|

ارتباطات آقای پرزیدنت

قادر باستانی پژوهشگر ارتباطات و رسانه

امروز ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور منتخب است و همه وظیفه داریم، برای کاهش آلام مردم، به او کمک کنیم تا بتواند کشورمان را دست‌کم از نابسامانی اقتصادی به درآورد. او برای موفقیت، ابزارهای بسیاری در دست دارد و در عین حال با مشکلات و موانع بزرگی هم مواجه است. مهارت ارتباط با دیگران، می‌تواند داشته‌هایش را به نقطه قوت تبدیل و غلبه بر مشکلات و معضلات را ممکن کند. وظیفه خود می‌دانم، نکاتی را برای بهبود عملکرد ارتباطی آقای پرزیدنت بیان کنم.

نکته اول، حسن روحانی با اینکه مرد سخنوری است و ارتباط کلامی اثربخشی دارد، اما به لحاظ ارتباط میان‌فردی، ارتباط‌گریز بود و لابد بخش مهمی از ناکامی‌های دوران ریاست او، باید معلول همین نقصان باشد. اطرافیان رئیس‌جمهور اذعان دارند که روحانی، سخت ملاقات می‌دهد و حتی اطرافیان نزدیک هم برای ارتباط ‌راحت نیستند. شاید همین ارتباط‌گریزی شخصی، باعث شکل‌گیری و بسیج مجموعه‌ای بزرگ از مجاری مختلف قدرت علیه دولت او شد. ابراهیم رئیسی، برخلاف حسن روحانی، ارتباط‌گریز نیست، اهل تعامل است و زنجیره‌ای از ارتباطات سودبخش دارد که در شرایط حاضر به پیشبرد اهدافش کمک خواهد کرد، اما نقص در ارتباطات کلامی و غیرکلامی، پاشنه آشیل اوست. من در کتاب «اصول و تکنیک‌های برقراری ارتباط مؤثر با دیگران» آوردم که زبان، مهم‌ترین ابزار تعامل اجتماعی است. مهارت سخنوری و هنر استفاده از کلمات و زبان بدن هنگام ادای کلمات آقای رئیس‌جمهور، نیاز جدی به ترمیم و اصلاح دارد. معمولا رؤسای جمهور کشورهای پیشرفته از بهترین مشاوران برای بهبود عملکرد ارتباطی بهره می‌برند و برای تهیه و تنظیم متون سخنرانی، از متخصصان برجسته فن کلام استفاده می‌کنند. رئیس‌جمهور منتخب، مثل همه رؤسای جمهور موفق در دنیا، برای بهبود عملکرد ارتباطی، وقت بگذارند و آن را تقویت کنند. تصور می‌کنم، به خاطر همین مسئله مهارت ارتباطی، بازنمایی رسانه‌ای شخصیت رئیسی، با شخصیت واقعی او فاصله دارد. حدود 26 سال پیش، وقتی خبرنگار بودم، سازمان بازرسی کل کشور حوزه خبری‌ام بود و به همین دلیل جلسات و مصاحبه‌هایی با آقای رئیسی که آن موقع رئیس این سازمان بود، داشتم. آنچه در ذهن من از منش و شخصیت ایشان به یاد مانده، با تصویری که رسانه‌ها نمایش دادند، مغایرت زیادی دارد. از ایشان، در خاطرم مدیری روشن، منطقی، معتدل و کارآمد نقش بسته، اما بازنمایی رسانه‌ای دو انتخابات ریاست‌جمهوری، خلاف آن را نمایش داده است.
بررسی نحوه برقراری ارتباط آقای رئیسی در مناظرات تلویزیونی و مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های عمومی نشان می‌دهد، گرچه نسبت به انتخابات قبلی، پیشرفت محسوسی حاصل شده اما هنوز با شرایط مطلوب فاصله دارد. در مناظرات، با وجود حذف حریفان قدر و البته حضور نامزدهای حامی، باز بیان چهره‌ای، تُن صدا و زبان بدن، دچار نقصان بود و قطعا بهبود عملکرد این مهارت‌ها، به جلب اعتماد عمومی و حمایت مردمی، کمک خواهد کرد. تحقیقات دانشگاه آمستردام نشان می‌دهند خشم، تحقیر، تنفر، ترس، ناراحتی و تعجب از طریق صدا بهتر از حالت چهره منتقل می‌شود؛ در حالی که حالت چهره، احساس شادی، غرور و شرمساری را بهتر نشان می‌دهد. در ارتباط کلامی با صدا و حالت چهره، می‌توان احساسات را منتقل کرد. صدای گرم و حمایتگر، نشانه مدیریت تحول‌گرا، ایجاد رضایت بیشتر، تعهد و همکاری عمومی است. در ارتباط کلامی، هرگونه استرس، بی‌اعتمادی را به مخاطب منتقل می‌کند. استرس این پیام را به مغز شنونده منتقل می‌کند که مشکلی وجود دارد و حالت دفاعی را در شنونده تحریک می‌کند. یک گفت‌وگوی راحت با مردم، صمیمیت و همدلی را افزایش می‌دهد. تماس چشمی ملایم، اعتماد را افزایش می‌دهد، ایجاد همکاری‌های آینده را تقویت می‌کند و نگاه شاد، اعتماد عاطفی را بیشتر می‌کند. اعتماد با تماس چشمی شروع می‌شود، اما نمی‌توان اعتماد ساختگی ایجاد کرد، چون ماهیچه‌های اطراف دهان و چشم‌ها که خرسندی و صمیمیت را نشان می‌دهند، غیرارادی هستند. در این مواقع می‌توان به یک اتفاق خوشایند فکر کرد تا حالت چهره و ماهیچه‌های اطراف چشم، طبیعی شوند.
ارتباط مؤثر با افکار عمومی، براساس اعتماد است و اگر مردم اعتماد نداشته باشند، به حرف‌ها گوش نمی‌کنند. مردم اگر کمی خشم یا ترس در چهره‌ گوینده ببینند، اعتمادشان به سرعت کم می‌شود. داشتن صدای گرم، در درک حرف‌های گوینده بسیار مهم است. اگر حالت چهره، احساس خاصی را نشان دهد و صدا احساس متفاوتی را منتقل کند، در مغز ناهماهنگی عصبی اتفاق می‌افتد و شنونده گیج می‌شود؛ در نتیجه اعتماد از بین می‌رود، تردید ایجاد می‌شود و احتمال همکاری کاهش می‌یابد. با آهسته صحبت‌کردن، به آسانی می‌توان از طریق صدا، اعتماد بیشتری به مردم منتقل کرد. تحقیقات دانشگاه هوستون نشان می‌دهد، هنگامی که پزشکان سرعت صحبت‌کردنشان را کم کردند، به‌ویژه هنگام گفتن اخبار بد، شنونده آنها را دلسوزتر و مهربان‌تر می‌بیند. همچنین صدای گرم پزشکان و پرستاران، قدرت شفابخشی درمان را دوبرابر می‌کند. نکته دوم، ارتباطات رسانه‌ای رئیس‌جمهور منتخب هم نیاز به بازبینی جدی دارد. آقای روحانی در این بخش، نقص بزرگ داشت. او عنان ارتباط رسانه‌ای را به امنیتی‌ها سپرده بود؛ بدترین انتخاب ممکن. ارتباطات رسانه‌ای در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی، باید با برنامه‌ریزی حرفه‌ای و هدف‌گذاری تخصصی انجام شود و پایش مستمر داشته باشد. اولین مصاحبه آقای رئیسی بعد از پیروزی در انتخابات، نشان داد که مشاورانش برنامه‌ریزی خوبی نداشتند و هدف‌گذاری‌شان مطلوب نبود. آقای رئیسی، از حمایت بخش بزرگی از رسانه‌های قدرتمند داخلی و نیز برون‌مرزی برخوردار است. رسانه ملی پوشش خوب و همه‌جانبه دارد، اما باید مراقب باشند که حمایت بی‌محابای صداوسیما، مایه دردسر و اُفت محبوبیت نشود. هماهنگ‌کردن رسانه‌های حامی، ارتباط مؤثر با رسانه‌های منتقد و نیز جذب صاحبان قلم تأثیرگذار بر افکار عمومی، همچنین داشتن واکنش مناسب، حرفه‌ای و منطقی در برابر جریان خبری رسانه‌های خارج از نظام، توصیه می‌شود. نکته آخر اینکه آقای رئیسی واقع‌بین باشند. تیم رسانه‌ای ستاد انتخاباتی ایشان، با وجود همکاری همه‌جانبه رسانه‌های ارتباطی و پوشش دوساله صداوسیما، عملکرد ناموفقی داشته است. آنها نتوانستند افکار عمومی را قانع کنند که رأی دهند. اگر آرای حسابگرانه هموطنان اهل سنت را از مجموع آرای 18میلیونی ایشان کسر کنیم، شاید تعداد آرا کمتر از دوره قبل باشد. در چنین شرایطی، آنچه می‌تواند افکار عمومی را به حمایت و پشتیبانی متمایل کند، کارآمدی در بهبود به‌موقع وضع معیشتی مردم و مهم‌تر از آن ایجاد و حفظ ارتباط مؤثر با آحاد و اقشار مختلف مردم است. من دلم روشن است که رئیسی، با کارآمدی و تقویت ارتباطات شخصی و نیز رسانه‌ای، روزهای خوبی را برای ایران عزیز ما رقم خواهد زد.

امروز ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور منتخب است و همه وظیفه داریم، برای کاهش آلام مردم، به او کمک کنیم تا بتواند کشورمان را دست‌کم از نابسامانی اقتصادی به درآورد. او برای موفقیت، ابزارهای بسیاری در دست دارد و در عین حال با مشکلات و موانع بزرگی هم مواجه است. مهارت ارتباط با دیگران، می‌تواند داشته‌هایش را به نقطه قوت تبدیل و غلبه بر مشکلات و معضلات را ممکن کند. وظیفه خود می‌دانم، نکاتی را برای بهبود عملکرد ارتباطی آقای پرزیدنت بیان کنم.

نکته اول، حسن روحانی با اینکه مرد سخنوری است و ارتباط کلامی اثربخشی دارد، اما به لحاظ ارتباط میان‌فردی، ارتباط‌گریز بود و لابد بخش مهمی از ناکامی‌های دوران ریاست او، باید معلول همین نقصان باشد. اطرافیان رئیس‌جمهور اذعان دارند که روحانی، سخت ملاقات می‌دهد و حتی اطرافیان نزدیک هم برای ارتباط ‌راحت نیستند. شاید همین ارتباط‌گریزی شخصی، باعث شکل‌گیری و بسیج مجموعه‌ای بزرگ از مجاری مختلف قدرت علیه دولت او شد. ابراهیم رئیسی، برخلاف حسن روحانی، ارتباط‌گریز نیست، اهل تعامل است و زنجیره‌ای از ارتباطات سودبخش دارد که در شرایط حاضر به پیشبرد اهدافش کمک خواهد کرد، اما نقص در ارتباطات کلامی و غیرکلامی، پاشنه آشیل اوست. من در کتاب «اصول و تکنیک‌های برقراری ارتباط مؤثر با دیگران» آوردم که زبان، مهم‌ترین ابزار تعامل اجتماعی است. مهارت سخنوری و هنر استفاده از کلمات و زبان بدن هنگام ادای کلمات آقای رئیس‌جمهور، نیاز جدی به ترمیم و اصلاح دارد. معمولا رؤسای جمهور کشورهای پیشرفته از بهترین مشاوران برای بهبود عملکرد ارتباطی بهره می‌برند و برای تهیه و تنظیم متون سخنرانی، از متخصصان برجسته فن کلام استفاده می‌کنند. رئیس‌جمهور منتخب، مثل همه رؤسای جمهور موفق در دنیا، برای بهبود عملکرد ارتباطی، وقت بگذارند و آن را تقویت کنند. تصور می‌کنم، به خاطر همین مسئله مهارت ارتباطی، بازنمایی رسانه‌ای شخصیت رئیسی، با شخصیت واقعی او فاصله دارد. حدود 26 سال پیش، وقتی خبرنگار بودم، سازمان بازرسی کل کشور حوزه خبری‌ام بود و به همین دلیل جلسات و مصاحبه‌هایی با آقای رئیسی که آن موقع رئیس این سازمان بود، داشتم. آنچه در ذهن من از منش و شخصیت ایشان به یاد مانده، با تصویری که رسانه‌ها نمایش دادند، مغایرت زیادی دارد. از ایشان، در خاطرم مدیری روشن، منطقی، معتدل و کارآمد نقش بسته، اما بازنمایی رسانه‌ای دو انتخابات ریاست‌جمهوری، خلاف آن را نمایش داده است.
بررسی نحوه برقراری ارتباط آقای رئیسی در مناظرات تلویزیونی و مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های عمومی نشان می‌دهد، گرچه نسبت به انتخابات قبلی، پیشرفت محسوسی حاصل شده اما هنوز با شرایط مطلوب فاصله دارد. در مناظرات، با وجود حذف حریفان قدر و البته حضور نامزدهای حامی، باز بیان چهره‌ای، تُن صدا و زبان بدن، دچار نقصان بود و قطعا بهبود عملکرد این مهارت‌ها، به جلب اعتماد عمومی و حمایت مردمی، کمک خواهد کرد. تحقیقات دانشگاه آمستردام نشان می‌دهند خشم، تحقیر، تنفر، ترس، ناراحتی و تعجب از طریق صدا بهتر از حالت چهره منتقل می‌شود؛ در حالی که حالت چهره، احساس شادی، غرور و شرمساری را بهتر نشان می‌دهد. در ارتباط کلامی با صدا و حالت چهره، می‌توان احساسات را منتقل کرد. صدای گرم و حمایتگر، نشانه مدیریت تحول‌گرا، ایجاد رضایت بیشتر، تعهد و همکاری عمومی است. در ارتباط کلامی، هرگونه استرس، بی‌اعتمادی را به مخاطب منتقل می‌کند. استرس این پیام را به مغز شنونده منتقل می‌کند که مشکلی وجود دارد و حالت دفاعی را در شنونده تحریک می‌کند. یک گفت‌وگوی راحت با مردم، صمیمیت و همدلی را افزایش می‌دهد. تماس چشمی ملایم، اعتماد را افزایش می‌دهد، ایجاد همکاری‌های آینده را تقویت می‌کند و نگاه شاد، اعتماد عاطفی را بیشتر می‌کند. اعتماد با تماس چشمی شروع می‌شود، اما نمی‌توان اعتماد ساختگی ایجاد کرد، چون ماهیچه‌های اطراف دهان و چشم‌ها که خرسندی و صمیمیت را نشان می‌دهند، غیرارادی هستند. در این مواقع می‌توان به یک اتفاق خوشایند فکر کرد تا حالت چهره و ماهیچه‌های اطراف چشم، طبیعی شوند.
ارتباط مؤثر با افکار عمومی، براساس اعتماد است و اگر مردم اعتماد نداشته باشند، به حرف‌ها گوش نمی‌کنند. مردم اگر کمی خشم یا ترس در چهره‌ گوینده ببینند، اعتمادشان به سرعت کم می‌شود. داشتن صدای گرم، در درک حرف‌های گوینده بسیار مهم است. اگر حالت چهره، احساس خاصی را نشان دهد و صدا احساس متفاوتی را منتقل کند، در مغز ناهماهنگی عصبی اتفاق می‌افتد و شنونده گیج می‌شود؛ در نتیجه اعتماد از بین می‌رود، تردید ایجاد می‌شود و احتمال همکاری کاهش می‌یابد. با آهسته صحبت‌کردن، به آسانی می‌توان از طریق صدا، اعتماد بیشتری به مردم منتقل کرد. تحقیقات دانشگاه هوستون نشان می‌دهد، هنگامی که پزشکان سرعت صحبت‌کردنشان را کم کردند، به‌ویژه هنگام گفتن اخبار بد، شنونده آنها را دلسوزتر و مهربان‌تر می‌بیند. همچنین صدای گرم پزشکان و پرستاران، قدرت شفابخشی درمان را دوبرابر می‌کند. نکته دوم، ارتباطات رسانه‌ای رئیس‌جمهور منتخب هم نیاز به بازبینی جدی دارد. آقای روحانی در این بخش، نقص بزرگ داشت. او عنان ارتباط رسانه‌ای را به امنیتی‌ها سپرده بود؛ بدترین انتخاب ممکن. ارتباطات رسانه‌ای در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی، باید با برنامه‌ریزی حرفه‌ای و هدف‌گذاری تخصصی انجام شود و پایش مستمر داشته باشد. اولین مصاحبه آقای رئیسی بعد از پیروزی در انتخابات، نشان داد که مشاورانش برنامه‌ریزی خوبی نداشتند و هدف‌گذاری‌شان مطلوب نبود. آقای رئیسی، از حمایت بخش بزرگی از رسانه‌های قدرتمند داخلی و نیز برون‌مرزی برخوردار است. رسانه ملی پوشش خوب و همه‌جانبه دارد، اما باید مراقب باشند که حمایت بی‌محابای صداوسیما، مایه دردسر و اُفت محبوبیت نشود. هماهنگ‌کردن رسانه‌های حامی، ارتباط مؤثر با رسانه‌های منتقد و نیز جذب صاحبان قلم تأثیرگذار بر افکار عمومی، همچنین داشتن واکنش مناسب، حرفه‌ای و منطقی در برابر جریان خبری رسانه‌های خارج از نظام، توصیه می‌شود. نکته آخر اینکه آقای رئیسی واقع‌بین باشند. تیم رسانه‌ای ستاد انتخاباتی ایشان، با وجود همکاری همه‌جانبه رسانه‌های ارتباطی و پوشش دوساله صداوسیما، عملکرد ناموفقی داشته است. آنها نتوانستند افکار عمومی را قانع کنند که رأی دهند. اگر آرای حسابگرانه هموطنان اهل سنت را از مجموع آرای 18میلیونی ایشان کسر کنیم، شاید تعداد آرا کمتر از دوره قبل باشد. در چنین شرایطی، آنچه می‌تواند افکار عمومی را به حمایت و پشتیبانی متمایل کند، کارآمدی در بهبود به‌موقع وضع معیشتی مردم و مهم‌تر از آن ایجاد و حفظ ارتباط مؤثر با آحاد و اقشار مختلف مردم است. من دلم روشن است که رئیسی، با کارآمدی و تقویت ارتباطات شخصی و نیز رسانه‌ای، روزهای خوبی را برای ایران عزیز ما رقم خواهد زد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.