|

پیامدهای توافقی دوجانبه برای بحرانی چندجانبه

سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه و مولود چاووش اوغلو، همتای ترکی‌اش، چهارشنبه گذشته در آنتالیا دیدار کردند. هرچند فضای این دیدار مثبت به نظر می‌رسید‌ اما محتوای جلسه به اتاق‌های بسته بین دو بازیکن برجسته بین‌المللی در قلمرو سوریه محدود می‌شد.
آنچه در این میان مشخص و آشکار است، توافق دو کشور بر سر ایجاد منطقه عاری از سلاح در استان ادلب در شمال غربی سوریه است، بدون اینکه از نقشه، محدوده و سازوکار مدیریت آن اطلاعی در دست باشد؛ به‌ویژه اینکه سخنان اعلام‌شده‌ دو وزیر به روابط تجاری دو کشور و موضع‌گیری‌های سیاسی آنها در شماری از پرونده‌ها، از جمله جلوگیری از جنگ و حفظ آرامش در حومه ادلب، محدود بود. این در حالی است که مسکو اصرار دارد تمام کمک‌های بشردوستانه به سوریه باید از طریق گذرگاه‌های قانونی که در کنترل دولت دمشق است، انتقال یابد.
در‌همین‌حال، توجه تمام طرف‌هایی ذی‌مدخل در بحران سوریه، به نتایج جلسه آینده شورای امنیت سازمان ملل متحد که قرار است در دهم ماه جولای جاری به‌منظور اجرای قطع‌نامه شماره ۲۲۵۴ مورخ ۱۸ دسامبر ۲۰۱۵ برگزار شود، معطوف شده است. هدف از این نشست، برقراری آتش‌بس و تلاش برای دستیابی به یک راه‌حل سیاسی در سوریه است تا زمینه انتقال کمک‌های بشردوستانه از طریق گذرگاه مرزی باب‌الهوی به سوریه فراهم شود.
تردیدی نیست که عدم استفاده روسیه از حق «وتو» در برابر این تصمیم، نشان‌دهنده موفقیت و احتمال دستیابی به یک راه‌حل یا رسیدن به توافق آمریکایی-روسی بوده و نشانه‌ای از بازگشت جدی به روابط واشنگتن و مسکو خواهد بود. هرچند روابط روسیه و آمریکا در چند ماه گذشته شاهد تنش و سردی بود اما به نظر می‌رسد که نشست سران دو کشور در ژنو در ۱۶ ژوئن گذشته منجر به کاهش تنش‌ها شده است.
از سوی دیگر، ناظران به ایجاد منطقه امن مورد نظر که احتمالا همان منطقه کاهش تنش که در سال ۲۰۱۹ ایجاد شد، خواهد بود، اطمینان چندانی ندارند، زیرا از زمان آشکارشدن نشانه‌های حل‌وفصل، تحرکات نظامی و تهدید به آغاز جنگ، کاهش نیافته است. این در حالی است که طرف‌های درگیر در جنگ سوریه با وجود آرامش موقتی که در‌حال‌حاضر مناطق پرتنش شمال غربی سوریه را در برگرفته است، در مورد احتمال وقوع یک نبرد سرنوشت‌ساز دیگری صحبت می‌کنند. آنها خاطرنشان می‌کنند که نشست لاوروف-چاووش اوغلو، چیزی بیشتر از یک جلسه مشورتی با هدف آمادگی برای اجلاس آستانه که قرار است از ششم تا هشتم ماه جولای جاری در شهر «نورسلطان»، پایتخت قزاقستان برگزار شود، نیست.
جاده بین شمال و غرب سوریه
در‌همین‌حال، انتظار می‌رود با توجه به توافق‌نامه مارس ۲۰۲۰ مسکو، منطقه خالی از حضور نظامی برای ایجاد یک «راهرو امن» در امتداد جاده بین‌المللی «ام ۴» باشد که استان حلب در شمال سوریه را به استان لاذقیه در غرب آن کشور متصل می‌کند. طول این جاده که از منطقه اریحا در استان ادلب تا لاذقیه امتداد دارد، ۹۸ کیلومتر است و همه طرف‌های درگیر در بحران سوریه در تلاش برای دستیابی به این جاده هستند. این جاده که به‌عنوان مسیر استراتژیک و اقتصادی برای سوریه محسوب می‌شود و به دلیل اینکه حلب، (بزرگ‌ترین شهر صنعتی سوریه) را به بندر لاذقیه وصل می‌کند و شماری از کشورهای منطقه مانند عراق را به مدیترانه پیوند می‌دهد، از اهمیت بسیاری در سطح محلی و بین‌المللی برخوردار است؛ بنابراین بعید به نظر می‌رسد که روس‌ها به‌راحتی دست از کنترل این جاده بردارند.
در چنین شرایطی، مسکو و آنکارا توافق کردند برای دستیابی به نفوذ بیشتر در شمال سوریه، حمایت خود را از گروه‌های وابسته به خود افزایش دهند تا زمینه رسیدگی به پرونده‌های درگیری در قسمت‌های شرقی و غربی شمال سوریه فراهم شود. به‌همین‌ترتیب، روسیه از ارتش سوریه در کارزار خود برای به‌دست‌آوردن استان ادلب حمایت می‌کند، در حالی ترکیه به حمایت سیاسی و نظامی مخالفان بشار اسد می‌پردازد.
از سوی دیگر، تهدید رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه به ایجاد پایگاه نظامی در آذربایجان، باعث ایجاد تنش میان مسکو و آنکارا شد و خشم کرملین را برانگیخت و روسیه با صدور بیانیه‌ای بر اهمیت امنیت منطقه‌ای خود تأکید کرد. اما دو کشور در ارتباط با بخش شرقی شمال سوریه، هماهنگی بیشتری دارند؛ به‌ویژه اینکه مسکو سعی می‌کند از وقوع هرگونه تنش و درگیری بین کُردها و تُرک‌ها جلوگیری کند.
بدین ترتیب، می‌توان گفت که مذاکرات بین کشورهای روسیه و ترکیه که درصدد حل‌وفصل بحران سوریه هستند، به دلیل تنش‌هایی که میان آنها در صحنه‌های درگیری‌ها ادامه دارد، بعید است که به نتیجه و توافقی منتهی شود. به‌عبارت‌دیگر، از آنجا که تضاد منافع منطقه‌ای و بین‌المللی در قلمرو سوریه به پایان نرسیده است؛ بنابراین، دستیابی به یک راه‌حل سیاسی به‌منظور پایان‌دادن به بحران جنگ در سوریه، غیرممکن خواهد بود.
منبع: ایندیپندنت
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه و مولود چاووش اوغلو، همتای ترکی‌اش، چهارشنبه گذشته در آنتالیا دیدار کردند. هرچند فضای این دیدار مثبت به نظر می‌رسید‌ اما محتوای جلسه به اتاق‌های بسته بین دو بازیکن برجسته بین‌المللی در قلمرو سوریه محدود می‌شد.
آنچه در این میان مشخص و آشکار است، توافق دو کشور بر سر ایجاد منطقه عاری از سلاح در استان ادلب در شمال غربی سوریه است، بدون اینکه از نقشه، محدوده و سازوکار مدیریت آن اطلاعی در دست باشد؛ به‌ویژه اینکه سخنان اعلام‌شده‌ دو وزیر به روابط تجاری دو کشور و موضع‌گیری‌های سیاسی آنها در شماری از پرونده‌ها، از جمله جلوگیری از جنگ و حفظ آرامش در حومه ادلب، محدود بود. این در حالی است که مسکو اصرار دارد تمام کمک‌های بشردوستانه به سوریه باید از طریق گذرگاه‌های قانونی که در کنترل دولت دمشق است، انتقال یابد.
در‌همین‌حال، توجه تمام طرف‌هایی ذی‌مدخل در بحران سوریه، به نتایج جلسه آینده شورای امنیت سازمان ملل متحد که قرار است در دهم ماه جولای جاری به‌منظور اجرای قطع‌نامه شماره ۲۲۵۴ مورخ ۱۸ دسامبر ۲۰۱۵ برگزار شود، معطوف شده است. هدف از این نشست، برقراری آتش‌بس و تلاش برای دستیابی به یک راه‌حل سیاسی در سوریه است تا زمینه انتقال کمک‌های بشردوستانه از طریق گذرگاه مرزی باب‌الهوی به سوریه فراهم شود.
تردیدی نیست که عدم استفاده روسیه از حق «وتو» در برابر این تصمیم، نشان‌دهنده موفقیت و احتمال دستیابی به یک راه‌حل یا رسیدن به توافق آمریکایی-روسی بوده و نشانه‌ای از بازگشت جدی به روابط واشنگتن و مسکو خواهد بود. هرچند روابط روسیه و آمریکا در چند ماه گذشته شاهد تنش و سردی بود اما به نظر می‌رسد که نشست سران دو کشور در ژنو در ۱۶ ژوئن گذشته منجر به کاهش تنش‌ها شده است.
از سوی دیگر، ناظران به ایجاد منطقه امن مورد نظر که احتمالا همان منطقه کاهش تنش که در سال ۲۰۱۹ ایجاد شد، خواهد بود، اطمینان چندانی ندارند، زیرا از زمان آشکارشدن نشانه‌های حل‌وفصل، تحرکات نظامی و تهدید به آغاز جنگ، کاهش نیافته است. این در حالی است که طرف‌های درگیر در جنگ سوریه با وجود آرامش موقتی که در‌حال‌حاضر مناطق پرتنش شمال غربی سوریه را در برگرفته است، در مورد احتمال وقوع یک نبرد سرنوشت‌ساز دیگری صحبت می‌کنند. آنها خاطرنشان می‌کنند که نشست لاوروف-چاووش اوغلو، چیزی بیشتر از یک جلسه مشورتی با هدف آمادگی برای اجلاس آستانه که قرار است از ششم تا هشتم ماه جولای جاری در شهر «نورسلطان»، پایتخت قزاقستان برگزار شود، نیست.
جاده بین شمال و غرب سوریه
در‌همین‌حال، انتظار می‌رود با توجه به توافق‌نامه مارس ۲۰۲۰ مسکو، منطقه خالی از حضور نظامی برای ایجاد یک «راهرو امن» در امتداد جاده بین‌المللی «ام ۴» باشد که استان حلب در شمال سوریه را به استان لاذقیه در غرب آن کشور متصل می‌کند. طول این جاده که از منطقه اریحا در استان ادلب تا لاذقیه امتداد دارد، ۹۸ کیلومتر است و همه طرف‌های درگیر در بحران سوریه در تلاش برای دستیابی به این جاده هستند. این جاده که به‌عنوان مسیر استراتژیک و اقتصادی برای سوریه محسوب می‌شود و به دلیل اینکه حلب، (بزرگ‌ترین شهر صنعتی سوریه) را به بندر لاذقیه وصل می‌کند و شماری از کشورهای منطقه مانند عراق را به مدیترانه پیوند می‌دهد، از اهمیت بسیاری در سطح محلی و بین‌المللی برخوردار است؛ بنابراین بعید به نظر می‌رسد که روس‌ها به‌راحتی دست از کنترل این جاده بردارند.
در چنین شرایطی، مسکو و آنکارا توافق کردند برای دستیابی به نفوذ بیشتر در شمال سوریه، حمایت خود را از گروه‌های وابسته به خود افزایش دهند تا زمینه رسیدگی به پرونده‌های درگیری در قسمت‌های شرقی و غربی شمال سوریه فراهم شود. به‌همین‌ترتیب، روسیه از ارتش سوریه در کارزار خود برای به‌دست‌آوردن استان ادلب حمایت می‌کند، در حالی ترکیه به حمایت سیاسی و نظامی مخالفان بشار اسد می‌پردازد.
از سوی دیگر، تهدید رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه به ایجاد پایگاه نظامی در آذربایجان، باعث ایجاد تنش میان مسکو و آنکارا شد و خشم کرملین را برانگیخت و روسیه با صدور بیانیه‌ای بر اهمیت امنیت منطقه‌ای خود تأکید کرد. اما دو کشور در ارتباط با بخش شرقی شمال سوریه، هماهنگی بیشتری دارند؛ به‌ویژه اینکه مسکو سعی می‌کند از وقوع هرگونه تنش و درگیری بین کُردها و تُرک‌ها جلوگیری کند.
بدین ترتیب، می‌توان گفت که مذاکرات بین کشورهای روسیه و ترکیه که درصدد حل‌وفصل بحران سوریه هستند، به دلیل تنش‌هایی که میان آنها در صحنه‌های درگیری‌ها ادامه دارد، بعید است که به نتیجه و توافقی منتهی شود. به‌عبارت‌دیگر، از آنجا که تضاد منافع منطقه‌ای و بین‌المللی در قلمرو سوریه به پایان نرسیده است؛ بنابراین، دستیابی به یک راه‌حل سیاسی به‌منظور پایان‌دادن به بحران جنگ در سوریه، غیرممکن خواهد بود.
منبع: ایندیپندنت

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.