، به «کپی‌رایت» بپیوندیم و آن را بپذیریم. متاسفانه تا به حال، ما کپی‌رایت را قبول نکرده‌ایم و هر کتابی را از هر نویسنده‌ای، بدون اجازه از ناشر و خود نویسنده، ترجمه و منتشر می‌کنیم اما اگر این قانون وضع شود باعث خواهد شد ارتباطی دوطرفه ایجاد شود. بهتر است کپی‌رایت را بپذیریم تا انتشار کتاب‌هایمان از حالت بی‌قیدی دربیاید. پذیرفتن این قانون، هم منافعی دارد و هم ضررهایی. نفعش این است که کتاب‌های نویسنده‌های ایرانی با پرداخت حق مولف منتشر می‌شود و ضررش این است که وقتی ما به این جریان نپیوندیم جهان توجه کافی به ادبیات ما نخواهد داشت و ادبیاتمان آنطور که درخور است، شناخته نخواهد شد. در ترکیه این امر پذیرفته شده و این شرایط را فراهم کرد تا «پاموک» به‌قدری شناخته شود که نوبل هم گرفت. پیروی‌نکردن از حق کپی‌رایت، به نوعی همان دزدی و سرقت ادبی است. اگر ادعای پیشرفته‌بودن داریم باید در مقابل ترجمه یک اثر، حقوق نویسنده و ناشرش را پرداخت کنیم. این‌گونه آنها هم ملزم می‌شوند هر کتابی که از نویسندگان ایرانی می‌خواهند منتشر کنند، حقوق نویسنده را بجا آورند. اما منظر دوم کپی‌رایت، مساله انتشار کتاب‌های افست در ایران است. سالانه با تیراژ بالا کتاب‌هایمان غیرقانونی منتشر می‌شوند و کاری نمی‌توانیم بکنیم. البته این با همه ضررهایی که دارد یک نفع هم دارد. آن کتاب‌ها از ممیزی در امان می‌مانند. افرادی هستند که زندان و جرم را می‌پذیرند و کتاب‌هایی که موفق به دریافت مجوز نمی‌شوند را، مثل «درازنای شب» من، به قیمت بالاتر منتشر کرده و می‌فروشند. در این وضعیت، کتاب نویسنده را به خواننده می‌رسانند. اما خب متاسفانه حق مادی نویسنده پرداخت نمی‌شود. مثل چاقوی دولبه می‌ماند که هم می‌توان با آن جان آدمی را نجات داد و هم جان کسی را گرفت... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.