|

خاطرات «زیباری» از 10 سال وزارت خارجه

دیدار با امیر کویت

منبع: الحیات . مترجم: محمد‌علی عسگری

گفت موضع‌گیری‌های من متناسب است حتی زمانی که ایران از بحرین چیزهایی می‌خواست شما آشکارا می‌گفتید که با این مخالف هستید یا آن یکی جایز نیست. من به او گفتم جناب پادشاه دوتا مطلب را یادآوری می‌کنم که دومی‌اش خوشایند نیست. شما در ابتدای کارم دو نصیحت به من کردید یکی اینکه قومیت خودم را فراموش کنم و فقط برای عراق کار کنم و این توصیه ارزشمندی بود. اما می‌ترسم از دومی دلخور شوید. گفت بگو. اضافه کردم که من نصیحت اول شما را گوش کردم ولی نصیحت دوم را نمی‌توانم بپذیرم. پرسید: آن چه بود؟ گفتم شما نصیحت کردید اعراب را جدی نگیر ولی من جدی گرفتم و همین مساله است که ما را به اینجا رسانده و اکنون می‌خواهیم میزبانی سران کشورهای عرب را برعهده‌ بگیریم که اگر جدی نگرفته بودم نمی‌توانستیم. به من گفت: درست است، حق با توست. واقعیت این است که بحرین بیش از هر کشور عرب دیگر می‌فهمید. در همه نشست‌های عربی در کنار عراق بوده و موضع ممتازی می‌گرفت، هرچه را ما درخواست می‌کردیم پاسخ مثبت می‌داد.
رابطه شما با شیخ صباح‌الاحمد، امیر کویت چگونه بود؟
شیخ صباح‌الاحمد، امیر کویت یکی از رهبران برجسته عرب و ثروتمندانشان است. من او را شیخ دیپلمات عرب می‌دانم به‌خاطر برنامه و جسارتش در مسایلی که در کنفرانس‌ها مطرح می‌کند و علاقه‌ای که به حضور در آنها دارد. در یکی از این کنفرانس‌ها من گفتم جناب امیر تاکنون شما پنج‌درصد از سهم نفت عراق را طبق قطعنامه‌های سازمان ملل گرفته‌اید. آیا بودجه کویت به چنین درآمدی نیاز دارد؟ اگر زمان صدام بود چه اتفاقی می‌افتاد. درست است که عراق یکسری تعهدات بین‌المللی دارد و ما به آنها پایبند هستیم اما به‌عنوان یک ابتکار حسن‌نیت و برادرانه از شما می‌خواهم... حرف‌هایم را با شوخی قطع کرد و گفت: آیا سابقه داشته کسی را ببینی که بدون زحمت چنین پولی به‌سراغش بیاید و آن را رد کند؟
امیر کویت یکی از کسانی بود که به‌شدت نسبت به مقاصد آمریکایی‌ها در سرنگونی صدام تردید داشت. پیش از جنگ، این ریسک بزرگی برای کویت بود که به آن لشکر اجازه عبور از کشورش را بدهد. ما هم که در جمع اپوزیسیون بودیم نسبت به مقاصد آمریکایی‌ها و میزان جدی‌بودنشان تردید داشتیم. دکتر محمدالصباح، وزیرخارجه کویت یک‌بار برای من تعریف کرد که پیش از شروع جنگ چه مسایل و چه تماس‌هایی برقرار بوده است. گفت دیک چنی، معاون رییس‌جمهور آمریکا و گروهش پیش از اتمام سال 2002 به کشورهای عرب سفر کردند تا شرایط را برای تصمیم‌گیری درباره جنگ آماده کنند. چنی به کویت رسیده و آنجا شیخ صباح‌الاحمد از جدی‌بودن آمریکایی‌ها در سرنگونی صدام می‌پرسد. کویتی‌ها آرزویشان این بود که صدام به هر وسیله‌ای شده سرنگون شود. چون او به کویت تجاوز کرده بود و مادامی که وجود داشت کویتی‌ها احساس امنیت نمی‌کردند. شیخ صباح نسبت به جدیت آمریکایی‌ها تردید داشت. چنی بلند می‌شود تا صندلی و جایش را عوض کند. بعد می‌گوید: من نگران جدیت آمریکایی‌ها نیستم بلکه بیشتر نگران کشور شما هستم که چطور زیر بار سنگین این‌همه تجهیزات نظامی که به اینجا می‌آید غرق خواهد شد. در همه کنفرانس‌ها و نشست‌ها، امیر کویت یکی از حامیان عراق بود. حتی در کنفرانس سرت مشاجره آشکاری بین امیر کویت و قذافی درگرفت. شیخ صباح به او گفت: برادر معمر من میکروفن را نمی‌بندم تا شما به عراق قول بدهید که در کنفرانس بغداد مشارکت می‌کنید چون رییس کنفرانس هستید. قذافی به او گفت: خدا بزرگ است. شیخ صباح گفت او در نخستین جلسه کنفرانس (نشست مقدماتی وزرای خارجه) شرکت خواهد کرد، دیگران می‌خواهند بیایند و می‌خواهند نیایند. عربستان سعودی نماینده دایمی خود را فرستاد. بحرین وزیرخارجه‌اش را فرستاد. قطر نماینده دایمی‌اش را فرستاد و عمان نفر سوم در دولتش را فرستاد.
رابطه شما با اردن چگونه بود؟
من خودم را تا حدودی اردنی می‌دانم چون در این کشور با بورسیه پادشاه اردن درس خوانده‌ام. من میهمان ملک حسین بودم و در بسیاری از مسایل مدیون او هستم و خودم را یکی از دوستان خاندان سلطنتی اردن می‌دانم، حتی ما با هم نامه‌نگاری می‌کنیم و عکس‌های خانوادگی‌مان را ردوبدل می‌کنیم. من ده‌هابار ملک عبدالله دوم را زیارت کرده‌ام. از او می‌خواستم بین ما و ملک عبدالله‌بن‌عبدالعزیز وساطت کند. هربار به من می‌گفت: «موفق نشدم، ولی تلاش خواهم کرد.» اردنی‌ها پیرامون بازگشایی سفارتشان در بغداد و اعزام سفیر تردید داشتند. هنوز نتایج انتخابات تعیین ‌نشده بود. من به مالکی پیشنهاد کردم سفری به کشورهای عربی بکنیم. در سال 2010 او هنوز نخست‌وزیرموقت بود. به اردن رفتیم. من به ملک عبدالله گفتم سال‌ها می‌گذرد و شما همچنان به تغییر چهره‌های سیاسی در عراق چشم دوخته‌اید. اما چلبی، جعفری، مالکی و زیباری چهره‌هایی هستند که هرگز تغییر نمی‌کنند! حتی دولت جدیدی هم اگر تشکیل شود اینها حضور خواهند داشت، چه شما دوست داشته باشید و چه نه! ملک عبدالله از خنده داشت می‌ترکید.
ملک عبدالله دوم یکی از حامیان همیشگی عراق بود. ولی ما به‌خاطر سوءرفتار اردن با عراقی‌ها از او گلایه داشتیم. به‌خصوص سازمان اطلاعات اردن در فرودگاه‌ها برخوردهای خوبی نداشت. البته پادشاه همیشه دخالت و کمکمان می‌کرد. من تلاش کردم به اردن کمک کرده و توافقنامه‌ای را برای فروش نفت ارزان به آنها امضا کنیم.
ادامه دارد
گفت موضع‌گیری‌های من متناسب است حتی زمانی که ایران از بحرین چیزهایی می‌خواست شما آشکارا می‌گفتید که با این مخالف هستید یا آن یکی جایز نیست. من به او گفتم جناب پادشاه دوتا مطلب را یادآوری می‌کنم که دومی‌اش خوشایند نیست. شما در ابتدای کارم دو نصیحت به من کردید یکی اینکه قومیت خودم را فراموش کنم و فقط برای عراق کار کنم و این توصیه ارزشمندی بود. اما می‌ترسم از دومی دلخور شوید. گفت بگو. اضافه کردم که من نصیحت اول شما را گوش کردم ولی نصیحت دوم را نمی‌توانم بپذیرم. پرسید: آن چه بود؟ گفتم شما نصیحت کردید اعراب را جدی نگیر ولی من جدی گرفتم و همین مساله است که ما را به اینجا رسانده و اکنون می‌خواهیم میزبانی سران کشورهای عرب را برعهده‌ بگیریم که اگر جدی نگرفته بودم نمی‌توانستیم. به من گفت: درست است، حق با توست. واقعیت این است که بحرین بیش از هر کشور عرب دیگر می‌فهمید. در همه نشست‌های عربی در کنار عراق بوده و موضع ممتازی می‌گرفت، هرچه را ما درخواست می‌کردیم پاسخ مثبت می‌داد.
رابطه شما با شیخ صباح‌الاحمد، امیر کویت چگونه بود؟
شیخ صباح‌الاحمد، امیر کویت یکی از رهبران برجسته عرب و ثروتمندانشان است. من او را شیخ دیپلمات عرب می‌دانم به‌خاطر برنامه و جسارتش در مسایلی که در کنفرانس‌ها مطرح می‌کند و علاقه‌ای که به حضور در آنها دارد. در یکی از این کنفرانس‌ها من گفتم جناب امیر تاکنون شما پنج‌درصد از سهم نفت عراق را طبق قطعنامه‌های سازمان ملل گرفته‌اید. آیا بودجه کویت به چنین درآمدی نیاز دارد؟ اگر زمان صدام بود چه اتفاقی می‌افتاد. درست است که عراق یکسری تعهدات بین‌المللی دارد و ما به آنها پایبند هستیم اما به‌عنوان یک ابتکار حسن‌نیت و برادرانه از شما می‌خواهم... حرف‌هایم را با شوخی قطع کرد و گفت: آیا سابقه داشته کسی را ببینی که بدون زحمت چنین پولی به‌سراغش بیاید و آن را رد کند؟
امیر کویت یکی از کسانی بود که به‌شدت نسبت به مقاصد آمریکایی‌ها در سرنگونی صدام تردید داشت. پیش از جنگ، این ریسک بزرگی برای کویت بود که به آن لشکر اجازه عبور از کشورش را بدهد. ما هم که در جمع اپوزیسیون بودیم نسبت به مقاصد آمریکایی‌ها و میزان جدی‌بودنشان تردید داشتیم. دکتر محمدالصباح، وزیرخارجه کویت یک‌بار برای من تعریف کرد که پیش از شروع جنگ چه مسایل و چه تماس‌هایی برقرار بوده است. گفت دیک چنی، معاون رییس‌جمهور آمریکا و گروهش پیش از اتمام سال 2002 به کشورهای عرب سفر کردند تا شرایط را برای تصمیم‌گیری درباره جنگ آماده کنند. چنی به کویت رسیده و آنجا شیخ صباح‌الاحمد از جدی‌بودن آمریکایی‌ها در سرنگونی صدام می‌پرسد. کویتی‌ها آرزویشان این بود که صدام به هر وسیله‌ای شده سرنگون شود. چون او به کویت تجاوز کرده بود و مادامی که وجود داشت کویتی‌ها احساس امنیت نمی‌کردند. شیخ صباح نسبت به جدیت آمریکایی‌ها تردید داشت. چنی بلند می‌شود تا صندلی و جایش را عوض کند. بعد می‌گوید: من نگران جدیت آمریکایی‌ها نیستم بلکه بیشتر نگران کشور شما هستم که چطور زیر بار سنگین این‌همه تجهیزات نظامی که به اینجا می‌آید غرق خواهد شد. در همه کنفرانس‌ها و نشست‌ها، امیر کویت یکی از حامیان عراق بود. حتی در کنفرانس سرت مشاجره آشکاری بین امیر کویت و قذافی درگرفت. شیخ صباح به او گفت: برادر معمر من میکروفن را نمی‌بندم تا شما به عراق قول بدهید که در کنفرانس بغداد مشارکت می‌کنید چون رییس کنفرانس هستید. قذافی به او گفت: خدا بزرگ است. شیخ صباح گفت او در نخستین جلسه کنفرانس (نشست مقدماتی وزرای خارجه) شرکت خواهد کرد، دیگران می‌خواهند بیایند و می‌خواهند نیایند. عربستان سعودی نماینده دایمی خود را فرستاد. بحرین وزیرخارجه‌اش را فرستاد. قطر نماینده دایمی‌اش را فرستاد و عمان نفر سوم در دولتش را فرستاد.
رابطه شما با اردن چگونه بود؟
من خودم را تا حدودی اردنی می‌دانم چون در این کشور با بورسیه پادشاه اردن درس خوانده‌ام. من میهمان ملک حسین بودم و در بسیاری از مسایل مدیون او هستم و خودم را یکی از دوستان خاندان سلطنتی اردن می‌دانم، حتی ما با هم نامه‌نگاری می‌کنیم و عکس‌های خانوادگی‌مان را ردوبدل می‌کنیم. من ده‌هابار ملک عبدالله دوم را زیارت کرده‌ام. از او می‌خواستم بین ما و ملک عبدالله‌بن‌عبدالعزیز وساطت کند. هربار به من می‌گفت: «موفق نشدم، ولی تلاش خواهم کرد.» اردنی‌ها پیرامون بازگشایی سفارتشان در بغداد و اعزام سفیر تردید داشتند. هنوز نتایج انتخابات تعیین ‌نشده بود. من به مالکی پیشنهاد کردم سفری به کشورهای عربی بکنیم. در سال 2010 او هنوز نخست‌وزیرموقت بود. به اردن رفتیم. من به ملک عبدالله گفتم سال‌ها می‌گذرد و شما همچنان به تغییر چهره‌های سیاسی در عراق چشم دوخته‌اید. اما چلبی، جعفری، مالکی و زیباری چهره‌هایی هستند که هرگز تغییر نمی‌کنند! حتی دولت جدیدی هم اگر تشکیل شود اینها حضور خواهند داشت، چه شما دوست داشته باشید و چه نه! ملک عبدالله از خنده داشت می‌ترکید.
ملک عبدالله دوم یکی از حامیان همیشگی عراق بود. ولی ما به‌خاطر سوءرفتار اردن با عراقی‌ها از او گلایه داشتیم. به‌خصوص سازمان اطلاعات اردن در فرودگاه‌ها برخوردهای خوبی نداشت. البته پادشاه همیشه دخالت و کمکمان می‌کرد. من تلاش کردم به اردن کمک کرده و توافقنامه‌ای را برای فروش نفت ارزان به آنها امضا کنیم.
ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.