|

طرح‌واره فساد

من کامیار فراهانی، دانشجوی ترم دوم مهندسی شهرسازی هستم. سال گذشته مقالاتی در باب انتقاد از شرایط نابسامان آموزش‌وپرورش منتشر کردم. در انتخابات امسال من هم به‌عنوان یک دانشجو، یعنی مهم‌ترین قشر یک جامعه، مناظرات بین کاندیداها را دنبال می‌کردم و شنونده وعده‌هایی بودم که در دولت‌های پیشین نیز به گوش رسیده بود، ولی به چشم دیده نشد:
_ ساخت یک میلیون مسکن در سال
_ آزاد‌شدن واردات خودرو
- ارائه کارت اعتباری به اقشار پایین جامعه
_ تک‌رقمی‌کردن تورم
_ ایجاد یک میلیون شغل در سال.
و حالا از همه جالب‌تر آن ست که تک‌تک این کاندیدا‌های عزیز دغدغه مشترک نابودی فساد در کشورمان را دارند، ولی باید بگویم قدم اول برای ایجاد فساد از همین‌جا برداشته می‌شود که هیچ‌یک از این عزیزان هیچ دغدغه‌ای درباره مسائل آموزشی، فرهنگی و جامعه‌سازی این کشور ندارند و فقط برای شنیده‌شدن از آسیب‌های اقتصادی‌ای که مردم عزیزمان در این چند سال اخیر با آن روبه‌رو بودند، استفاده کردند. ما در این مناظرات هر نوع وعده‌ای و هر موضوعی را شنیدیم به‌جز مهم‌ترین مسائل کشورمان یعنی بهبود شرایط آموزشی و گسترش حقوق دانش‌آموزان و دانشجویان، استفاده از نیروی جوان در کابینه دولت و جلوگیری از آسیب‌های اجتماعی. در ترم گذشته ما در میان دروسمان مبحثی داشتیم تحت عنوان «جامعه‌شناسی شهری» که دقیقا موضوع فساد و گسترش آن در جامعه را بازگو می‌کرد و من به همراه تعدادی از دانشجوهای دیگر، درباره این موضوع به تحقیق و پژوهش پرداختیم. طبق پژوهش‌های ما، ریشه فساد در هر جامعه از تفکر وندالیسم نشئت می‌گیرد؛ یعنی تمایل به تخریب آگاهانه، خودخواسته و ارادی، انتقام از مردم جامعه که با جرائمی همچون قتل، تجاوز، دزدی، نقض حقوق بشر و... بروز پیدا می‌کند. بر اساس نتایج رگرسیون، مهم‌ترین عوامل ایجاد و گسترش تفکرات وندالیسمی، حقوق نابرابر در اجتماع، نابسامانی خانوادگی، عدم رسیدگی سیستم آموزشی کشور به کودکان و نوجوانان، شرایط و محیط نا‌مناسب زندگی افراد، سرکوب‌کردن اقشار فقیر جامعه و همچنین فرایند صنعتی‌شدن و گسترش شهرنشینی است.
طبیعتا برای ما سؤال ایجاد می‌شود که در حال حاضر در جامعه ما وندال‌ها به چه صورت عمل می‌کنند؟ وندال‌ها در جامعه ما به دو گروه تقسیم شده‌اند؛ گروه اول وندال‌ها شامل افرادی است که مرتکب جرائم کیفری شده و با سرکوب‌شدن، طرد‌شدن از جامعه و با پر‌کردن زندان‌های کانون اصلاح و تربیت و... به شکل موقت از فضای جامعه حذف شده‌اند و این یعنی پاک‌کردن صورت‌مسئله که حقیقتا تاکنون هیچ تأثیری نداشته است؛ زیرا هنوز هم دزدی، زورگیری، تجاوز و... در جامعه ما انجام می‌‌شود. گروه دوم، وندال‌هایی هستند که در گذر زمان در ظاهر متمدن‌تر و پیشرفته‌تر شدند و از سوی خود ما هویت و قدرت گرفته و حتی تبدیل به الگوهایی برای جامعه ما شده‌اند و با روش‌های جدیدتری شروع به آسیب‌رسانی به بدنه جامعه و همچنین اقتصاد کشور و اختلاس‌های چندمیلیاردی و... کرده‌اند. از دید علم روان‌شناسی، این تفکر افراد است که عملکرد آنها را می‌سازد. حال سؤال اینجاست که آیا برای تفکر و ذهنیت بیمارگونه یک وندال، زندانی‌کردن یا حذف‌ او از فضای جامعه، تفکرات و ذهنیت او را بهبود می‌بخشد؟ یا فساد را در جامعه کاهش می‌دهد؟ داستایوفسکی در یکی از آثارش می‌گوید: «اگر شما گیوتین را به جلو صحنه آورده‌اید و آن را با این شادمانی و افتخار افراشته و به آسمان رسانده‌اید، فقط برای این است که بریدن سر از همه کار آسان‌تر است و پروردن اندیشه در سر از همه کار دشوارتر».
پس ما برای ریشه‌کن‌کردن فساد در جامعه نیازمند ایجاد اندیشه‌ایم. چه کسانی می‌توانند در جامعه اندیشه‌های نو خلق کنند؟ «جامعه‌شناسان، دانشجویان و جوانان». جامعه‌شناس‌ها را وارد آموزش‌وپرورش، قوه قضائی و مدیریت دانشگاه‌ها کنیم. در کشور به‌جای تمرکز بر روش‌های کنترلی به حمایت و ایجاد شغل برای جامعه‌شناسان بپردازیم. یک قاضی بر اساس قانون از پیش تعیین‌شده و بر اساس شواهدی که امروز می‌بیند، حکم صادر می‌کند؛ ولی یک جامعه‌شناس ریشه اتفاق را از گذشته بررسی، در زمان حال مورد پرسش و برای آینده اقدام به پیشگیری می‌کند. حال جالب اینجاست که درآمد یک جامعه‌شناس از یک سوپرمارکت کمتر است. دانشجو به علت درگیربودن با فضای جامعه، درک بهتری نسبت به نیاز جوانان دارد. اگر از دغدغه فیلتر‌کردن اپلیکیشن‌های جهانی خارج شویم و یک سامانه درست آموزش آنلاین برای دانشگاه‌ها ایجاد کنیم، قطعا دانشجوهای ما می‌توانند تحولی در فرهنگ و تمدن ایران عزیزمان ایجاد کرده و با جهان بیرون ارتباط برقرار کنند. همچنین دگر‌اندیشی، داشتن باور‌های متفاوت و تابو‌شکنی از خاصیت دانشجو است که می‌تواند بدون الگوبرداری از غرب، ساختار‌های فرهنگی کهنه را فروریخته و ساختار‌های نوینی را ابداع کند. شرایط نامناسب دانشگاه‌ها، مدیریت ناشایست، شهریه متغیر دانشگاه‌ها و شرایط مالی نامناسب دانشجویان نه‌تنها باعث انصراف آنها از ادامه تحصیل که حتی سبب ناامیدی آنها از ادامه زندگی شده است. چند روز پیش خبر ناگوار خودکشی یکی از دانشجویان در دانشگاه فردوسی مشهد وجودمان را لرزاند. ریشه این واقعه تکان‌دهنده را باید در عملکرد همان مسئولان دانشگاه جست‌وجو کرد که سعی داشتند این موضوع را در فضای دانشگاه پنهان کنند. همچنین رئیس‌جمهور منتخب می‌تواند در درصد بالایی از اقداماتش و همچنین در کابینه خود از نیروی جوان استفاده کند. با آسان‌کردن قبولی دانشگاه آنان را به تحصیل تشویق کند‌. استعداد‌ها و توانایی‌هایشان را در کابینه دولت به کار ببرد تا به‌جای خوراندن امید به آنها، از آنها به‌عنوان سرمایه ملی استفاده کند.
من کامیار فراهانی، دانشجوی ترم دوم مهندسی شهرسازی هستم. سال گذشته مقالاتی در باب انتقاد از شرایط نابسامان آموزش‌وپرورش منتشر کردم. در انتخابات امسال من هم به‌عنوان یک دانشجو، یعنی مهم‌ترین قشر یک جامعه، مناظرات بین کاندیداها را دنبال می‌کردم و شنونده وعده‌هایی بودم که در دولت‌های پیشین نیز به گوش رسیده بود، ولی به چشم دیده نشد:
_ ساخت یک میلیون مسکن در سال
_ آزاد‌شدن واردات خودرو
- ارائه کارت اعتباری به اقشار پایین جامعه
_ تک‌رقمی‌کردن تورم
_ ایجاد یک میلیون شغل در سال.
و حالا از همه جالب‌تر آن ست که تک‌تک این کاندیدا‌های عزیز دغدغه مشترک نابودی فساد در کشورمان را دارند، ولی باید بگویم قدم اول برای ایجاد فساد از همین‌جا برداشته می‌شود که هیچ‌یک از این عزیزان هیچ دغدغه‌ای درباره مسائل آموزشی، فرهنگی و جامعه‌سازی این کشور ندارند و فقط برای شنیده‌شدن از آسیب‌های اقتصادی‌ای که مردم عزیزمان در این چند سال اخیر با آن روبه‌رو بودند، استفاده کردند. ما در این مناظرات هر نوع وعده‌ای و هر موضوعی را شنیدیم به‌جز مهم‌ترین مسائل کشورمان یعنی بهبود شرایط آموزشی و گسترش حقوق دانش‌آموزان و دانشجویان، استفاده از نیروی جوان در کابینه دولت و جلوگیری از آسیب‌های اجتماعی. در ترم گذشته ما در میان دروسمان مبحثی داشتیم تحت عنوان «جامعه‌شناسی شهری» که دقیقا موضوع فساد و گسترش آن در جامعه را بازگو می‌کرد و من به همراه تعدادی از دانشجوهای دیگر، درباره این موضوع به تحقیق و پژوهش پرداختیم. طبق پژوهش‌های ما، ریشه فساد در هر جامعه از تفکر وندالیسم نشئت می‌گیرد؛ یعنی تمایل به تخریب آگاهانه، خودخواسته و ارادی، انتقام از مردم جامعه که با جرائمی همچون قتل، تجاوز، دزدی، نقض حقوق بشر و... بروز پیدا می‌کند. بر اساس نتایج رگرسیون، مهم‌ترین عوامل ایجاد و گسترش تفکرات وندالیسمی، حقوق نابرابر در اجتماع، نابسامانی خانوادگی، عدم رسیدگی سیستم آموزشی کشور به کودکان و نوجوانان، شرایط و محیط نا‌مناسب زندگی افراد، سرکوب‌کردن اقشار فقیر جامعه و همچنین فرایند صنعتی‌شدن و گسترش شهرنشینی است.
طبیعتا برای ما سؤال ایجاد می‌شود که در حال حاضر در جامعه ما وندال‌ها به چه صورت عمل می‌کنند؟ وندال‌ها در جامعه ما به دو گروه تقسیم شده‌اند؛ گروه اول وندال‌ها شامل افرادی است که مرتکب جرائم کیفری شده و با سرکوب‌شدن، طرد‌شدن از جامعه و با پر‌کردن زندان‌های کانون اصلاح و تربیت و... به شکل موقت از فضای جامعه حذف شده‌اند و این یعنی پاک‌کردن صورت‌مسئله که حقیقتا تاکنون هیچ تأثیری نداشته است؛ زیرا هنوز هم دزدی، زورگیری، تجاوز و... در جامعه ما انجام می‌‌شود. گروه دوم، وندال‌هایی هستند که در گذر زمان در ظاهر متمدن‌تر و پیشرفته‌تر شدند و از سوی خود ما هویت و قدرت گرفته و حتی تبدیل به الگوهایی برای جامعه ما شده‌اند و با روش‌های جدیدتری شروع به آسیب‌رسانی به بدنه جامعه و همچنین اقتصاد کشور و اختلاس‌های چندمیلیاردی و... کرده‌اند. از دید علم روان‌شناسی، این تفکر افراد است که عملکرد آنها را می‌سازد. حال سؤال اینجاست که آیا برای تفکر و ذهنیت بیمارگونه یک وندال، زندانی‌کردن یا حذف‌ او از فضای جامعه، تفکرات و ذهنیت او را بهبود می‌بخشد؟ یا فساد را در جامعه کاهش می‌دهد؟ داستایوفسکی در یکی از آثارش می‌گوید: «اگر شما گیوتین را به جلو صحنه آورده‌اید و آن را با این شادمانی و افتخار افراشته و به آسمان رسانده‌اید، فقط برای این است که بریدن سر از همه کار آسان‌تر است و پروردن اندیشه در سر از همه کار دشوارتر».
پس ما برای ریشه‌کن‌کردن فساد در جامعه نیازمند ایجاد اندیشه‌ایم. چه کسانی می‌توانند در جامعه اندیشه‌های نو خلق کنند؟ «جامعه‌شناسان، دانشجویان و جوانان». جامعه‌شناس‌ها را وارد آموزش‌وپرورش، قوه قضائی و مدیریت دانشگاه‌ها کنیم. در کشور به‌جای تمرکز بر روش‌های کنترلی به حمایت و ایجاد شغل برای جامعه‌شناسان بپردازیم. یک قاضی بر اساس قانون از پیش تعیین‌شده و بر اساس شواهدی که امروز می‌بیند، حکم صادر می‌کند؛ ولی یک جامعه‌شناس ریشه اتفاق را از گذشته بررسی، در زمان حال مورد پرسش و برای آینده اقدام به پیشگیری می‌کند. حال جالب اینجاست که درآمد یک جامعه‌شناس از یک سوپرمارکت کمتر است. دانشجو به علت درگیربودن با فضای جامعه، درک بهتری نسبت به نیاز جوانان دارد. اگر از دغدغه فیلتر‌کردن اپلیکیشن‌های جهانی خارج شویم و یک سامانه درست آموزش آنلاین برای دانشگاه‌ها ایجاد کنیم، قطعا دانشجوهای ما می‌توانند تحولی در فرهنگ و تمدن ایران عزیزمان ایجاد کرده و با جهان بیرون ارتباط برقرار کنند. همچنین دگر‌اندیشی، داشتن باور‌های متفاوت و تابو‌شکنی از خاصیت دانشجو است که می‌تواند بدون الگوبرداری از غرب، ساختار‌های فرهنگی کهنه را فروریخته و ساختار‌های نوینی را ابداع کند. شرایط نامناسب دانشگاه‌ها، مدیریت ناشایست، شهریه متغیر دانشگاه‌ها و شرایط مالی نامناسب دانشجویان نه‌تنها باعث انصراف آنها از ادامه تحصیل که حتی سبب ناامیدی آنها از ادامه زندگی شده است. چند روز پیش خبر ناگوار خودکشی یکی از دانشجویان در دانشگاه فردوسی مشهد وجودمان را لرزاند. ریشه این واقعه تکان‌دهنده را باید در عملکرد همان مسئولان دانشگاه جست‌وجو کرد که سعی داشتند این موضوع را در فضای دانشگاه پنهان کنند. همچنین رئیس‌جمهور منتخب می‌تواند در درصد بالایی از اقداماتش و همچنین در کابینه خود از نیروی جوان استفاده کند. با آسان‌کردن قبولی دانشگاه آنان را به تحصیل تشویق کند‌. استعداد‌ها و توانایی‌هایشان را در کابینه دولت به کار ببرد تا به‌جای خوراندن امید به آنها، از آنها به‌عنوان سرمایه ملی استفاده کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.