حقیقت یک انقلاب
«داستان دو شهر» چارلز دیکنز روایتِ روزگاری پرتبوتاب است که در دو شهر لندن و پاریس میگذرد. این اثر معروفِ دیکنز که از مهمترین آثار انگلیسی و نیز ادبیات جهان به شمار میرود، از این حیث هم جالب توجه است که دیگر آثار دیکنز در یک شهر روایت میشوند و این کتاب همانطور که از عنوانش برمیآید به روایت دو شهر در دقیقهای تاریخی میپردازد. رمانِ دیکنز در سه بخش تدوین شده است: «کتاب اول: عمر دوباره»، «کتاب دوم: رشته زرین» و «کتاب سوم: مسیر طوفان» و در این سه بخش، مخاطب با شخصیتهای متعدد از قشرهای مختلف جامعه و سرگذشت آنها در دوره سرنوشتساز تاریخی مواجه میشود. «داستان دو شهر» نخستینبار در سال 1859 منتشر شد و اینک ترجمه ابراهیم یونسی، مترجمِ فقید نامآشنا از این رمان در قالب و طرح جلدی تازه از سوی نشر نگاه منتشر شده است. یونسی در مقدمهاش بر کتاب مینویسد: «داستان دو شهر بیشتر آلوده به رنگ دوران آخر عمر دیکنز است. شاید گفته شود که دیکنز همچنان که پا به سن مىگذاشت، بیش از پیش به افسردگى مىگرایید، ولى این ادعا به دو دلیل نادرست خواهد بود. اول آنکه آدم هیچوقت پا به پاى گذشت عمر به افسردگى نمىگراید... ثانیا
دیکنز حتى از لحاظ جسمى هم هیچوقت پیر نشد. آن خستگى و ملالتى هم که در او ظاهر شد، در عنفوان شباب بود و علت آن هم نه گذشت عمر، بلکه کار زیاد و طبعآزمایى در زمینههاى متعدد بود... ملالتش نه در نتیجه گذشت عمر، بلکه ناشى از جوانى بود و داستان دو شهر در عین حال که سرشار از غم و دلتنگى است، لبریز از شور و شوق نیز هست و این شور عوض آنکه پیرانه باشد، شوقى است جوانانه. منتها یک علت است که این اثر را در زمره آثار اواخر عمر دیکنز قرار مىدهد و آن نیز وابستگى دیکنز به یکى دیگر از نویسندگان بزرگ دوران ویکتوریا است. با توجه به این نکته است که مىتوان حقیقتى را که از آن سخن مىگویم، بهدرستى دریافت و دید: این حقیقت که جهل و بىخبریاش از فرانسه، همگام با درک و دریافت شگفتى است که از حقیقت وضع آن دارد و همینجاست که نبوغش بهروشنى جلوه مىکند؛ یعنى چیزى را که نمىشناسد، مىتواند بفهمد و درک کند». مترجم تأکید میکند که دیکنز هرگز اروپا را نفهمید و از نظر او، لندن مرکز عالم بود. ازاینرو اهمیت و عظمتِ «داستان دو شهر» بیش از پیش معلوم میشود، چراکه دیکنز درباره دو شهری نوشت که یکی را خوب میفهمید و از دیگری چندان سر
درنمیآورد و به قولِ مترجم، عجب آنکه توصیفش از شهرى که نمىشناسد، بهمراتب بهتر از توصیفى است که از شهر آشنا به دست مىدهد. «و این راه وصول به همان چیز مسلم و تردیدناپذیرى است که نبوغ نام دارد». تصویری که دیکنز از انقلاب فرانسه ارائه میدهد بسیار نزدیکتر به حقیقتِ این رخداد است تا روایتی که اندیشمندان از این انقلاب دارند. همانطور که یونسی اشاره میکند دیکنز در این رهگذر از کارلایل الهام مىگیرد و شکی نیست که مطالبِ کارلایل درباره این تحول بزرگ، بسیار عمیق و دقیقاند. کارلایل درباره انقلاب مطالعه فراوان داشت، دیکنز در این زمینه جز مطالعه نوشتههاى کارلایل مطالعهاى نداشت. کارلایل افکار و نظریات خود را بر پایه مطابقه و مقابله و مراجعه به اسناد و مدارک بنا مىنهاد، اما دیکنز کسى بود که افکارش را از اشارات معمولى شایع در کوچه و خیابان اخذ میکرد. دیکنز یک انگلیسى بود که از فرانسه جدا بود، کارلایل یک اسکاتلندى بود که با فرانسه پیوند تاریخى داشت. با همه این احوال، تصویرى که دیکنز از انقلاب به دست مىدهد، به مراتب درستتر از تصویرى است که کارلایل ارائه مىدهد. یونسی درکِ عمیق دیکنز از انقلاب را نسبت به
کارلایل به این دلیل میداند که انقلاب فرانسه به مراتب سادهتر از آن بود که کارلایل بتواند درک کند، چون کارلایل طبیعتا آدم دقیق و نکتهبینى بود، اما دیکنز چون ساده بود، توانست آن را چنان که بود ببیند و درک کند و لذا خشم ساده و بىپیرایهاى را که علیه بیداد طغیان کرده، بهخوبى دریافت.
حکایت مرد ناشناس
آنتوان چخوف به دلیل تحول شگرفی که در فُرم ادبی خاصه در ادبیات روسیه ایجاد کرد، برای همیشه از پیشگامانِ نوول و داستان کوتاه شناخته میشود. اما جز این، داستانهای چخوف از حیثِ مضمون نیز از پسِ یک قرن همچنان موضوعیت خود را از دست نداده و در تطبیق با وضعیت موجود جهان نیز معنای دوباره پیدا میکند. معاصربودنِ داستانهای چخوف به خاطر مضامینِ همیشگی و ابدی آثار او است: بیعدالتی و شکاف طبقاتی و فساد ساختاری که هنوز هم از مسائل جهان است و نیز جهل و ناآگاهی و خرافات میان تودهها که موجب میشود اربابان قدرت ذهنها را به تسخیر خود درآورند. کتابِ «زندگی به روایت چخوف» با ترجمه آرتوش بوداقیان که اخیرا در نشر نگاه منتشر شده، شامل یک نوول و چند داستان کوتاه است. چخوف در داستان «حکایت مرد ناشناس» و دیگر داستانهای کتاب، بر پوچی و ابتذال و خرافه و انحطاطِ دوره روسیه تزاری انگشت میگذارد که جامعه را در بر گرفته است. در ابتدای کتاب میخوانیم: «بنا به دلایلی که فعلا وقت گفتنشان نیست، من باید مدتی پیشخدمت یکی از کارمندان پترزبورگ به نام آرلوف میشدم. آرلوف حدود سیوپنج سال داشت و او را گئورگی ایوانیچ میخواندند. به خاطر پدر
آرلوف بود که به خدمتش درآمدم. پدرش یکی از مقامات عالیرتبه پترزبورگ و از دشمنان بزرگ و جدی اهداف ما بود. نقشه این بود که من در خانه پسر مشغول خدمت شوم و از گفتوگوهایی که میشنیدم و از کاغذها و یادداشتهایی که روی میزش مییافتم به جزئیات نقشهها و نیات پدر پی ببرم. همهروزه حوالی ساعت ۱۱ صبح زنگ الکتریکی اتاق پیشخدمت به صدا درمیآمد و خبرم میکرد که ارباب از خواب برخاسته است. هنگامی که لباسهای تمیز و آماده و چکمههای واکسزدهاش را به دست میگرفتم و به اتاق خوابش میرفتم، گئورگی ایوانیچ بیحرکت در بستر نشسته بود و به نظر میرسید قبل از اینکه خوابآلود باشد از خواب خسته شده است؛ چشمهایش را به یک نقطه میدوخت و هیچ از بیدارشدنش احساس رضایت نمیکرد. کمکش میکردم تا لباسهایش را بپوشد. با اکراه و در خاموشی، به لباسپوشیدن تن درمیداد، گویی هیچ متوجه حضور من نبود. سپس با موهای هنوز خیس از شستوشو و درحالیکه بوی عطر به اطراف میافشاند، به اتاق ناهارخوری میرفت تا قهوهاش را بنوشد. پشت میز مینشست و درحالیکه روزنامهها را ورق میزد، قهوه مینوشید و من و پولیا، مستخدمه خانه، با احترام و حاضربهخدمت کنار
در اتاق میایستادیم و نگاهش میکردیم. دو آدم عاقل و بالغ میبایست با جدیت و توجه کامل کنار در میایستادند و قهوه و نان سوخاریخوردن کس دیگری را نظاره میکردند! هیچ شکی نبود که این حرکت کاری مسخره و بیمعناست، ولی با وجودی که از نظر تحصیلات و اصالت خانوادگی هیچ چیزی از آرلوف کم نداشتم، از ایستادن کنار در و حاضربهخدمتبودن چندان هم احساس حقارت نمیکردم».
«داستان دو شهر» چارلز دیکنز روایتِ روزگاری پرتبوتاب است که در دو شهر لندن و پاریس میگذرد. این اثر معروفِ دیکنز که از مهمترین آثار انگلیسی و نیز ادبیات جهان به شمار میرود، از این حیث هم جالب توجه است که دیگر آثار دیکنز در یک شهر روایت میشوند و این کتاب همانطور که از عنوانش برمیآید به روایت دو شهر در دقیقهای تاریخی میپردازد. رمانِ دیکنز در سه بخش تدوین شده است: «کتاب اول: عمر دوباره»، «کتاب دوم: رشته زرین» و «کتاب سوم: مسیر طوفان» و در این سه بخش، مخاطب با شخصیتهای متعدد از قشرهای مختلف جامعه و سرگذشت آنها در دوره سرنوشتساز تاریخی مواجه میشود. «داستان دو شهر» نخستینبار در سال 1859 منتشر شد و اینک ترجمه ابراهیم یونسی، مترجمِ فقید نامآشنا از این رمان در قالب و طرح جلدی تازه از سوی نشر نگاه منتشر شده است. یونسی در مقدمهاش بر کتاب مینویسد: «داستان دو شهر بیشتر آلوده به رنگ دوران آخر عمر دیکنز است. شاید گفته شود که دیکنز همچنان که پا به سن مىگذاشت، بیش از پیش به افسردگى مىگرایید، ولى این ادعا به دو دلیل نادرست خواهد بود. اول آنکه آدم هیچوقت پا به پاى گذشت عمر به افسردگى نمىگراید... ثانیا
دیکنز حتى از لحاظ جسمى هم هیچوقت پیر نشد. آن خستگى و ملالتى هم که در او ظاهر شد، در عنفوان شباب بود و علت آن هم نه گذشت عمر، بلکه کار زیاد و طبعآزمایى در زمینههاى متعدد بود... ملالتش نه در نتیجه گذشت عمر، بلکه ناشى از جوانى بود و داستان دو شهر در عین حال که سرشار از غم و دلتنگى است، لبریز از شور و شوق نیز هست و این شور عوض آنکه پیرانه باشد، شوقى است جوانانه. منتها یک علت است که این اثر را در زمره آثار اواخر عمر دیکنز قرار مىدهد و آن نیز وابستگى دیکنز به یکى دیگر از نویسندگان بزرگ دوران ویکتوریا است. با توجه به این نکته است که مىتوان حقیقتى را که از آن سخن مىگویم، بهدرستى دریافت و دید: این حقیقت که جهل و بىخبریاش از فرانسه، همگام با درک و دریافت شگفتى است که از حقیقت وضع آن دارد و همینجاست که نبوغش بهروشنى جلوه مىکند؛ یعنى چیزى را که نمىشناسد، مىتواند بفهمد و درک کند». مترجم تأکید میکند که دیکنز هرگز اروپا را نفهمید و از نظر او، لندن مرکز عالم بود. ازاینرو اهمیت و عظمتِ «داستان دو شهر» بیش از پیش معلوم میشود، چراکه دیکنز درباره دو شهری نوشت که یکی را خوب میفهمید و از دیگری چندان سر
درنمیآورد و به قولِ مترجم، عجب آنکه توصیفش از شهرى که نمىشناسد، بهمراتب بهتر از توصیفى است که از شهر آشنا به دست مىدهد. «و این راه وصول به همان چیز مسلم و تردیدناپذیرى است که نبوغ نام دارد». تصویری که دیکنز از انقلاب فرانسه ارائه میدهد بسیار نزدیکتر به حقیقتِ این رخداد است تا روایتی که اندیشمندان از این انقلاب دارند. همانطور که یونسی اشاره میکند دیکنز در این رهگذر از کارلایل الهام مىگیرد و شکی نیست که مطالبِ کارلایل درباره این تحول بزرگ، بسیار عمیق و دقیقاند. کارلایل درباره انقلاب مطالعه فراوان داشت، دیکنز در این زمینه جز مطالعه نوشتههاى کارلایل مطالعهاى نداشت. کارلایل افکار و نظریات خود را بر پایه مطابقه و مقابله و مراجعه به اسناد و مدارک بنا مىنهاد، اما دیکنز کسى بود که افکارش را از اشارات معمولى شایع در کوچه و خیابان اخذ میکرد. دیکنز یک انگلیسى بود که از فرانسه جدا بود، کارلایل یک اسکاتلندى بود که با فرانسه پیوند تاریخى داشت. با همه این احوال، تصویرى که دیکنز از انقلاب به دست مىدهد، به مراتب درستتر از تصویرى است که کارلایل ارائه مىدهد. یونسی درکِ عمیق دیکنز از انقلاب را نسبت به
کارلایل به این دلیل میداند که انقلاب فرانسه به مراتب سادهتر از آن بود که کارلایل بتواند درک کند، چون کارلایل طبیعتا آدم دقیق و نکتهبینى بود، اما دیکنز چون ساده بود، توانست آن را چنان که بود ببیند و درک کند و لذا خشم ساده و بىپیرایهاى را که علیه بیداد طغیان کرده، بهخوبى دریافت.
حکایت مرد ناشناس
آنتوان چخوف به دلیل تحول شگرفی که در فُرم ادبی خاصه در ادبیات روسیه ایجاد کرد، برای همیشه از پیشگامانِ نوول و داستان کوتاه شناخته میشود. اما جز این، داستانهای چخوف از حیثِ مضمون نیز از پسِ یک قرن همچنان موضوعیت خود را از دست نداده و در تطبیق با وضعیت موجود جهان نیز معنای دوباره پیدا میکند. معاصربودنِ داستانهای چخوف به خاطر مضامینِ همیشگی و ابدی آثار او است: بیعدالتی و شکاف طبقاتی و فساد ساختاری که هنوز هم از مسائل جهان است و نیز جهل و ناآگاهی و خرافات میان تودهها که موجب میشود اربابان قدرت ذهنها را به تسخیر خود درآورند. کتابِ «زندگی به روایت چخوف» با ترجمه آرتوش بوداقیان که اخیرا در نشر نگاه منتشر شده، شامل یک نوول و چند داستان کوتاه است. چخوف در داستان «حکایت مرد ناشناس» و دیگر داستانهای کتاب، بر پوچی و ابتذال و خرافه و انحطاطِ دوره روسیه تزاری انگشت میگذارد که جامعه را در بر گرفته است. در ابتدای کتاب میخوانیم: «بنا به دلایلی که فعلا وقت گفتنشان نیست، من باید مدتی پیشخدمت یکی از کارمندان پترزبورگ به نام آرلوف میشدم. آرلوف حدود سیوپنج سال داشت و او را گئورگی ایوانیچ میخواندند. به خاطر پدر
آرلوف بود که به خدمتش درآمدم. پدرش یکی از مقامات عالیرتبه پترزبورگ و از دشمنان بزرگ و جدی اهداف ما بود. نقشه این بود که من در خانه پسر مشغول خدمت شوم و از گفتوگوهایی که میشنیدم و از کاغذها و یادداشتهایی که روی میزش مییافتم به جزئیات نقشهها و نیات پدر پی ببرم. همهروزه حوالی ساعت ۱۱ صبح زنگ الکتریکی اتاق پیشخدمت به صدا درمیآمد و خبرم میکرد که ارباب از خواب برخاسته است. هنگامی که لباسهای تمیز و آماده و چکمههای واکسزدهاش را به دست میگرفتم و به اتاق خوابش میرفتم، گئورگی ایوانیچ بیحرکت در بستر نشسته بود و به نظر میرسید قبل از اینکه خوابآلود باشد از خواب خسته شده است؛ چشمهایش را به یک نقطه میدوخت و هیچ از بیدارشدنش احساس رضایت نمیکرد. کمکش میکردم تا لباسهایش را بپوشد. با اکراه و در خاموشی، به لباسپوشیدن تن درمیداد، گویی هیچ متوجه حضور من نبود. سپس با موهای هنوز خیس از شستوشو و درحالیکه بوی عطر به اطراف میافشاند، به اتاق ناهارخوری میرفت تا قهوهاش را بنوشد. پشت میز مینشست و درحالیکه روزنامهها را ورق میزد، قهوه مینوشید و من و پولیا، مستخدمه خانه، با احترام و حاضربهخدمت کنار
در اتاق میایستادیم و نگاهش میکردیم. دو آدم عاقل و بالغ میبایست با جدیت و توجه کامل کنار در میایستادند و قهوه و نان سوخاریخوردن کس دیگری را نظاره میکردند! هیچ شکی نبود که این حرکت کاری مسخره و بیمعناست، ولی با وجودی که از نظر تحصیلات و اصالت خانوادگی هیچ چیزی از آرلوف کم نداشتم، از ایستادن کنار در و حاضربهخدمتبودن چندان هم احساس حقارت نمیکردم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.